Informator matury rozszerzonej z wiedzy o społeczeństwie, sierpień 2024

Krótki opis zadań ze stron arkusza, w kolejności stron.

• Strona 11: Zadanie 1: Różne ujęcia naukowe stereotypów, przedstawiono trzy koncepcje dotyczące stereotypów jako przekonań, reprezentacji i błędów społecznych. Zadanie 1.1: Podaj nazwę procesu, w ramach którego nabywa się stereotypy w myśl pierwszej z przedstawionych koncepcji. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczą wiedzy o społeczeństwie i umiejętności wyjaśniania procesów społecznych.
• Strona 12: Zadanie 1.2: Z trzech przedstawionych koncepcji stereotypu wybierz te, przy których zastosowaniu nie można uznać za stereotyp poniższej wypowiedzi. W każdym przypadku odpowiedź uzasadnij. Wypowiedź: „Wiem, jakie są Czeszki. Mam szczęście znać kilka. [Czeszki] są piękne, wysokie i nieziemsko zgrabne”. Nietrafna koncepcja – …… Uzasadnienie – ……………………………………………………………………………………………………… Wymagania ogólne: ZR I. Wiedza i rozumienie, ZR II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Wymaganie szczegółowe: ZR I. Człowiek w społeczeństwie. Zasady oceniania: 2 pkt – wskazanie numerów dwóch nietrafnych koncepcji wraz ze sformułowaniem właściwych uzasadnień.
• Strona 13: Zadanie 2: Tabela przedstawia pozycję społeczną respondentów w porównaniu z rodzicami i dziadkami w latach 1999, 2004, 2013. Kategorie: zdecydowanie wyższa, raczej wyższa, mniej więcej taka sama, raczej niższa, zdecydowanie niższa, trudno powiedzieć. Zadanie 2.1: Sformułuj wniosek na temat postrzegania przez większość respondentów międzypokoleniowej ruchliwości społecznej w rodzinie, analizując dane z najwcześniejszego badania.
• Strona 14: Zadanie 2.2: Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W latach 1999–2013 odsetek przekonanych, że ich pozycja społeczna jest wyższa niż pozycja społeczna ich dziadków, systematycznie malał. 2. W latach 1999–2004 odsetek przekonanych, że ich pozycja społeczna jest „raczej niższa” niż pozycja ich dziadków, wzrósł o ponad 40%.
• Strona 15: Zadanie 3. (0–2) Tekst 1 dotyczy "homo sovieticus" i jego wpływu na przedsiębiorczość w systemie gospodarki rynkowej. Tekst 2 opisuje wyniki badań nad bezrobotnymi, którzy zdobywają opał i wspierają się wzajemnie. Zadanie 3.1. (0–1) Rozstrzygnij, czy koncepcja z tekstu 1 jest adekwatna do osób z tekstu 2. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do obu tekstów.
• Strona 16: Zadanie 3.2: Na podstawie tekstu 2 oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F, jeśli jest fałszywe. 1. Zaprezentowane działania bezrobotnych wskazują, że wykorzystywali oni umiejętności typowe dla społeczności zbieracko-łowieckich. 2. U przedstawionych osób mamy do czynienia z rozpadem więzi społecznych i tzw. dziedziczeniem biedy i patologii.
• Strona 17: Zadanie 4: Tekst 1 dotyczy koncepcji obcości według Jana Stanisława Bystronia, omawia wyobrażenia o obcych jako następstwo wyobrażeń o grupie własnej. Tekst 2 opisuje postrzeganie kultury rosyjskiej przez Jakutów, wskazuje na relacje z Rosjanami i wartości kultury tradycyjnej. Zadanie 4.1: Rozstrzygnij, czy koncepcja z tekstu 1 jest adekwatna do postaw mniejszościowej grupy etnicznej z tekstu 2. Uzasadnij, odnosząc się do obu tekstów.
• Strona 18: Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy i rozumienia procesów społeczno-kulturowych oraz umiejętności wykorzystywania informacji. Zadanie 4.2: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. W obu tekstach przedstawiono zjawisko: A. ksenofobii, B. anomii społecznej, C. stereotypowego postrzegania grup, D. międzygrupowej kontroli społecznej.
• Strona 19: Zadanie 4.3: wyjaśnij uwarunkowania ruchliwości pionowej na obszarach, których dotyczy tekst 2. Wymagania ogólne: ZR I. Wiedza i rozumienie, ZR II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Wymagania szczegółowe: ZR I. Człowiek w społeczeństwie, SP VIII. Wspólnoty narodowe/etniczne i ojczyzna. Zasady oceniania: 1 pkt za wskazanie poprawnego dokończenia zdania, 0 pkt za odpowiedź niepoprawną. Rozwiązanie: C.
• Strona 20: Zadanie 5: Wykres przedstawia odsetek osób wymieniających mniejszości narodowe lub etniczne w Polsce: Romowie 40%, Ukraińcy 34%, Niemcy 31%, Żydzi 21%, Białorusini 12%, Rosjanie 12%, Litwini 8%. Zadanie 5.1: Wybierz z wykresu nazwę grupy, która ma w Rzeczypospolitej Polskiej status mniejszości etnicznej.
• Strona 21: Zadanie 5.2: Rozstrzygnij, czy zależność im większa liczebność danej mniejszości narodowej lub etnicznej w Polsce, tym większa jej znajomość przez ankietowanych jest trafna. Odpowiedz uzasadnij, odnosząc się do dwóch mniejszości, których nazwy zostały wskazane przez ankietowanych. Rozstrzygnięcie – … Uzasadnienie – … Wymagania szczegółowe: prawa człowieka i ich ochrona, wspólnoty narodowe/etniczne i ojczyzna. Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
• Strona 22: Zadanie 6: Mapa Polski z odsetkiem niepracujących osób w wieku produkcyjnym zdolnych do pracy w 2013 roku według województw i podregionów. Zadanie 6.1: Podaj nazwę współczynnika społeczno-ekonomicznego zilustrowanego na mapie. Mapa zawiera legendę z wartościami procentowymi od 4,1% do 25,9%. Na mapie wyróżniono miasta z największą liczbą ludności: Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań.
• Strona 23: Zadanie 6.2: Podaj nazwy województw, w których odsetek niepracujących w podregionach mieści się w tym samym przedziale. Rozwiązanie: lubuskie, podkarpackie. Zadanie 6.3: Sformułuj wniosek dotyczący wartości współczynnika społeczno-ekonomicznego w miastach z największą liczbą ludności, porównując ją z wartościami w sąsiednich podregionach.
• Strona 24: Zadanie 6.4: Wymień dwa działania, jakie podejmują władze Rzeczypospolitej Polskiej w celu zmniejszenia wartości współczynnika społeczno-ekonomicznego zilustrowanego na mapie. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy i rozumienia, struktury społecznej, polityki państwa na rynku pracy oraz działań w celu ograniczenia bezrobocia i wykluczenia społecznego.
• Strona 25: Zadanie 7: Wykres przedstawia przyszłe stopy zastąpienia dla osób o niskich i średnich dochodach w wybranych państwach OECD. Na wykresie radarowym widoczne są dane dla krajów takich jak Polska, Chile, Australia, Szwajcaria, Norwegia, Niemcy, Grecja, Słowenia, Łotwa, Belgia, Izrael, Hiszpania, Luksemburg, Austria, Portugalia, Turcja i Wielka Brytania. Linia niebieska reprezentuje osoby o niskich dochodach, a pomarańczowa osoby o średnich dochodach.
• Strona 26: Zadanie 7.1: Przytaczając dane z wykresu, sformułuj wniosek dotyczący przyszłych emerytur w społeczeństwie polskim dla obu kategorii wskazanych na tym wykresie w porównaniu ze średnią dla społeczeństw państw OECD. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące interpretacji danych i diagnozowania problemów społeczno-politycznych. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawny wniosek, 0 pkt za odpowiedź niepełną lub niepoprawną. Przykładowe rozwiązanie dotyczące spadku dochodu emeryta.
• Strona 27: Zadanie 7.2: Sformułuj dla władz Rzeczypospolitej Polskiej dwie propozycje możliwych działań mających na celu poprawę sytuacji przedstawionej na wykresie dotyczącej społeczeństwa polskiego. Wymagania ogólne: wyjaśnianie związków przyczynowo-skutkowych, analizowanie złożonych problemów społecznych. Wymagania szczegółowe: charakterystyka problemu życia społecznego, wyjaśnianie zasady solidaryzmu społecznego. Zasady oceniania: 1 pkt za dwie właściwe propozycje. Przykładowe rozwiązanie: zwiększenie wydatków na system emerytalny, ulgi podatkowe na IKZE.
• Strona 28: Zadanie 8: Tabela przedstawia charakterystykę ludności w Polsce według wskazań GUS (2010-2017), z podziałem na wiek przedprodukcyjny, produkcyjny i poprodukcyjny oraz dane o przyroście naturalnym i migracjach zagranicznych. Zadanie 8.1: Na podstawie tabeli oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących tendencji spadkowej ludności w wieku przedprodukcyjnym i poziomu przyrostu naturalnego w latach 2013-2017, zaznaczając P lub F.
• Strona 29: Zadanie 8.2: Sformułuj zalety zjawisk przedstawionych w ostatniej części tabeli we wskazanych kategoriach. Zaleta emigracji z Polski dla emigrantów oraz zaleta imigracji do Polski dla Polski. Wymagania ogólne: ZR I. Wiedza i rozumienie, ZR III. Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. Wymaganie szczegółowe: ZR III. Struktura społeczna i problemy społeczne. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie dwóch właściwych zalet. Przykładowe rozwiązanie podane.
