Poniżej znajdziesz 7 zadań z budowy atomu ułożonych tak jak na maturze rozszerzonej z chemii w formule 2023. To zadania Nauki Gryzie wzorowane na zadaniach CKE. Przy zadaniach podajemy link do podobnego zadania w oryginalnym arkuszu, żeby sprawdzić się też na prawdziwej maturze.
Rozwiąż zadanie samodzielnie, a dopiero potem otwórz rozwiązanie. Teorię do tych zadań znajdziesz w artykule o budowie atomu na maturę z chemii.
Zadania z konfiguracji elektronowej i liczb kwantowych
Zadanie 1.1
otwarte · 1 pktPodaj symbole pierwiastków A i X.
Pokaż rozwiązanie
- Atom A ma dwie powłoki i należy do bloku p, więc ma konfigurację [He] 2s² 2pˣ. Trzy elektrony niesparowane daje tylko 2p³. Pierwiastek A to azot, N.
- W izotopie X: protony + neutrony = 35, więc elektrony = 52 − 35 = 17.
- W atomie liczba elektronów jest równa liczbie protonów, więc Z = 17. Pierwiastek X to chlor, Cl. Ten izotop ma 18 neutronów.
Zadanie 1.2
otwarte · 1 pktNapisz w zapisie graficznym (klatkowym) konfigurację elektronów walencyjnych atomu A w stanie podstawowym. Uwzględnij numer powłoki i symbole podpowłok.
Pokaż rozwiązanie
Azot ma elektrony walencyjne na podpowłokach 2s i 2p:
- 2s: [↑↓]
- 2p: [↑] [↑] [↑]
Według reguły Hunda 3 elektrony 2p zajmują osobno trzy orbitale i mają zgodne spiny.
Zadanie 1.3
otwarte · 1 pktPodaj wartości głównej liczby kwantowej n i pobocznej liczby kwantowej l, które opisują niesparowany elektron walencyjny atomu X w stanie podstawowym.
Pokaż rozwiązanie
- Chlor: [Ne] 3s² 3p⁵.
- Na podpowłoce 3p jest 5 elektronów: dwa orbitale mają pary, a jeden ma jeden elektron.
- Niesparowany elektron jest na podpowłoce 3p: n = 3, l = 1.
Podobne zadanie w oryginale: matura z chemii, maj 2023, zadanie 1 (arkusz CKE, PDF).
Zadanie 2
otwarte · 2 pktO pierwiastkach E i X wiadomo, że:
- elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują 10 orbitali, a tylko jeden z tych orbitali jest obsadzony przez jeden elektron,
- jon X²⁻ ma taką samą konfigurację elektronową jak kation E⁺.
Podaj symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego każdego z nich i liczbę ich elektronów walencyjnych.
Pokaż rozwiązanie
- Policz orbitale po kolei: 1s, 2s, trzy 2p, 3s, trzy 3p to 9 orbitali. Dziesiąty orbital to 4s.
- Na 4s jest jeden elektron, więc E ma konfigurację [Ar] 4s¹. To potas, K, blok s, 1 elektron walencyjny.
- Kation K⁺ ma konfigurację argonu, czyli 18 elektronów.
- Jon X²⁻ ma 18 elektronów, więc atom X ma 16 elektronów. To siarka, S: [Ne] 3s² 3p⁴, blok p, 6 elektronów walencyjnych.
1 punkt za poprawne dane pierwiastka E, 1 punkt za poprawne dane pierwiastka X.
Podobne zadania w oryginale: matura z chemii, maj 2025, zadanie 1 (arkusz CKE, PDF) oraz matura z chemii, maj 2024, zadanie 1 (arkusz CKE, PDF).
Zadanie 3
otwarte · 2 pktZapisz w formie skróconej konfigurację elektronową (zapis podpowłokowy) atomu kobaltu i kationu Co²⁺ w stanie podstawowym. Podaj liczbę elektronów niesparowanych w kationie Co²⁺.
Pokaż rozwiązanie
- Kobalt ma 27 elektronów: Co: [Ar] 3d⁷ 4s².
- Kation Co²⁺ powstaje przez oddanie 2 elektronów. Odchodzą elektrony 4s: Co²⁺: [Ar] 3d⁷.
- Na 5 orbitalach 3d jest 7 elektronów. Według reguły Hunda najpierw każdy orbital dostaje po jednym elektronie, potem 2 orbitale dostają drugi: [↑↓] [↑↓] [↑] [↑] [↑].
