Matura rozszerzona chemia maj 2025 (formuła 2015) arkusz + PDF

Krótki opis zadań ze stron arkusza, w kolejności stron.

• Strona 4: Zadanie 1: opisz konfigurację elektronową pierwiastków E i X oraz podaj konfigurację wzbudzoną atomu X. Zadanie 1.1: uzupełnij tabelę, podaj symbole pierwiastków E i X, blok konfiguracyjny oraz sumaryczną liczbę elektronów walencyjnych. Zadanie 1.2: przedstaw konfigurację elektronową jonu X⁻. Zadanie 2: oceń prawdziwość zdań dotyczących właściwości metalicznych i niemetalicznych pierwiastków, zaznacz P lub F.
• Strona 5: Zadanie 3: Masa atomowa izotopu jest w przybliżeniu równa jego liczbie masowej A. Bor występuje jako mieszanina dwóch izotopów o liczbach masowych 10 i 11, średnia masa atomowa wynosi 10,806 u. Oblicz, jaki procent naturalnego boru stanowią atomy z 6 neutronami. Wynik podaj w procentach. Obliczenia: (miejsce na odpowiedź).
• Strona 6: Zadanie 4.1: Napisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą. Zadanie 4.2: Przeprowadzono doświadczenie z tlenkiem jodu(V) i tlenkiem węgla(II), zaobserwowano opary fioletoworóżowe, napisz równanie reakcji. Zadanie 5: W jednym z tlenków jodu masa tlenu to 20,14% masy, liczba atomów jodu jest dwa razy większa niż we wzorze empirycznym. Ustal i napisz wzór empiryczny oraz rzeczywisty.
• Strona 8: Zadanie 6: Opisano związki międzyhalogenowe o wzorze ogólnym AXy. Przykładem jest trichlorek jodu ICl3. Zadanie 6.1: Trichlorek jodu powstał w reakcji IO3⁻ + I2 + H⁺ + Cl⁻ → ICl3 + H2O. Napisz równanie reakcji redukcji w formie jonowej, uwzględniając środowisko reakcji. Zadanie 6.2: Narysuj wzór elektronowy cząsteczki ICl3, zaznaczając pary elektronowe wiązań chemicznych i wolne pary elektronowe.
• Strona 9: Zadanie 7: W celu otrzymania kwasu bromowodorowego przeprowadzono doświadczenie z użyciem zestawu ilustrowanego rysunkiem. Do kolby stożkowej z 9,5 g bromku potasu wprowadzono krople stężonego kwasu siarkowego(VI). Reakcja: KBr + H₂SO₄ → KHSO₄ + HBr. Otrzymano 80 cm³ kwasu bromowodorowego. Pobrano 1,0 cm³ roztworu, rozcieńczono, zużyto 6,9 cm³ roztworu KOH o pH=13. Oblicz, jaka część KBr uległa reakcji z H₂SO₄, wynik w procentach.
• Strona 10: Zadanie 8: uczniowie wykonali doświadczenie z celem otrzymania tlenku miedzi(II). W pierwszym etapie strącili wodorotlenek miedzi(II) z roztworów CuCl₂(aq) i CuSO₄(aq) przy użyciu Ba(OH)₂(aq). Rozstrzygnij, w której probówce (I czy II) otrzymano osad tylko tlenku metalu. Zadanie 9: do probówek z roztworami soli metali dodano NaOH, tworząc zawiesiny Cr(OH)₃, Ca(OH)₂, Cu(OH)₂, Al(OH)₃. Zadanie 9.1: zawiesiny z probówek I i II użyto do doświadczenia z HCl(aq) i H₂SO₄(aq), tworząc klarowne roztwory i zawiesiny.
• Strona 11: Zadanie 9.1: Uzupełnij tabelę, wybierz wodorotlenki, których zawiesiny były na początku doświadczenia w probówkach I i II, napisz wzory związków. Ilustracja przedstawia probówkę II z zawiesiną białą, klarowny roztwór HCl(aq) i H2SO4(aq). Zadanie 9.2: Probówkę III ogrzano, pojawił się czarny osad. W probówce IV dodano roztwór wodorotlenku sodu, powstał klarowny roztwór zielony. Napisz równania reakcji: 1) rozkładu w probówce III, 2) rozważania w probówce IV.
• Strona 12: Zadanie 10: w trzech probówkach I, II i III znajdują się wodne roztwory Ba(NO₃)₂, H₂SO₄, CH₃COONa. Tabela przedstawia wyniki doświadczenia z mieszaniem roztworów. Uzupełnij tabelę, wpisz wzory substancji i napisz równania reakcji w formie jonowej skróconej. Zadanie 11: stop ZnAl zawiera glin, cynk i miedź. Po dodaniu do NaOH zachodzą reakcje: 2Al + 6H₂O + 2NaOH → 2Na[Al(OH)₄] + 3H₂ oraz Zn + 2H₂O + 2NaOH → Na₂[Zn(OH)₄] + H₂.