• Strona 30: Zadanie 9: fragmenty statutu samorządu mieszkańców jednego z sołectw, dotyczące m.in. opiniowania kierunków rozwoju, inicjowania działań na rzecz prawa i porządku, dążenia do poprawy stanu sanitarnego, tworzenia warunków do zabawy i rozwoju kulturalnego. Zadanie 9.1: rozstrzygnij, czy organem wykonawczym samorządu mieszkańców jest wójt, odpowiedź uzasadnij. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o systemie politycznym i organach władzy w Polsce. Przykładowe rozwiązanie z uzasadnieniem.
• Strona 31: Zadanie 9.2: Dokonaj wyboru dwóch właściwych odpowiedzi dotyczących działań samorządu mieszkańców. Opcje: A) powołanie straży gminnej, B) wyznaczenie policjanta-dzielnicowego, C) wyposażenie świetlicy w sprzęt muzyczny, D) współorganizowanie akcji oczyszczania trawników, E) wydawanie wyroków sądowych. Rozwiązanie: C, D. Zadanie 10: O rodzaju budżetu w samorządach terytorialnych. Tekst 1 i Tekst 2 opisują wpływ budżetu obywatelskiego na zaangażowanie obywateli i wyzwania związane z jego wdrażaniem.
• Strona 32: Zadanie 10.1: Wyjaśnij, na czym polega budżet, którego dotyczą teksty. Zadanie 10.2: Odnosząc się do tekstów, sformułuj argument i kontrargument do tezy: budżet obywatelski przyczynia się do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.
• Strona 33: Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące analizy postaw społeczno-politycznych oraz udziału obywateli w życiu publicznym. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie argumentu i kontrargumentu. Przykładowe rozwiązanie dotyczące budżetu obywatelskiego. Zadanie 11: Tabela wyników wyborów do Sejmu RP w 2001 roku, uwzględniająca komitety, które uzyskały ponad 5% głosów, m.in. KKW SLD – UP z 41,04% i 216 mandatami.
• Strona 34: Tabela przedstawia wyniki wyborów w 2015 roku z podziałem na komitety: KW PiS (37,58%, 235 mandatów), KW PO RP (24,09%, 138 mandatów), KWW Kukiz'15 (8,81%, 42 mandaty), KW Nowoczesna Ryszarda Petru (7,60%, 28 mandatów), KKW Zjednoczona Lewica (7,55%, 0 mandatów), KW PSL (5,13%, 16 mandatów). Zadanie 11.1: Uzasadnij, że opinia przedstawiona w tekście jest trafna – sformułuj trzy argumenty na podstawie danych z tabeli.
• Strona 35: Zadanie 11.2: Wyjaśnij, dlaczego w obu tabelach dane z ostatniej kolumny nie sumują się do 460. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące umiejętności analizy i wyjaśniania problemów społecznych oraz funkcjonowania systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady oceniania: 2 pkt za sformułowanie trzech argumentów, 1 pkt za dwa argumenty, 0 pkt za odpowiedź niepełną lub nieprawidłową. Przykładowe rozwiązania dotyczące wyników wyborczych.
• Strona 36: Zadanie 11.3: Wyjaśnij, dlaczego w obu zaprezentowanych wyborach do Sejmu RP jeden z komitetów mimo uzyskania wyniku wyższego niż 5% nie uczestniczył w podziale mandatów. Wymagania ogólne: ZP I. Wiedza i rozumienie, przedstawianie funkcjonowania systemu politycznego RP. Wymagania szczegółowe: VII. Rywalizacja o władzę, przedstawianie rozwiązań prawnych w systemie proporcjonalnym. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie właściwego wyjaśnienia. Przykładowe rozwiązanie: komitety koalicyjne, próg wyborczy 8%.
• Strona 37: Zadanie 12: Wykres przedstawia elektoraty najważniejszych ugrupowań na osiach podziałów politycznych w 2011 roku, z oznaczeniami partii PiS, PSL, PO, SLD. Tabela pokazuje autoidentyfikację elektoratów w 2011 roku z podziałem na osoby deklarujące poglądy lewicowe, centrowe, prawicowe oraz niezdecydowanych, z procentowym rozkładem głosowania na PO i PiS. Zadanie 12.1: Podaj pełną nazwę partii politycznej, której elektorat opowiadał się za największym interwencjonizmem państwowym w gospodarkę.
• Strona 38: Zadanie 12.2: Rozstrzygnij, która z osi umieszczonych na wykresie była uznawana przez społeczeństwo za określającą podział lewica – prawica. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do obu materiałów. Wymagania ogólne: analiza postaw społeczno-politycznych, interpretacja źródeł. Wymagania szczegółowe: wyjaśnienie związków między partiami a społeczeństwem, charakterystyka partii z punktu widzenia ideologii.
• Strona 39: Zadanie 13: fragment aktu prawnego z czterema przepisami dotyczącymi sprawowania władzy, zasad działania partii politycznych, ochrony własności oraz godła Polski. Zadanie 13.1: dokończ zdanie, podaj numer właściwego przepisu prawnego dotyczącego zasady ustrojowej pluralizmu politycznego. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności zdającego w zakresie systemu politycznego RP i pluralizmu politycznego.
• Strona 40: Zadanie 13.2: Podaj numer przepisu prawnego, który nie obowiązuje. Odpowiedz uzasadnij, przytaczając obecne uregulowania w tym zakresie. Numer – ……… Uzasadnienie – ……… Wymagania ogólne: ZP I. Wiedza i rozumienie. Wymagania szczegółowe: ZP III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady oceniania: 1 pkt – wskazanie poprawnego numeru wraz ze sformułowaniem właściwego uzasadnienia. Przykładowe rozwiązanie: Numer – 1. Uzasadnienie – W przepisie mowa o radach narodowych, które przestały istnieć.
• Strona 41: Zadanie 14: O systemie partyjnym jednego z państw, opis systemu "demokratycznej dyktatury ludu" z wpływem partii komunistycznej na instytucje państwowe i prywatne. Zadanie 14.1: Rozstrzygnij, czy system partyjny przedstawiony w tekście to system partyjny państwa demokratycznego. Odpowiedz i uzasadnij. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy, rozumienia i rywalizacji o władzę. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie, 0 pkt za niepełną lub błędną odpowiedź.
• Strona 42: Zadanie 14.2: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź. System partyjny opisany w tekście to system: A) kooperacji partii, B) partii dominującej, C) partii hegemonicznej, D) rozbicia wielopartyjnego. Rozwiązanie: C. Zadanie 15: Przepisy prawne z jednej z polskich konstytucji, Art. 2, Art. 10, Art. 20, Art. 35, dotyczące władzy zwierzchniej, inicjatywy ustawodawczej, przedstawicieli Narodu, procedury legislacyjnej.
• Strona 44: Zadanie 15.3: Rozstrzygnij, czy pozycja ustrojowa głowy państwa wynikająca z przedstawionych fragmentów aktu prawnego była bardziej znacząca niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedz uzasadnij, odnosząc się do dwóch przytoczonych przepisów prawnych i obecnych uregulowań w tym zakresie. Wymagania ogólne: ZR I. Wiedza i rozumienie, ZP I. Wiedza i rozumienie, ZP II. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Wymagania szczegółowe: ZP III. Organy władzy publicznej w RP, ZP V. Prawo w RP.
• Strona 45: Zadanie 16: Przepisy prawne z Konstytucji RP. Przepis 1: Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów. Przepis 2: Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm. Przepis 3: Rada Ministrów ma obowiązek udzielania odpowiedzi na posiedzeniach Sejmu. Zadanie 16.1: Przyporządkuj przepis prawny do funkcji Sejmu RP: kontrolna, kreacyjna.
• Strona 46: Zadanie 16.2: Wyjaśnij, odwołując się do obowiązujących uregulowań prawnych, dlaczego podkreślony fragment przepisu 2. nie odnosi się do przewodniczącego organu władzy sądowniczej wskazanego w tym przepisie. Wymagania szczegółowe dotyczące modeli sprawowania władzy oraz kompetencji organów władzy publicznej w Polsce. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne przyporządkowanie dwóch przepisów, 0 pkt za niepełną lub nieprawną odpowiedź.
• Strona 47: Zadanie 17: Fragmenty ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczące zasad funkcjonowania służby cywilnej. Zadanie 17.1: Rozstrzygnij, czy członkowie Rady Ministrów są członkami korpusu wskazanego w przepisach prawnych. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do jednego z przepisów. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy i rozumienia oraz modeli sprawowania władzy. Przykładowe rozwiązanie: Rozstrzygnięcie – Nie. Uzasadnienie – Ministrowie są związani z partią polityczną, co jest sprzeczne z przepisami.
• Strona 48: Zadanie 17.2: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Zwierzchnikiem korpusu wskazanego w przytoczonych przepisach prawnych jest A) Prezes Rady Ministrów, B) Dyrektor Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, C) Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, D) Prezes Sądu Najwyższego kierujący Izbą Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Rozwiązanie: A. Zadanie 18: O wyborze głowy państwa, opis sytuacji wyboru prezydenta Barhama Saliha w kontekście politycznym.
• Strona 49: Zadanie 18.1: Oceń prawdziwość stwierdzeń, zaznacz P lub F. 1. Państwo, którego dotyczy tekst, to Afganistan. 2. Wspomniane wydarzenia z 2003 roku były jedną z „kolorowych rewolucji”. Zadanie 18.2: Rozstrzygnij, czy system polityczny państwa to system parlamentarno-prezydencki, uzasadnij. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczą analizy ładu międzynarodowego i konfliktów etnicznych.