- Kation Co²⁺ ma 3 elektrony niesparowane.
1 punkt za obie konfiguracje, 1 punkt za liczbę elektronów niesparowanych.
Podobne zadanie w oryginale: test diagnostyczny z chemii, grudzień 2024, zadanie 1 (arkusz CKE, PDF).
Zadanie 4
zamknięte · 1 pktKtóry zestaw wartości liczb kwantowych (n, l, m) nie może opisywać orbitalu w atomie?
Pokaż rozwiązanie
Poboczna liczba kwantowa przyjmuje wartości od 0 do n − 1. Dla n = 2 możliwe są tylko l = 0 i l = 1. Zestaw z l = 2 przy n = 2 jest niemożliwy. Pozostałe zestawy spełniają też warunek, że m mieści się w przedziale od −l do +l. Odpowiedź C.
Liczby kwantowe sprawdzało też zadanie 1.3 z matury z chemii w maju 2023 (arkusz CKE, PDF).
Zadania z izotopów i przemian jądrowych
Zadanie 5
odpowiedź liczbowa · 2 pktGal występuje w przyrodzie jako mieszanina dwóch izotopów: ⁶⁹Ga i ⁷¹Ga. Masa atomowa galu wynosi 69,72 u. Przyjmij, że masy izotopów są równe ich liczbom masowym. Oblicz zawartość procentową izotopu ⁶⁹Ga w naturalnym galu.
Pokaż rozwiązanie
- Oznacz zawartość ⁶⁹Ga jako x%. Zawartość ⁷¹Ga to (100 − x)%.
- Ułóż równanie średniej ważonej:
Izotop ⁶⁹Ga stanowi 64% galu. Wynik ma sens, bo masa atomowa jest bliżej 69 niż 71.
Zadanie 6
otwarte · 1 pktJądro izotopu uległo kolejno trzem przemianom: α, β⁻ i β⁻. Podaj liczbę masową, liczbę atomową i symbol pierwiastka, którego jądro powstało po tych przemianach.
Pokaż rozwiązanie
- Przemiana α: A − 4, Z − 2. Powstaje .
- Pierwsza przemiana β⁻: A bez zmian, Z + 1. Powstaje .
- Druga przemiana β⁻: Z + 1. Powstaje .
Produkt to uran: A = 234, Z = 92, czyli izotop . Po trzech przemianach jądro wróciło do tego samego pierwiastka, ale jest lżejsze o 4 nukleony.
Podobne zadanie w oryginale: matura z chemii, maj 2023, zadanie 2 (arkusz CKE, PDF).
Zadanie 7
odpowiedź liczbowa · 1 pktOkres półtrwania izotopu ³²P wynosi 14 dni. Próbka zawierała 2,4 g tego izotopu. Oblicz, po ilu dniach w próbce zostanie 0,15 g izotopu ³²P.
Pokaż rozwiązanie
- Kolejne okresy półtrwania: 2,4 g → 1,2 g → 0,6 g → 0,3 g → 0,15 g.
- Minęły 4 okresy półtrwania.
- Czas: 4 · 14 dni = 56 dni.
Inny sposób: , więc t = 4T.
Gdzie znaleźć oryginalne arkusze CKE
Arkusze i zasady oceniania publikuje Centralna Komisja Egzaminacyjna na swojej stronie. Zadania z budowy atomu otwierają zwykle arkusz rozszerzony, więc szukaj ich na pierwszych stronach:
- matura z chemii, maj 2023 (arkusz CKE, PDF): zadanie 1 o izotopach, konfiguracji i liczbach kwantowych, zadanie 2 o przemianie jądrowej,
- matura z chemii, maj 2024 (arkusz CKE, PDF): zadanie 1 o rozmieszczeniu elektronów na podpowłokach,
- test diagnostyczny z chemii, grudzień 2024 (arkusz CKE, PDF): zadanie 1 o konfiguracji i liczbach kwantowych,
- matura z chemii, maj 2025 (arkusz CKE, PDF): zadanie 1 o orbitalach i blokach konfiguracyjnych.
Rozwiązując oryginał, sprawdzaj odpowiedzi w zasadach oceniania CKE do tego samego arkusza. Pokazują, za co egzaminator daje punkt.
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz więcej takich zadań?
Na szkoleniu „Jak zdać rozszerzenie z chemii na ponad 80%” rozwiążemy je razem, krok po kroku.
Prowadzi Gosia Smoliło-Utrata, doktor chemii