• Strona 13: Zadanie 11.1: Próbkę stopu ZnAl o masie 3,0 g, z masą miedzi 2,0%, dodano do roztworu wodorotlenku sodu, otrzymano 2,6 dm³ wodoru. Oblicz, jaki procent masy stopu ZnAl stanowi masa glinu, przyjmując 100% wydajności reakcji. Zadanie 11.2: Po reakcji z wodorotlenkiem sodu otrzymano mieszaninę niejednorodną. Wybierz czynność do wyodrębnienia substancji w innej fazie niż produkty reakcji: odparowanie pod wyciągiem, sączenie, destylacja, krystalizacja. Podkreśl jej nazwę.
• Strona 14: Zadanie 12: Reakcja utleniania amoniaku, równania reakcji: 4NH₃ + 5O₂ ⇌ 4NO + 6H₂O, 4NH₃ + 4O₂ ⇌ 2N₂O + 6H₂O, 4NH₃ + 3O₂ ⇌ 2N₂ + 6H₂O. Oceń prawdziwość zdań: 1. Wzrost ciśnienia w warunkach izotermicznych, 2. Wzrost temperatury w warunkach izobarycznych. Zadanie 13: Reakcja rozkładu NO₂ zgodnie z równaniem: 2NO₂ ⇌ 2NO + O₂. Wykres zależności stałej równowagi K od temperatury.
• Strona 16: Zadanie 14: Hydrazyna N₂H₄ rozpuszcza się w wodzie i amoniaku, równowaga opisana równaniem 2N₂H₄ ⇌ N₂H₅⁺ + N₂H₃⁻. Zadanie 14.1: Oceń prawdziwość zdań, zaznacz P lub F. 1. Stopień utlenienia azotu w hydrazynie wyższy niż w amoniaku. 2. Jon N₂H₅⁺ jest zasadą sprzężoną z N₂H₄. Zadanie 14.2: Odczyń wodnego roztworu hydrazyny słabo zasadowy, uzupełnij schemat reakcji. Zadanie 15: Próbkę chlorku amonu 0,10 g rozpuszczono w 100 cm³ wody, równanie NH₄⁺ + H₂O ⇌ NH₃ + H₃O⁺, zmiana barwy błękitu bromotymolowego przy pH 6,0-7,6.
• Strona 18: Zadanie 16: Tylko jeden z dwóch metali, oznaczonych symbolami X i E, ma ujemną wartość potencjału standardowego półogniwa. Przeprowadzono doświadczenie przedstawione na schemacie z trzema probówkami: I z metalem E i X²⁺(aq), II z metalem X i E²⁺(aq), III z metalem E i HCl(aq). W dwóch probówkach zaobserwowano zmiany reakcji chemicznych. Zadanie 16.1: Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji, które zaszły w probówkach, stosując symbole X i E.
• Strona 19: Zadanie 16.2: Uszereguj kationy obecne w trzech probówkach przed rozpoczęciem doświadczenia, w kolejności od najsilniejszego do najsłabszego utleniacza. Zadanie 16.3: Przeprowadzono doświadczenie z metalem X zamiast metalu E. Rozstrzygnij, czy wprowadzenie metalu X do probówki z roztworem HCl pozwoliło zaobserwować objawy reakcji w dwóch probówkach. Odpowiedz i uzasadnij.
• Strona 20: Zadanie 17: Gaz LPG to mieszanina propanu i butanu. Tabela pokazuje skład molowy i gęstość zimowego i letniego LPG. Zadanie 17.1: Oblicz energię wydzieloną podczas spalania 1,0 dm³ letniego LPG, wynik w kJ. Przyjmij standardowe entalpie spalania propanu (-2219 kJ/mol) i butanu (-2878 kJ/mol). Obliczenia do wykonania w podanej tabeli.
• Strona 21: Zadanie 17.2: Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie. Ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest (mniejsza niż / taka sama jak / większa niż) ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania tej samej objętości letniego LPG. Ilość CO₂ emitowanego do atmosfery podczas spalania 1,0 dm³ LPG jest większa w przypadku (letniego / zimowego) LPG.
• Strona 22: Zadanie 18: Uzupełnij schematy reakcji chemicznych. Napisz wzór półstrukturalny alkenu i niezbędne warunki prowadzenia procesu. Pierwszy schemat: reakcja z wodą (H₂O) prowadząca do powstania alkoholu CH₃-CH₂-C(OH)-CH₂-CH₃. Drugi schemat: reakcja z wodą (H₂O) prowadząca do powstania alkoholu CH₃-CH₂-CH(OH)-CH(CH₃)-CH₃.