• Strona 50: Zadanie 19: fragment odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z 9 listopada 2012 r., dotyczący odmowy zameldowania w miejscu pobytu stałego. Przepisy prawne z Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 17, 127, 129 dotyczące organów odwoławczych i procedury odwoławczej.
• Strona 51: Zadanie 19.1: Rozstrzygnij, czy zamieszczone odwołanie złożono we właściwym miejscu. Odpowiedz uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego przepisu prawnego. Wymagania ogólne: wiedza o instytucjach polskiego systemu prawnego, umiejętność czytania ze zrozumieniem, rozpoznawanie problemów prawnych. Wymagania szczegółowe: wyjaśnienie, jak odwołać się od decyzji organów administracyjnych. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. Przykładowe rozwiązanie: odwołanie wniesiono za pośrednictwem Prezydenta Miasta Wałbrzycha.
• Strona 52: Zadanie 19.2: Rozstrzygnij, czy zamieszczone odwołanie skierowano do właściwego organu odwoławczego. Odpowiedz uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego przepisu prawnego. Zadanie 20: Wybrane przepisy z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę, w tym art. 415, 426, 427.
• Strona 53: Zadanie 20.1: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Kodeks, w którym zamieszczono przytoczone przepisy prawne, to: A) Kodeks karny, B) Kodeks cywilny, C) Kodeks wykroczeń, D) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wymaganie ogólne: ZP I. Wiedza i rozumienie. Wymagania szczegółowe: ZP V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. Rozwiązanie: B.
• Strona 54: Zadanie 20.2: Podaj nazwy dwóch podmiotów mogących odpowiadać za przedstawioną szkodę, uzasadnij, odnosząc się do przepisów prawnych. Nazwa podmiotu 1 i uzasadnienie. Nazwa podmiotu 2 i uzasadnienie. Wymagania ogólne: wiedza o polskim systemie prawnym, rozpoznawanie problemów prawnych. Wymagania szczegółowe: system prawa w Polsce, interpretacja przepisów. Zasady oceniania: 2 pkt za pełne odpowiedzi, 1 pkt za częściowe, 0 pkt za brak odpowiedzi.
• Strona 55: Zadanie 21: opis sprawy sądowej dotyczącej zniesławienia, gdzie oskarżony został uznany winnym i skazany na karę ograniczenia wolności oraz zakaz wykonywania zawodu dziennikarza. Zadanie 21.1: wybierz właściwą odpowiedź, wskazując, którą granicę oskarżony przekroczył: A) wolności słowa, B) odpowiedzialności cywilnoprawnej, C) ochrony tajemnicy komunikowania się, D) prawa do uzyskiwania informacji publicznej.
• Strona 56: Zadanie 21.2: Rozstrzygnij, czy ogłoszenie wyroku sądu dało oskarżonemu możliwość skorzystania ze środka odwoławczego w postaci kasacji do Sądu Najwyższego. Odpowiedz i uzasadnij. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o systemie prawnym i organach władzy w Polsce. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem, 0 pkt za odpowiedź niepełną lub błędną. Przykładowe rozwiązanie: Rozstrzygnięcie – Nie. Uzasadnienie – Możliwość apelacji od wyroku sądu odwoławczego.
• Strona 57: Zadanie 22: fragmenty aktu prawnego dotyczącego wolności organizowania zgromadzeń, ochrony zdrowia, tajemnicy komunikowania się, dni wolnych od pracy. Zadanie 22.1: przyporządkuj przepis prawny do wolności osobistych i politycznych, wpisz numery przepisów. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące praw człowieka. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne przyporządkowanie. Rozwiązanie: wolności osobiste – przepis 3, wolności polityczne – przepis 1.
• Strona 58: Zadanie 22: Odnosząc się do zwrotu podkreślonego w przepisie 4, uzasadnij, że podane przepisy prawne pochodzą z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zadanie 23: Fragment deklaracji dotyczącej praw człowieka, zawiera fragmenty dotyczące uznania godności i równych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jako podstawy wolności i sprawiedliwości.
• Strona 59: Zadanie 23.1: Na podstawie materiałów źródłowych sformułuj argument i kontrargument do tezy: prawa człowieka mają charakter uniwersalny. Wymagania ogólne: ZR I, II, III dotyczące rozumienia, wykorzystania informacji, analizy problemów społecznych. Wymagania szczegółowe: ZR XII, SP IV dotyczące praw człowieka i ich ochrony międzynarodowej, analizy preambuły Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka.
• Strona 60: Zadanie 23.2: Podaj nazwę deklaracji, której fragment przytoczono. Wymagania obejmują wiedzę o prawach człowieka i ich ochronie międzynarodowej. Rozwiązanie: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Zadanie 24: Rezolucja wobec Libii. Fragment tekstu dotyczy decyzji Rady Bezpieczeństwa ONZ o ustanowieniu strefy zakazu lotów i ochrony obywateli libijskich, działając na mocy rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych.
• Strona 61: Zadanie 24.1: Oceń z punktu widzenia humanitaryzmu zaprezentowaną rezolucję. Odpowiedz i uzasadnij. Wykres 1: Opinie na temat wsparcia krajów Zachodu dla powstańców w Libii, z podziałem na zdecydowanie powinny (15%), raczej powinny (43%), raczej nie powinny (28%), zdecydowanie nie powinny (22%), trudno powiedzieć (17%). Wykres 2: Opinie na temat wysłania polskich żołnierzy do Libii, z podziałem na zdecydowanie powinna (2%), raczej powinna (6%), raczej nie powinna (21%), zdecydowanie nie powinna (67%), trudno powiedzieć (4%).
• Strona 62: Wymagania szczegółowe dotyczące ładu międzynarodowego, praw człowieka i ich ochrony oraz współczesnych stosunków międzynarodowych. Zadanie 24.2: Podaj różnicę między odsetkiem respondentów popierających propozycję dostaw broni dla powstańców w Libii a odsetkiem aprobujących wysłanie polskich żołnierzy do tego kraju. Wymagania ogólne dotyczące wykorzystania i tworzenia informacji oraz interpretacji wyników badań opinii publicznej. Zasady oceniania: 1 pkt za podanie właściwej różnicy, 0 pkt za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.
• Strona 63: Zadanie 25: Opis konfliktu w jednym z państw Europy w latach 90. XX wieku, wojna domowa między trzema narodami o różnej religii. Zadanie 25.1: Uzupełnij zdanie, dopisz nazwę państwa i numer na mapie (1-4). Fragment mapy politycznej Europy i Azji z oznaczeniami. Wymagania: analiza ładu międzynarodowego, procesy dezintegracji państw, konflikty międzynarodowe.
• Strona 64: Zadanie 25.2: Porównaj separatyzmy w państwach oznaczonych na mapie numerami 5 i 6. Sformułuj jedno podobieństwo i jedną różnicę. Podobieństwo i różnica mają być zapisane w wyznaczonych miejscach. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy i rozumienia aspektów etnicznych życia społecznego oraz ładu międzynarodowego.
• Strona 65: Zadanie 26: Opis integracji europejskiej, etap wspólnotowy (1951–1992), Traktat o Unii Europejskiej z 1992 roku. Zadanie 26.1: Oceń prawdziwość stwierdzeń, zaznacz P lub F: 1. Europejska Wspólnota Węgla i Stali powołana na mocy traktatu paryskiego. 2. Traktat z Maastricht jako miejsce podpisania. Wymaganie ogólne: analiza współczesnego ładu międzynarodowego.
• Strona 66: Zadanie 26.2: Wyjaśnij, w jaki sposób i kiedy zmienił się status prawny Unii Europejskiej, opisany w ostatnim zdaniu tekstu. Wymagania szczegółowe: ZR XIV. Integracja europejska. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie właściwego wyjaśnienia, 0 pkt za odpowiedź niepełną lub niepoprawną. Przykładowe rozwiązanie: Pełną podmiotowość prawnomiędzynarodową UE uzyskała na mocy traktatu z Lizbony w 2009 roku.
• Strona 67: Zadanie 27: O wyborach przewodniczącego instytucji unijnej, w których startuje siedmiu kandydatów. Zadanie 27.1: Uzupełnij tekst, wpisz nazwę instytucji (1.) i imię oraz nazwisko (2.). Kolegialna instytucja unijna z siedzibą w Strasburgu, obywatel RP jako przewodniczący. Wymagania: analiza współczesnych stosunków międzynarodowych, wyjaśnienie roli Polski w UE. Rozwiązanie: 1. Parlament (Europejski), 2. Jerzy Buzek.
• Strona 68: Zadanie 27.2: Uzasadnij, że kolegialna instytucja, której dotyczy tekst, posiada legitymizację demokratyczną. Zadanie 28: O koalicji antyterrorystycznej. Podstawa do podjęcia kwestii zwalczania terroryzmu i udziału Sojuszu w koalicji antyterrorystycznej stało się zagrożenie bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. 12 września 2001 r. Rada podjęła decyzję o zastosowaniu artykułu 5. traktatu waszyngtońskiego.
