Zrozumienie funkcji poszczególnych wyrazów w zdaniu to podstawa poprawnej analizy składniowej. Każda z tych części pełni inną rolę i określa inne wyrazy.
Pobierz notatki ⤵️
Podaj swój adres mailowy i pobierz je wszystkie! 🤩
1. Dopełnienie – określenie czasownika 🎯
Dopełnienie najczęściej określa orzeczenie i odpowiada na pytania wszystkich przypadków oprócz mianownika i wołacza. Aby je rozpoznać, zadajemy pytanie od czasownika.
Podział dopełnień
- Dopełnienie bliższe: Przy zamianie strony czynnej na bierną staje się podmiotem (np. Zosia czyta książkę -> Książka jest czytana).
- Dopełnienie dalsze: Przy zamianie strony czynnej na bierną nie zmienia swojej formy lub czasownika nie da się zamienić na stronę bierną (np. Nauczyciel myśli o uczniach).
2. Okolicznik – okoliczności czynności 🕒
Okolicznik informuje o tym, w jakich warunkach odbywa się dana czynność. Wyróżniamy kilka jego rodzajów:
- Miejsca: gdzie? skąd? dokąd? (np. wyszłam do sklepu) .
- Czasu: kiedy? odkąd? (np. jechałam wczoraj) .
- Sposobu: jak? w jaki sposób? (np. szybko czytała) .
- Celu: po co? w jakim celu? (np. poszedłem po książkę) .
- Przyczyny: dlaczego? z jakiej przyczyny? (np. poczerwieniała ze wstydu) .
- Warunku: pod jakim warunkiem? w jakim wypadku? (np. w razie deszczu nie wyjdę) .
- Przyzwolenia: mimo co? mimo czego? (np. mimo deszczu spaceruję) .
3. Przydawka – określenie rzeczownika 🎨
Przydawka określa każdy rzeczownik w zdaniu i odpowiada na pytania: jaki? który? czyj? z czego?. Może być wyrażona różnymi częściami mowy:
- Zaimek przymiotny: moja filiżanka.
- Rzeczownik: filiżanka mamy.
- Przymiotnik: porcelanowa filiżanka.
- Wyrażenie przyimkowe: filiżanka z porcelany.
- Liczebnik porządkowy: pierwsza filiżanka.
- Imiesłów przymiotnikowy bierny: rozbita filiżanka.
Podsumowanie 📚
Pamiętaj, że kluczem do rozpoznania części zdania jest zawsze postawienie pytania od wyrazu określanego. Jeśli pytasz od czasownika o przypadek – to dopełnienie. Jeśli o okoliczność – to okolicznik. Jeśli pytasz od rzeczownika – to zawsze przydawka.