• Strona 23: Zadanie 19: Kamfen jest składnikiem wielu olejków eterycznych. Uzupełnij wzory produktów przemian opisanych poniższymi schematami: addycji HBr przebiegającej zgodnie z regułą Markownikowa oraz addycji H₂O przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa. Schematy przedstawiają wzory strukturalne kamfenu i produkty reakcji z HBr oraz H₂O.
• Strona 24: Zadanie 20: Uzupełnij tabelę, podaj nazwę typu reakcji p-ksylenu z bromem pod wpływem światła i w obecności żelaza oraz nazwę mechanizmu reakcji. Zadanie 21: Napisz równanie reakcji monobromowania p-ksylenu pod wpływem światła, użyj wzorów półstrukturalnych. Zadanie 22: Napisz wzór półstrukturalny lub uproszczony kwasu tereftalowego otrzymanego z p-ksylenu.
• Strona 25: Zadanie 23: Opisano próbę Lucasa do identyfikacji alkoholi według rzędowości, z równaniem ROH + HCl → RCl + H₂O. Zadanie 23.1: Napisz wzór półstrukturalny i nazwę systematyczną alkoholu A o wzorze C₅H₁₂O, który nie jest chiralny. Zadanie 23.2: Napisz równanie reakcji estryfikacji alkoholu A1 z kwasem mrówkowym, stosując wzory półstrukturalne.
• Strona 26: Zadanie 24: Borowodorek sodu NaBH₄ redukuje grupy karbonylowe w aldehydach i ketonach do grup hydroksylowych. Zadanie 24.1: Uzupełnij schemat reakcji otrzymywania 2,2-dimetylo-propan-1-olu, stosując wzory półstrukturalne. Zadanie 24.2: Rozstrzygnij, w której reakcji z propan-2-onem czy butan-2-onem otrzymano mieszaninę enancjomerów, uzasadnij odpowiedź.
• Strona 27: Zadanie 24.3: Wzory szkieletowe związków organicznych. Na schemacie przedstawiono końcowy etap syntezy feksofenadyny z użyciem NaBH4. Uzupełnij zdania: W reakcji redukcji jednego mola substratu wymaga udziału (dwóch/trzech) moli elektronów. Orbitalom węgla przypisuje się hybrydyzację (sp/sp2/sp3) w substracie, a w produkcie (sp/sp2/sp3).
• Strona 28: Zadanie 25: uszereguj podane estry według wzrostu temperatury wrzenia, użyj oznaczeń literowych (A–C). Zadanie 26: opis poli(kwasu mlekowego) i jego hydrolizy do D-glukozy. Zadanie 26.1: uzupełnij schemat równania hydrolizy skrobi, wzór sumaryczny glukozy. Zadanie 26.2: napisz równanie fermentacji mlekowej glukozy, użyj wzoru sumarycznego glukozy i wzoru półstrukturalnego kwasu mlekowego.
• Strona 29: Zadanie 27: Oktopamina jest hormonem występującym w organizmach bezkręgowców, przedstawiono jej wzór chemiczny. Zadanie 27.1: Oceń prawdziwość zdań, zaznacz P lub F: 1. Grupy –OH w cząsteczce oktopaminy różnią się zdolnością odłączania protonu. 2. Oktopamina może być utleniona do ketonu. Zadanie 27.2: We wzorze oktopaminy literami A–C zaznaczono fragmenty struktury. Uzupełnij zdania, wybierz odpowiedź: Kwas solny reaguje z fragmentem oznaczonym literą (A/B/C). Fragment oznaczony literą A (ulega/nie ulega) reakcji z chlorkiem żelaza(III).
• Strona 30: Zadanie 27.3: Próbkę oktopaminy wprowadzono do zakwaszonego roztworu azotanu(III) potasu, wydzielił się bezbarwny gaz o masie molowej 28 g/mol. Uzupełnij schemat, aby powstało jonowe skrócone równanie reakcji, w której otrzymano produkt X. Zadanie 28: Opisano syntezę α-aminokwasów z kwasu karboksylowego z bromem. Przeprowadzono ciąg przemian z kwasu propanowego do związku B. Zadanie 28.1: Napisz cząsteczkowe równanie reakcji 1, stosując wzory półstrukturalne.
• Strona 31: Zadanie 28.2: Związek A reaguje z amoniakiem w stosunku molowym nA : nNH3 = 1 : 3, napisz w formie jonowej równanie reakcji 2. Zadanie 29: Przedstawiono wzory czterech monosacharydów oznaczonych numerami 1-4. Uzupełnij tabelę, wpisując numery monosacharydów spełniających warunki: jest pentozą, przedstawia budowę cząsteczki glukozy.