• Strona 69: Zadanie 28.1: Odwołując się do faktografii, wyjaśnij, jakie wydarzenie jest uznawane za bezpośrednią przyczynę sytuacji przedstawionej w podkreślonym fragmencie tekstu. Zadanie 28.2: Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. 1. Polska jest członkiem organizacji funkcjonującej na mocy traktatu wskazanego w tekście od 1999 roku. 2. Decyzję opisaną w tekście, na mocy art. 5 wskazanego w nim traktatu, podjęła Rada Bezpieczeństwa. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
• Strona 70: Zadanie 29: O polityce zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) w XXI wieku, tekst dotyczący soft power, asymetryczności relacji, pożyczek i inwestycji Chin w państwach sąsiednich. Zadanie 29.1: Odnosząc się do faktografii, wyjaśnij kwestię – podkreślonego w tekście – warunku utrzymywania stosunków dyplomatycznych z ChRL.
• Strona 71: Zadanie 29.2: Podaj dwa argumenty świadczące o tym, że umowy wskazane w tekście przynoszą korzyści także ChRL. Wymagania ogólne: ZR I. Wiedza i rozumienie, ZR III. Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. Wymagania szczegółowe: XIII. Ład międzynarodowy, rozróżnianie typów ładów międzynarodowych, problem separatyzmów. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie właściwego wyjaśnienia.
• Strona 72: Zadanie 5: Zdający przedstawia mechanizmy i działania, które zmniejszają lub powiększają dysproporcje pomiędzy państwami o różnym poziomie PKB i różnej jego strukturze. Zadanie 7: Zdający wykazuje, że regionalne mocarstwa niezachodnie działają w kierunku wzmocnienia własnej pozycji międzynarodowej. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie dwóch właściwych argumentów. Przykładowe rozwiązanie: 1. Chiny zjednują inne państwa, 2. Umowy poprawiają wizerunek Chin.
• Strona 73: Zadanie 30: (0–7) Materiał źródłowy 1: Uzasadnienie z pisma procesowego dotyczące wierzytelności Jakuba Jakubowskiego wobec Grzegorza Grzegorzewskiego za remont dachu, kwota 32000 zł. Opisano umowę z 7 marca 2024 r., fakturę VAT nr 29/2024 z 11 kwietnia 2024 r., wezwanie do zapłaty z 30 kwietnia 2024 r. Materiał źródłowy 2: Przepis prawny z kodeksu obowiązującego w Polsce, art. 17 dotyczący właściwości sądów okręgowych.
• Strona 76: Zadanie 31 (0–5): Na podstawie materiału źródłowego dotyczącego sytuacji Marty Kowalskiej i przepisów prawnych, sporządź zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Nie wpisuj nazwy instytucji, do której złożysz zawiadomienie, ani nie wymieniaj załączników. Materiał źródłowy zawiera opis sytuacji dotyczącej niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego oraz fragmenty Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego.
• Strona 77: Zadanie 10: Zdający podaje przykłady przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego; wyjaśnia rolę prokuratora. Zadanie 3: Zdający rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo karne; wskazuje, w jakim kodeksie można znaleźć przepisy dotyczące sprawy; interpretuje przepisy prawne. Zadanie 10: Zdający przedstawia przebieg postępowania karnego; wymienia główne prawa ofiary. Zasady oceniania i kategorie elementów składowych. Przykładowe rozwiązanie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
• Strona 78: Zadanie 32: Tabela przedstawia wyniki wyborów do Bundestagu w latach 2009, 2013, 2017, 2021, z podziałem na ugrupowania polityczne: Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, Lewica, Zieloni, Wolna Partia Demokratyczna, Alternatywa dla Niemiec. Zadanie: Podaj argumenty i kontrargumenty do stwierdzenia o systemie wyborczym w Niemczech, odnosząc się do danych z tabeli. Wymagania ogólne: wiedza i rozumienie, wykorzystanie i tworzenie informacji, rozwiązywanie problemów.
• Strona 81: Zadanie 33: przygotuj wystąpienie poselskie na forum Sejmu RP, będące głosem w debacie na temat podatku dochodowego od osób fizycznych. Odnieś się do przedstawionej propozycji progresji podatkowej z różnymi stawkami procentowymi oraz do stanu obecnego. Wymagania ogólne: wiedza i rozumienie, wykorzystanie informacji, rozumienie siebie, komunikowanie i współdziałanie. Wymagania szczegółowe: porównanie założeń myśli politycznych, analiza kwestii równości, wolności i sprawiedliwości.
• Strona 86: Zadanie 2: Tabela przedstawia własną pozycję społeczną w porównaniu do pozycji rodziców i dziadków w latach 1999, 2004 i 2013, w procentach. Kategorie: zdecydowanie wyższa, raczej wyższa, mniej więcej taka sama, raczej niższa, zdecydowanie niższa, trudno powiedzieć. Zadanie 2.1: Cytując dane z 1999 roku, sformułuj wniosek na temat postrzegania przez większość respondentów międzypokoleniowej ruchliwości społecznej w rodzinie.
• Strona 87: Zadanie 2.2: Na podstawie wykresu oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W latach 1999–2013 procent przekonanych, że ich pozycja społeczna jest wyższa niż pozycja ich dziadków, systematycznie malał. 2. W latach 1999–2004 procent przekonanych, że ich pozycja społeczna jest „raczej niższa” niż pozycja ich dziadków, wzrósł o ponad 40%. Zadanie 3: Tekst 1 o „homo sovieticus” i Tekst 2 o wynikach badań nad bezrobotnymi.
• Strona 88: Zadanie 3.1: zdecyduj, czy koncepcja zaprezentowana w tekście 1 pasuje do cech osób przedstawionych w tekście 2. Uzasadnij decyzję, odnosząc się do tekstów. Zadanie 3.2: na podstawie tekstu 2, oceń prawdziwość podanych zdań, zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F, jeśli jest fałszywe. Zdanie 1: działania bezrobotnych wskazują na wykorzystanie umiejętności typowych dla społeczności zbieracko-łowieckich. Zdanie 2: rozpad więzi społecznych i dziedziczenie biedy i patologii.
• Strona 89: Zadanie 4: Tekst 1 omawia koncepcję obcości według Jana Stanisława Bystrońa, podkreślając negatywne wyobrażenia o grupach obcych. Tekst 2 dotyczy postrzegania kultury rosyjskiej przez Jakutów, opisując ich podporządkowanie Rosjanom i wstyd z powodu własnej tożsamości. Zadanie 4.1: zdecyduj, czy koncepcja z tekstu 1 odpowiada postawom mniejszościowej grupy etnicznej przedstawionej w tekście 2, uzasadnij decyzję, odnosząc się do obu tekstów.
• Strona 90: Zadanie 4.2: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź. W tekstach 1. i 2. przedstawiono zjawisko A) ksenofobii, B) anomii społecznej, C) stereotypowego postrzegania grup, D) międzygrupowej kontroli społecznej. Rozwiązanie: C. Zadanie 4.3: Wyjaśnij uwarunkowania ruchliwości pionowej na obszarach, których dotyczy tekst 2. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie właściwego wyjaśnienia. Przykładowe rozwiązanie: awansowi społecznemu sprzyja asymilacja do kultury dominującej.
• Strona 91: Zadanie 5: Wykres przedstawia procent osób wymieniających mniejszości narodowe lub etniczne w Polsce, z kategoriami: Romowie 40%, Ukraińcy 34%, Niemcy 31%, Żydzi 21%, Białorusini 12%, Rosjanie 12%, Litwini 8%. Zadanie 5.1: Przepisz z wykresu nazwę mniejszości, która ma status mniejszości etnicznej. Zadanie 5.2: Zdecyduj, czy większa liczebność mniejszości wpływa na jej znajomość przez ankietowanych, uzasadnij decyzję, odnosząc się do dwóch mniejszości z wykresu.
• Strona 92: Zadanie 6: Mapa Polski przedstawiająca procent osób niepracujących w wieku produkcyjnym, które mogą i chcą pracować w 2013 roku według województw i podregionów. Zadanie 6.1: Napisz nazwę współczynnika społeczno-ekonomicznego, którego dotyczy mapa. Rozwiązanie: stopa bezrobocia.
• Strona 93: Zadanie 6.2: Napisz nazwy województw, w których procent niepracujących w podregionach jest taki sam. Rozwiązanie: lubuskie, podkarpackie. Zadanie 6.3: Napisz wniosek dotyczący współczynnika społeczno-ekonomicznego w miastach z największą liczbą ludności, porównaj z sąsiednimi podregionami. Zadanie 6.4: Wymień dwa działania władz RP w celu zmniejszenia współczynnika społeczno-ekonomicznego.
• Strona 94: Zadanie 9: fragmenty statutu samorządu mieszkańców jednego z sołectw, wymieniono zadania takie jak opiniowanie kierunków rozwoju infrastruktury, inicjowanie działań na rzecz porządku publicznego, poprawa stanu sanitarnego, tworzenie warunków do zabawy i rozwoju kulturalnego. Zadanie 9.1: zdecyduj, czy organem wykonawczym samorządu mieszkańców jest wójt, uzasadnij decyzję.
• Strona 95: Zadanie 9.2: Dokończ zdanie. Zaznacz dwie właściwe odpowiedzi. Działania samorządu: A) powołanie straży gminnej, B) wyznaczenie policjanta-dzielnicowego, C) wyposażenie świetlicy w sprzęt muzyczny, D) współorganizowanie akcji oczyszczania trawników, E) wydawanie wyroków sądowych. Rozwiązanie: C, D. Zadanie 11: Tabele wyników wyborów do Sejmu RP w 2001 i 2015 roku, uwzględniono komitety z ponad 5% głosów. Wybory 2001: KKW SLD – UP 41,04%, 216 mandatów; Wybory 2015: KW PiS 37,58%, 235 mandatów.
