Stawonogi to trójwarstwowe zwierzęta o dwubocznej symetrii ciała, które opanowały niemal każde środowisko. Ich nazwa pochodzi od odnóży połączonych stawami, co zapewnia im niezwykłą sprawność ruchową. Ciało stawonogów pokrywa chitynowy oskórek, pełniący rolę szkieletu zewnętrznego.
Stawonogi – Najliczniejsza grupa zwierząt na Ziemi
Podaj swój e-mail i pobierz darmowe notatki 🤩
1. Ogólna charakterystyka budowy
Ciało stawonogów podzielone jest na segmenty, które grupują się w większe jednostki zwane tagmami (głowa, tułów, odwłok).
- Jama ciała: Miksocel, powstały z połączenia pierwotnej i wtórnej jamy ciała.
- Płyn ustrojowy: Hemolimfa, która wypełnia przestrzenie między narządami i pełni funkcje krwi oraz limfy.
- Oskórek: Składa się z chityny, białek i lipidów; jest nieprzepuszczalny dla wody i gazów, co pozwala na życie w suchych środowiskach. Aby rosnąć, stawonogi muszą okresowo zrzucać oskórek w procesie linienia.
2. Porównanie grup stawonogów
CECHA
Tagmy
Czułki
Odnóża kroczne
Środowisko
SKORUPIAKI
Głowotułów i odwłok
2 pary
5 par (często szczypce)
Głównie wody
PAJĘCZAKI
Głowotułów i odwłok
Brak
4 pary
Głównie ląd
OWADY
Głowa, tułów i odwłok
1 para
3 pary
Ląd i woda
3. Wyspecjalizowane struktury owadów
Owady wykształciły ogromną różnorodność struktur adaptacyjnych, co pozwoliło im zająć liczne nisze ekologiczne.
Rodzaje aparatów gębowych:
- Gryzący: Silne żuwaczki do twardego pokarmu (np. chrząszcze).
- Gryząco-liżący: Umożliwia zlizywanie nektaru (np. pszczoły).
- Liżący: Rurkowaty język do płynnych substancji (np. muchy).
- Kłująco-ssący: Do przebijania tkanek i zasysania płynów (np. komary).
- Ssący: Długa, spiralna trąbka do nektaru (np. motyle).
Rodzaje odnóży:
Odnóża owadów składają się z biodra, krętarza, uda, goleni i stopy. W zależności od trybu życia mogą być: kroczne(karaluchy), skoczne (pasikoniki), grzebne (turkuć podjadek), chwytne (modliszki), pływne (pływaki) lub czepne(wszy).
4. Budowa wewnętrzna stawonogów
Stawonogi posiadają złożoną budowę wewnętrzną z wyspecjalizowanymi narządami:
- Układ pokarmowy: Zróżnicowany na żołądek, jelito i gruczoł wątrobowo-trzustkowy.
- Układ wydalniczy: U owadów i pajęczaków obecne są cewki Malpighiego, a u skorupiaków gruczoły wydalnicze (np. zielone).
- Układ oddechowy: Płucotchawki u pajęczaków lub tchawki u owadów.