• Strona 96: Zadanie 11.1: Uzasadnij, że opinia przedstawiona w tekście jest trafna – sformułuj trzy argumenty na podstawie danych z tabel dotyczących wyborów z 2001 i 2015 roku. Zadanie 11.2: Wyjaśnij, dlaczego w obu tabelach dane z ostatniej kolumny nie sumują się do 460. Zasady oceniania dla obu zadań są podane, w tym punktacja za poprawne odpowiedzi.
• Strona 97: Zadanie 11.3: Wyjaśnij, dlaczego w wyborach do Sejmu RP z 2001 i 2015 roku jeden z komitetów mimo uzyskania wyniku wyższego niż 5% nie uzyskał mandatów w Sejmie RP. Zadanie 12: Wykres przedstawia wyborców najważniejszych ugrupowań na osiach podziałów politycznych w 2011 r., z ugrupowaniami PiS, PSL, PO, SLD umieszczonymi na osiach konserwatyzm-liberalizm światopoglądowy i etatyzm-liberalizm ekonomiczny.
• Strona 98: Zadanie 12.1: Napisz pełną nazwę partii politycznej, której wyborcy byli za największym interwencjonizmem państwowym w gospodarce. Rozwiązanie: Polskie Stronnictwo Ludowe. Zadanie 12.2: Zdecyduj, która z osi na wykresie była uznawana za określającą podział lewica–prawica. Uzasadnij, odnosząc się do wykresu i tabeli. Przykładowe rozwiązanie: Oś światopoglądowa. Tabela: Autoidentyfikacje wyborców w 2011 r. z podziałem na lewicowe, centrowe, prawicowe poglądy.
• Strona 99: Zadanie 15. (0–4) zawiera przepisy prawne z polskiej konstytucji dotyczące władzy zwierzchniej, ustawodawczej i procedur legislacyjnych. Zadanie 15.1. (0–1): Dokończ zdanie, zaznacz właściwą odpowiedź: Zacytowane przepisy prawne zamieszczono w A) małej konstytucji z 1919 roku, B) konstytucji marcowej z 1921 roku, C) konstytucji kwietniowej z 1935 roku, D) konstytucji lipcowej z 1952 roku. Rozwiązanie: B. Zadanie 15.2. (0–1): Napisz nazwę typu mandatu poselskiego przedstawionego w przepisie prawnym w art. 20.
• Strona 100: Zadanie 15.3: Zdecyduj, czy pozycja ustrojowa głowy państwa wynikająca z przedstawionych fragmentów aktu prawnego była ważniejsza niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Decyzję uzasadnij, korzystając z dwóch zacytowanych przepisów prawnych i odnosząc się do obecnych uregulowań w tym zakresie. Zasady oceniania: 2 pkt za poprawną decyzję z dwoma argumentami, 1 pkt za decyzję z jednym argumentem, 0 pkt za odpowiedź niepełną lub błędną. Przykładowe rozwiązanie: Decyzja – Nie. Uzasadnienie: Prezydent RP wybierany przez Zgromadzenie Narodowe, brak prawa inicjatywy ustawodawczej, zarządzanie ogłoszeniem ustawy.
• Strona 101: Zadanie 18: opis wyboru prezydenta Barhama Saliha w kontekście politycznym Iraku po 2003 roku. Zadanie 18.1: oceń prawdziwość zdań, zaznacz P jeśli prawdziwe, F jeśli fałszywe; 1. Państwo to Afganistan, 2. Wydarzenia z 2003 roku to "kolorowe rewolucje". Zadanie 18.2: zdecyduj, czy system polityczny to system parlamentarno-prezydencki, uzasadnij decyzję.
• Strona 102: Zadanie 19: Fragment odwołania dotyczącego decyzji Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 21 października, odmowy zameldowania w miejscu pobytu stałego. Zawiera przepisy prawne z Ustawy o ewidencji ludności oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczące organów wyższego stopnia i nadzoru wojewody nad działalnością organów gmin.
• Strona 103: Zadanie 19.1: Zdecyduj, czy zamieszczone odwołanie złożono we właściwym miejscu. Decyzję uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego przepisu prawnego. Zadanie 19.2: Zdecyduj, czy zamieszczone odwołanie skierowano do właściwego organu odwoławczego. Decyzję uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego przepisu prawnego. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawną decyzję z uzasadnieniem, 0 pkt za niepełną lub niepoprawną odpowiedź.
• Strona 104: Zadanie 22: fragmenty aktu prawnego dotyczące wolności i praw w Rzeczypospolitej Polskiej, przepisy 1-4. Zadanie 22.1: dopasuj przepisy prawne do wolności i praw osobistych oraz politycznych, wpisz numery przepisów. Zadanie 22.2: uzasadnij, że przepisy prawne pochodzą z Konstytucji RP, odnosząc się do przepisu 4.
• Strona 105: Zadanie 24: fragment deklaracji dotyczącej praw człowieka, omawia uznanie godności i równych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jako podstawy wolności i pokoju. Zadanie 23.1: na podstawie fragmentu deklaracji napisz argument i kontrargument do tezy: prawa człowieka mają charakter uniwersalny.
• Strona 106: Zadanie 23.2: Napisz nazwę deklaracji, której fragment zacytowano. Rozwiązanie: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Zadanie 24: Polska opinia publiczna o powstaniu w Libii. Wykres 1: Czy kraje Zachodu powinny wesprzeć dostawami broni siły powstańców w Libii? Odpowiedzi: zdecydowanie powinny 15%, raczej powinny 43%, raczej nie powinny 22%, zdecydowanie nie powinny 17%, trudno powiedzieć 18%. Wykres 2: Czy Polska powinna wysłać swoich żołnierzy do Libii? Odpowiedzi: zdecydowanie powinna 2%, raczej powinna 8%, raczej nie powinna 21%, zdecydowanie nie powinna 67%, trudno powiedzieć 4%.
• Strona 107: Zadanie 24.1: Oceń z punktu widzenia humanitaryzmu zaprezentowaną rezolucję. Ocenę uzasadnij. Zadanie 25.1: Napisz, jaka jest różnica między procentem osób zgadzających się, aby wysyłać broń dla powstańców w Libii, a procentem osób zgadzających się na wysłanie polskich żołnierzy do tego kraju.
• Strona 108: Zadanie 25: O konflikcie w jednym z państw Europy i jego rozwiązaniu, opis wojny domowej w latach 90. XX wieku między trzema narodami różniącymi się religią, układ z Dayton, państwo federacyjne. Fragment mapy politycznej Europy i Azji. Zadanie 25.1: Uzupełnij zdanie – dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono je na mapie (wybierz spośród numerów 1–4). Rozwiązanie: Bośnia i Hercegowina, 3.
• Strona 109: Zadanie 26.2: Porównaj separatyzmy w państwach oznaczonych na mapie numerami 5 i 6, napisz jedno podobieństwo i jedną różnicę. Zadanie 27: O wyborach przewodniczącego instytucji unijnej, opis sytuacji wyborczej z siedmioma kandydatami, odniesienie do umowy koalicyjnej z 2014 roku między chadekami i socjalistami, z uwagą na stanowiska w UE.
• Strona 110: Zadanie 27.1: Uzupełnij tekst – wpisz właściwe: nazwę instytucji (1.) oraz imię i nazwisko (2.). Kolegialna instytucja unijna, której dotyczy tekst, to (1.) ..., z jedną z siedzib w Strasburgu. Obywatel Rzeczypospolitej Polskiej, który był jej przewodniczącym, to (2.) .... Zadanie 27.2: Uzasadnij, że kolegialna instytucja, której dotyczy tekst, ma legitymizację demokratyczną.
• Strona 111: Zadanie 30: (0–7) Uzasadnienie z pisma procesowego dotyczącego wierzytelności Jakuba Jakubowskiego wobec Grzegorza Grzegorzewskiego za wykonanie remontu dachu. Opisano umowę, fakturę VAT nr 29/2024 na kwotę 32000 zł, wezwanie do zapłaty oraz dowody: umowa, protokół odbioru, faktura, wezwanie. Materiał źródłowy 2: Przepis prawny z kodeksu obowiązującego w Polsce dotyczący właściwości sądów okręgowych.
• Strona 114: Zadanie 31: Na podstawie opisu sytuacji oraz przepisów prawnych napisz jako Marta Kowalska zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Materiał źródłowy 1 opisuje sytuację związaną z niepłaceniem alimentów przez Jacka Kowalskiego. Materiał źródłowy 2 i 3 zawierają fragmenty Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego dotyczące obowiązku alimentacyjnego i postępowania w przypadku jego naruszenia. Wymagania obejmują wiedzę o instytucjach prawnych i umiejętność sporządzania pism.
• Strona 115: Zadanie 10: Zdający podaje przykłady przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego; wyjaśnia rolę prokuratora. Zadanie 3: Rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo karne; wskazuje kodeks obowiązujący w RP; interpretuje przepisy prawne. Zadanie 10: Przedstawia przebieg postępowania karnego w RP; wymienia prawa ofiary. Zasady oceniania: 5 pkt za pełne rozwiązanie. Przykładowe rozwiązanie: Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z uzasadnieniem.
• Strona 116: Zadanie 32: Tabela przedstawia wyniki wyborów do Bundestagu w latach 2009, 2013, 2017, 2021 dla różnych ugrupowań politycznych, takich jak Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, Lewica, Zieloni, Wolna Partia Demokratyczna, Alternatywa dla Niemiec. Zadanie: Na typ systemu partyjnego w Niemczech ma wpływ system wyborczy stosowany w wyborach do Bundestagu. Napisz argumenty i kontrargumenty do tego stwierdzenia, odnosząc się do danych. Zasady oceniania podane poniżej.
• Strona 118: Zadanie 33: Propozycja zmian podatkowych jednej z partii w Polsce. Wprowadzenie progresji podatkowej z różnymi stawkami: 0% poniżej 12 000 zł, 22% powyżej 12 000 zł, 33% powyżej 60 000 zł, 44% powyżej 120 000 zł, 55% powyżej 250 000 zł, 75% powyżej 500 000 zł. Zadanie polega na napisaniu wystąpienia poselskiego na forum Sejmu RP, uwzględniając powyższą propozycję oraz obecne rozwiązania systemu podatkowego.
• Strona 9: Zadanie 1: Wykresy przedstawiają modele rodziny w polskim społeczeństwie w latach 2013 i 2020. Model preferowany według deklaracji: w 2013 roku 46% partnerów pracuje zawodowo, 24% tradycyjny i odwrócony, 28% mieszany, 2% inne; w 2020 roku 58% partnerów pracuje zawodowo, 15% tradycyjny i odwrócony, 25% mieszany, 2% inne. Model realizowany według deklaracji: w 2013 roku 27% partnerów pracuje zawodowo, 23% tradycyjny i odwrócony, 31% mieszany, 19% inne; w 2020 roku 37% partnerów pracuje zawodowo, 18% tradycyjny i odwrócony, 25% mieszany, 19% inne.
• Strona 10: Zadanie 1.1: Uzasadnij, że tylko w mieszanym modelu rodziny założono niesymetryczny podział obowiązków między małżonkami (partnerami). Wymagania ogólne: I. Aspekt stosunku do prawdy, rozpoznawanie stopnia pewności. II. Aspekt stosunku do dobra, ocena intencji i skutków. III. Aspekt stosunku do życia, osobiste zaangażowanie. Wymagania szczegółowe: II. Dobro wspólne, charakterystyka zasad. III. Społeczności i wspólnoty, wyjaśnienie roli rodziny. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne uzasadnienie, 0 pkt za inną odpowiedź lub brak.
• Strona 11: Zadanie 1.2: Na podstawie wykresów oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Model partnerski jest jedynym modelem rodziny, który w obu badaniach deklarowany jest częściej jako preferowany niż realizowany. 2. Odsetek wskazań modelu partnerskiego – zarówno w kwestii preferencji, jak i realizacji – wzrósł w latach 2013–2020 o ponad 20%. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy i rozumienia oraz społeczeństwa i wspólnoty. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń. Poprawna odpowiedź: 1. P, 2. P.
• Strona 12: Zadanie 2: Tabela przedstawia pozycję społeczną respondentów w porównaniu do rodziców i dziadków w latach 1999, 2004, 2013. Kategorie: zdecydowanie wyższa, raczej wyższa, mniej więcej taka sama, raczej niższa, zdecydowanie niższa, trudno powiedzieć. Zadanie 2.1: Przytaczając dane liczbowe z najwcześniejszego badania, sformułuj wniosek na temat postrzegania międzypokoleniowej ruchliwości społecznej w rodzinie.
• Strona 13: Zadanie 2.2: Na podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W latach 1999–2013 odsetek przekonanych, że ich pozycja społeczna jest wyższa niż pozycja społeczna ich dziadków, systematycznie malał. 2. W latach 1999–2004 odsetek przekonanych, że ich pozycja społeczna jest „raczej niższa” niż pozycja ich dziadków, wzrósł o ponad 40%.
• Strona 14: Zadanie 3: tekst o społeczeństwie Tuaregów, opisujący ich pochodzenie, styl życia, znaczenie wielbłądów oraz strukturę społeczną. Zadanie 3.1: uzasadnij, że społeczeństwo przedstawione w tekście to społeczeństwo nomadyczne. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące rozpoznawania aspektów życia społecznego oraz charakterystyki społeczeństw nomadycznych. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne uzasadnienie, 0 pkt za brak odpowiedzi.
• Strona 15: Zadanie 3.2: Sformułuj argument na rzecz tezy: Typowo patriarchalny charakter społeczeństwa opisanego w tekście jest dyskusyjny. Kwestia pamięci społecznej i kwestia stosunków społecznych. Wymagania ogólne: ocena zjawiska życia społecznego, budowanie wypowiedzi na temat zagadnień życia społecznego. Wymaganie szczegółowe: charakterystyka społeczeństwa nomadycznego. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie dwóch poprawnych argumentów. Przykładowa odpowiedź: kobiety mają wysoki status społeczny.
• Strona 16: Zadanie 4: Wykres przedstawia odsetek osób wymieniających mniejszości narodowe lub etniczne w Polsce. Kategorie: Romowie 40%, Ukraińcy 34%, Niemcy 31%, Żydzi 21%, Białorusini 12%, Rosjanie 12%, Litwini 8%. Zadanie 4.1: Wybierz z wykresu nazwę grupy, która ma w Rzeczypospolitej Polskiej status mniejszości etnicznej.
• Strona 17: Zadanie 4.2: Rozstrzygnij, czy zależność im większa liczebność danej mniejszości narodowej lub etnicznej w Polsce, tym większa jej znajomość przez ankietowanych jest trafna. Odpowiedz uzasadnij, odnosząc się do dwóch mniejszości, których nazwy zostały wskazane przez ankietowanych. Rozstrzygnięcie i uzasadnienie do uzupełnienia. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne rozstrzygnięcie z uzasadnieniem, 0 pkt za brak odpowiedzi.
• Strona 18: Zadanie 5: Mapa Polski ze stopą bezrobocia w 2013 roku według województw i podregionów. Kolory na mapie wskazują różne przedziały procentowe bezrobocia: 25,9%, 20,0%, 14,0%, 10,0%, 8,0%, 6,0%, 4,1%. Zadanie 5.1: Podaj nazwy województw, w których stopa bezrobocia we wszystkich podregionach mieści się w takim samym przedziale.
• Strona 19: Zadanie 5.2: Sformułuj wniosek dotyczący wartości stopy bezrobocia we wszystkich ukazanych na mapie miastach z największą liczbą ludności, porównując ją z przytoczeniem danych z analogicznymi wartościami w sąsiednich podregionach. Wymagania ogólne: I. W aspekcie stosunku do prawdy, stałego zmierzania do jej poznania i odróżniania od fałszu. II. W aspekcie stosunku do dobra, przyjęcia go jako głównego kryterium wartościowania moralnego. III. W aspekcie stosunku do życia, czyli osobistego zaangażowania.
• Strona 20: Zadanie 5.3: Wymień dwa działania, jakie podejmują władze Rzeczypospolitej Polskiej w celu zmniejszenia wartości współczynnika społeczno-ekonomicznego (stopy bezrobocia) zilustrowanego na mapie. Wymaganie szczegółowe: Charakterystyzuje wybrany problem życia społecznego w Polsce; rozważa różne możliwości jego rozwiązania. Zasady oceniania: 1 pkt za wymienienie dwóch właściwych działań. Przykładowe rozwiązanie: roboty publiczne, płatne staże.
• Strona 21: Zadanie 6: Wykres przedstawia przyszłe stopy zastąpienia dla osób o niskich i średnich dochodach w wybranych państwach OECD, takich jak Polska, Wielka Brytania, Chile, Australia. Zadanie 6.1: Przytaczając dane z wykresu, sformułuj wniosek dotyczący przyszłych emerytur w społeczeństwie polskim dla obu kategorii w porównaniu ze średnią dla państw OECD.
• Strona 22: Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące egzaminu. Zadanie 6.2: Sformułuj dla władz Rzeczypospolitej Polskiej dwie propozycje możliwych działań mających na celu poprawę sytuacji dotyczącej społeczeństwa polskiego, przedstawionej na wykresie.
• Strona 24: Zadanie 7: Tabela przedstawia charakterystykę ludności w Polsce według GUS (2010–2017), z podziałem na wiek: przedprodukcyjny, produkcyjny, poprodukcyjny, oraz dane o przyroście naturalnym i migracjach zagranicznych. Zadanie 7.1: Oceń prawdziwość stwierdzeń na podstawie tabeli: 1. Spadek liczby ludności w wieku przedprodukcyjnym i imigracji. 2. Poziom przyrostu naturalnego w latach 2013–2017. Zaznacz P lub F.
• Strona 25: Zadanie 7.2: Sformułuj zalety zjawisk przedstawionych w ostatniej części tabeli we wskazanych kategoriach. Zaleta emigracji z Polski dla emigrantów oraz zaleta imigracji do Polski dla Polski. Wymagania ogólne: ocena zjawisk życia społecznego, budowanie wypowiedzi na temat zagadnień życia społecznego. Wymagania szczegółowe: charakterystyka problemu życia społecznego w Polsce, rozważanie możliwości jego rozwiązania, charakterystyka zasięgu i skali przemieszczeń ludnościowych.
• Strona 26: Zadanie 8: Fragmenty statutu samorządu mieszkańców jednego z sołectw. Par. 6 zawiera zadania własne samorządu, takie jak opiniowanie kierunków rozwoju infrastruktury, inicjowanie działań na rzecz bezpieczeństwa, dążenie do poprawy stanu sanitarnego, tworzenie warunków do zabawy i rozwoju kulturalnego, troska o zieleń, kształtowanie dobrych stosunków sąsiedzkich. Rozstrzygnij, czy organem wykonawczym samorządu jest wójt. Odpowiedź uzasadnij.
• Strona 27: Zadanie 9: (0–1) O rodzaju budżetu w samorządach terytorialnych. Tekst 1: Budżet obywatelski wpływa na wyobraźnię obywateli i zainteresowanie sprawami publicznymi, mieszkańcy decydują o przeznaczeniu funduszy. Tekst 2: W Polsce brak jednego modelu budżetu obywatelskiego, gminy wprowadzają własne reguły, kluczowe jest włączanie mieszkańców na wszystkich etapach procesu. Wyjaśnij, na czym polega budżet, którego dotyczą teksty.
• Strona 28: Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące oceny zjawisk życia społecznego oraz wyjaśniania źródeł dochodów samorządu terytorialnego. Zadanie 10: Tabela przedstawia wyniki wyborów do Sejmu RP w 2001 roku, uwzględniając komitety, które uzyskały ponad 5% głosów. Komitet KKW SLD – UP uzyskał 41,04% głosów i 216 mandatów, KWW PO 12,68% i 65 mandatów, KW Samoobrona RP 10,20% i 53 mandaty, KW PiS 9,50% i 44 mandaty, KW PSL 8,98% i 42 mandaty, KW LPR 7,87% i 38 mandatów, KKW AWSP 5,60% i 0 mandatów.
• Strona 30: Zadanie 11: Przepis prawny art. 96.2 Konstytucji RP dotyczący wyborów do Sejmu, które są powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne i tajne. Mapa administracyjna Polski z wynikami wyborów prezydenckich 2020 r. (II tura), przedstawiająca odsetki głosów na A. Dudę (biały) i R. Trzaskowskiego (czarny) w poszczególnych województwach, np. 71% w województwie lubelskim.
• Strona 31: Zadanie 11.1: Rozstrzygnij, która z zasad wyborczych w przytoczonym przepisie prawnym nie znajduje zastosowania w wyborach prezydenckich. Odpowiedz uzasadniając. Zadanie 11.2: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych dotyczących ograniczenia cenzusem wieku w wyborach: A) 18 i 35 lat, B) 35 i 18 lat, C) 18 i 30 lat, D) 30 i 18 lat.
• Strona 32: Zadanie 11.3: Uzupełnij tekst – wpisz nazwy właściwych województw. Największa dysproporcja między odsetkami głosów oddanych na kandydatów podczas wyborów, których wyniki zwizualizowano na mapie, wystąpiła w województwie ……………………, natomiast najmniejsza – w województwie …………………………. . Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o politycznych aspektach życia społecznego oraz zasad prawa wyborczego.
• Strona 33: Zadanie 12: Fragment aktu prawnego z przepisami dotyczącymi władzy, partii politycznych, ochrony własności i godła RP. Zadanie 12.1: Dokończ zdanie, podaj numer właściwego przepisu prawnego dotyczącego zasady pluralizmu politycznego. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o ustroju i systemie politycznym III RP. Zasady oceniania: 1 pkt za wskazanie poprawnego numeru. Rozwiązanie: 2.
• Strona 34: Zadanie 12.2: Podaj numer przepisu prawnego, który nie obowiązuje. Odpowiedz uzasadnij, przytaczając obecne uregulowania w tym zakresie. Wymagania ogólne: znajomość aspektów życia społecznego i umiejętność formułowania ocen. Wymagania szczegółowe: wyjaśnianie pojęcia samorządu terytorialnego, charakteryzowanie funkcjonowania organów gminy, powiatu i województwa. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawny numer i uzasadnienie. Przykładowe rozwiązanie: numer 1, uzasadnienie dotyczące rad narodowych.
• Strona 35: Zadanie 13: Rozstrzygnij, czy system partyjny przedstawiony w tekście to system partyjny państwa demokratycznego. Odpowiedz i uzasadnij. Tekst dotyczy partii realizującej zasadę "demokratycznej dyktatury ludu" i jej wpływu na różne instytucje. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczą wiedzy o politycznych aspektach życia społecznego oraz umiejętności formułowania ocen. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.
• Strona 36: Zadanie 14: fragmenty aktu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, przepisy dotyczące wolności zgromadzeń, ochrony zdrowia, tajemnicy komunikowania się, dni wolnych od pracy. Zadanie 14.1: przyporządkuj przepis prawny do wolności osobistych i politycznych. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące praw człowieka. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne przyporządkowanie. Rozwiązanie: wolności osobiste - przepis 3, polityczne - przepis 1.
• Strona 37: Zadanie 14.2: Odnosząc się do zwrotu podkreślonego w przepisie 4, uzasadnij, że podane przepisy prawne pochodzą z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wymagania ogólne: wyjaśnienie zasad hierarchiczności, spójności i zupełności w systemie prawnym, rozpoznanie rodzajów prawa. Wymagania szczegółowe: proces legislacyjny w III RP, zasada konstytucjonalizmu. Zasady oceniania: 1 pkt za właściwe uzasadnienie, 0 pkt za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie: przepis 4 odsyła do aktów wyższego rzędu.
• Strona 38: Zadanie 15 (0–2): Fragment deklaracji dotyczącej praw człowieka, omawiający uznanie godności i praw człowieka jako podstawy wolności i pokoju. Zadanie 15.1 (0–1): Na podstawie materiałów źródłowych sformułuj argument i kontrargument do tezy: prawa człowieka mają charakter uniwersalny.
• Strona 39: Zadanie 15.2: Podaj nazwę deklaracji, której fragment przytoczono. Wymagania ogólne: I. W aspekcie stosunku do prawdy, zdający ma rzetelną wiedzę o politycznych aspektach życia społecznego. III. W aspekcie stosunku do życia, zdający formułuje oceny i je uzasadnia. Wymagania szczegółowe: X. Prawo, zdający wyjaśnia pojęcie praw człowieka. SP IV. Prawa człowieka, zdający analizuje sformułowania preambuły Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Zasady oceniania: 1 pkt za podanie poprawnej nazwy.
• Strona 40: Zadanie 16: O wyborach przewodniczącego instytucji unijnej, w których startuje siedmioro kandydatów. Zadanie 16.1: Uzupełnij tekst – wpisz nazwę instytucji (1.) oraz imię i nazwisko (2.). Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy politycznej i działalności Polski w UE. Rozwiązanie: 1. Parlament (Europejski), 2. Jerzy Buzek.
• Strona 41: Zadanie 16.2: Uzasadnij, że kolegialna instytucja, której dotyczy tekst, posiada legitymizację demokratyczną. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o aspektach życia społecznego i politycznego oraz charakterystyki legitymizacji władzy. Zadanie 17: O polityce zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej w XXI wieku, analiza soft power i asymetryczności relacji międzynarodowych, wpływ na państwa sąsiednie.
• Strona 42: Zadanie 17.1: Odnosząc się do faktografii, wyjaśnij kwestię podkreśloną w tekście – warunku utrzymywania stosunków dyplomatycznych z ChRL. Wymagania ogólne: zdający ma rzetelną wiedzę o politycznych aspektach życia społecznego, formułuje oceny i je uzasadnia. Wymaganie szczegółowe: charakteryzuje przyczyny i przejawy globalnego wzrostu znaczenia Chin. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie właściwego wyjaśnienia. Przykładowe rozwiązanie dotyczy Republiki Chińskiej z siedzibą w Tajpej.
• Strona 43: Zadanie 17.2: Podaj dwa argumenty świadczące o tym, że umowy wskazane w tekście przynoszą korzyści także ChRL. Wymagania ogólne: zdający ma rzetelną wiedzę o politycznych aspektach życia społecznego, formułuje oceny i je uzasadnia. Wymagania szczegółowe: wyjaśnia pojęcie soft power, charakteryzuje przyczyny i przejawy globalnego wzrostu znaczenia Chin. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie dwóch właściwych argumentów. Przykładowe rozwiązanie: Chiny zjednują sobie inne państwa, ocieplają wizerunek.
• Strona 44: Zadanie 18: Tekst 1 omawia prawa człowieka w kontekście politycznym i społecznym, cytat z O. Höffe. Tekst 2 analizuje koncepcje wolności, cytat z I. Berlin. Zadanie 18.1: Na podstawie tekstu 1, ocena prawdziwości stwierdzeń, zaznacz P jeśli prawdziwe, F jeśli fałszywe. Stwierdzenia dotyczą uniwersalizmu praw człowieka i podziału praw człowieka na generacje. Wymaganie ogólne: rozpoznawanie prawdy i fałszu w kontekście politycznym i prawnym.
• Strona 45: Zadanie 18.2: Uzasadnij, że poglądy dotyczące praw i wolności człowieka przedstawione w tekstach 1. i 2. są zbieżne. Wymagania szczegółowe: rozróżnia generacje praw człowieka, stosując pojęcia praw negatywnych i pozytywnych oraz wskazując na inny stopień ich ochrony; wymienia główne dokumenty dotyczące praw człowieka. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne uzasadnienie, 0 pkt za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
• Strona 46: Zadanie 19 (0–2): Koncepcja wolności w różnych ideologiach. Tekst 1: Wolność człowieka w społeczeństwie jako niezależność od władzy ustawodawczej, ograniczenia prawne i wolność osobista. Tekst 2: Krytyka formalnej wolności nadanej przez państwo, pragnienie wolności bez ograniczeń. Art. 31 Konstytucji RP: Wolność człowieka podlega ochronie prawnej, obowiązek szanowania wolności i praw innych.
• Strona 47: Zadanie 19.1: Rozstrzygnij, w którym z zaprezentowanych tekstów (w tekście 1. czy w tekście 2.) przedstawiono koncepcję umowy społecznej jako teorię genezy państwa. Odpowiedz uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego fragmentu właściwego tekstu. Zadanie 19.2: Rozstrzygnij, do której z zaprezentowanych idei wolności (w tekście 1. czy w tekście 2.) odnosi się definicja wolności z artykułu 31 Konstytucji RP. Odpowiedz uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego fragmentu właściwego tekstu.
• Strona 48: Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące egzaminu z wiedzy o społeczeństwie, w tym aspekty życia społecznego, prawa człowieka i system polityczny RP. Zasady oceniania odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź dotycząca granic wolności człowieka w Polsce. Zadanie 20: Przepisy prawne z polskiej konstytucji, w tym art. 2, art. 10, art. 20, art. 35 dotyczące władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej oraz inicjatywy ustawodawczej.
• Strona 49: Zadanie 20.1: Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Przytoczone przepisy prawne zamieszczono w A) małej konstytucji z 1919 roku, B) konstytucji marcowej z 1921 roku, C) konstytucji kwietniowej z 1935 roku, D) konstytucji lipcowej z 1952 roku. Rozwiązanie: B. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o aspektach życia społecznego i tradycji konstytucyjnych. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawne dokończenie zdania.
• Strona 50: Zadanie 20.2: Rozstrzygnij, czy pozycja ustrojowa głowy państwa wynikająca z przedstawionych fragmentów aktu prawnego była bardziej znacząca niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Odpowiedz uzasadnij, odnosząc się do dwóch przytoczonych przepisów prawnych i obecnych uregulowań w tym zakresie. Wymagania ogólne i szczegółowe dotyczące wiedzy o ustroju i systemie politycznym III Rzeczypospolitej oraz zasady oceniania odpowiedzi.
• Strona 53: Zadanie 21: (0–7) Materiał 1: Fragment ustawy dotyczącej ochrony, zachowania i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości oraz integracji obywatelskiej. Materiał 2: Tekst publicystyczny o Wietnamczykach w Polsce, opisujący historię imigracji, integrację społeczną, edukację oraz sytuację ekonomiczną i kulturową tej grupy.
• Strona 60: Zadanie 22 (0–7): Tekst 1 dotyczy logiki zachowań jednostek o wysokim statusie społecznym i dziedziczenia pozycji, cytat z H. Domańskiego. Tekst 2 opisuje schemat polskiej transformacji po 1989 roku, z podziałem na Polskę „sprivatyzowaną”, „państwową” i „na zasiłku”, oraz nieformalne sposoby zarobkowania, cytat z T. Rakowskiego.
• Strona 65: Zadanie 23: Propozycja zmian podatkowych jednej z partii w Polsce. Wprowadzenie realnej progresji podatkowej z następującą skalą: 0% dla podstawy poniżej 12 000 zł, 22% dla nadwyżki ponad 12 000 zł, 33% ponad 60 000 zł, 44% ponad 120 000 zł, 55% ponad 250 000 zł, 75% ponad 500 000 zł. Przygotuj wystąpienie poselskie na forum Sejmu RP z pozycji liberalizmu, odnosząc się do propozycji i obecnego stanu.
• Strona 70: Zadanie 2: Tabela przedstawia porównanie pozycji społecznej respondentów z pozycjami rodziców i dziadków w latach 1999, 2004, 2013, w procentach. Zadanie 2.1: Cytując dane liczbowe z 1999 roku, sformułuj wniosek na temat postrzegania międzypokoleniowej ruchliwości społecznej w rodzinie.
• Strona 71: Zadanie 2.2: Na podstawie wykresu oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. W latach 1999–2013 procent przekonanych, że ich pozycja społeczna jest wyższa niż pozycja dziadków, systematycznie malał. 2. W latach 1999–2004 procent przekonanych, że ich pozycja społeczna jest „raczej niższa” niż pozycja dziadków, wzrósł o ponad 40%. Zadanie 4: Wykres. Proszę wymienić mieszkające w Polsce mniejszości narodowe lub etniczne, wszystkie, które Pan(i) pamięta. Wykres przedstawia procenty dla Romów, Ukraińców, Niemców, Żydów, Białorusinów, Rosjan, Litwinów.
• Strona 72: Zadanie 4.1: Przepisz z wykresu nazwę mniejszości, która w Polsce ma status mniejszości etnicznej. Zadanie 4.2: Zdecyduj, czy to prawda, że im większa liczebność danej mniejszości narodowej lub etnicznej w Polsce, tym większa jej znajomość przez ankietowanych. Decyzję uzasadnij, odnosząc się do dwóch mniejszości, których nazwy są na wykresie.
• Strona 73: Zadanie 5: Mapa Polski przedstawiająca procent osób niepracujących w wieku produkcyjnym w 2013 roku według województw i podregionów, z kolorową legendą od 4,1% do 25,9%. Zadanie 5.1: Napisz nazwy województw, w których procent niepracujących w podregionach jest w tym samym przedziale. Zasady oceniania: 1 pkt za dwie poprawne nazwy, rozwiązanie: lubuskie, podkarpackie.
• Strona 74: Zadanie 5.2: Cytując dane, napisz wniosek dotyczący współczynnika społeczno-ekonomicznego w miastach z największą liczbą ludności i porównaj z sąsiadującymi podregionami. Zadanie 5.3: Wymień dwa działania władz RP w celu zmniejszenia współczynnika społeczno-ekonomicznego zilustrowanego na mapie.
• Strona 75: Zadanie 8: Fragmenty statutu samorządu mieszkańców jednego z sołectw. Paragrafy dotyczą zadań własnych, opiniowania rozwoju infrastruktury, inicjowania działań na rzecz prawa i bezpieczeństwa, poprawy stanu sanitarnego, rozwoju kulturalnego, troski o zieleń i kształtowania stosunków sąsiedzkich. Polecenie: zdecyduj, czy organem wykonawczym samorządu mieszkańców jest wójt. Uzasadnij decyzję. Zasady oceniania: 1 pkt za poprawną decyzję i uzasadnienie. Przykładowe rozwiązanie: Decyzja – Nie. Uzasadnienie – organem wykonawczym jest sołtys.
• Strona 76: Zadanie 10: Tabele przedstawiają wyniki wyborów do Sejmu RP w 2001 i 2015 roku dla komitetów, które uzyskały ponad 5% głosów. W 2001 roku KKW SLD – UP uzyskał 41,04% głosów i 216 mandatów, a KW PiS 9,50% i 44 mandaty. W 2015 roku KW PiS uzyskał 37,58% głosów i 235 mandatów, a KW PO RP 24,09% i 138 mandatów. Uzasadnij, że opinia w tekście jest trafna, formułując trzy argumenty na podstawie danych z tabel dotyczących wyborów z 2001 i 2015 roku.
• Strona 77: Zadanie 15: (0–2) Fragment deklaracji dotyczącej praw człowieka. Zacytowane fragmenty dotyczą uznania godności i praw człowieka jako podstawy wolności i pokoju. Wspomniane są akty barbarzyństwa oraz ogłoszenie celu ludzkości dążenia do budowania świata wolności. Dodatkowo, tekst omawia pochodzenie praw człowieka z kultury europejskiej i ich uniwersalny charakter.
• Strona 78: Zadanie 15.1: Na podstawie fragmentu deklaracji i tekstu napisz argument i kontrargument do tezy: prawa człowieka mają charakter uniwersalny. Zadanie 15.2: Napisz nazwę deklaracji, której fragment zacytowano. Zasady oceniania: 1 pkt za sformułowanie właściwego argumentu i kontrargumentu, 1 pkt za podanie poprawnej nazwy. Przykładowe rozwiązanie dla zadania 15.1 i 15.2 podano na stronie.
• Strona 79: Zadanie 20: Przepisy prawne z polskiej konstytucji dotyczące władzy zwierzchniej, prawa inicjatywy ustawodawczej, roli posłów, procedury uchwalania ustaw przez Sejm i Senat oraz wyboru Prezydenta RP. Zadanie 20.1: Dokonaj zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź. Zacytowane przepisy prawne zamieszczono w: A) małej konstytucji z 1919 roku, B) konstytucji marcowej z 1921 roku, C) konstytucji kwietniowej z 1935 roku, D) konstytucji lipcowej z 1952 roku. Rozwiązanie: B.
• Strona 80: Zadanie 20.2: Zdecyduj, czy pozycja ustrojowa głowy państwa wynikająca z przedstawionych fragmentów aktu prawnego była ważniejsza niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Decyzję uzasadnij, korzystając z dwóch zacytowanych przepisów prawnych i odnosząc się do obecnych uregulowań w tym zakresie. Zasady oceniania: 2 pkt za poprawną decyzję z dwoma argumentami, 1 pkt za decyzję z jednym argumentem, 0 pkt za odpowiedź niepełną lub niepoprawną. Przykładowe rozwiązanie: Decyzja – Nie. Uzasadnienie: Prezydent RP wybierany przez Zgromadzenie Narodowe, obecnie w wyborach powszechnych; brak prawa inicjatywy ustawodawczej, obecnie posiadane; prawo weta zawieszającego.
• Strona 81: Zadanie 23: Propozycja zmian podatkowych jednej z partii w Polsce. Wprowadzenie progresji podatkowej z różnymi stawkami: 0% poniżej 12 000 zł, 22% nadwyżki ponad 12 000 zł, 33% nadwyżki ponad 60 000 zł, 44% nadwyżki ponad 120 000 zł, 55% nadwyżki ponad 250 000 zł, 75% nadwyżki ponad 500 000 zł. Napisz wystąpienie poselskie na forum Sejmu RP, uwzględniając propozycję i obecne rozwiązania systemu podatkowego. Zasady oceniania od 0 do 5 punktów.