Układ odpornościowy – budowa, funkcje i komórki immunologiczne

Układ odpornościowy: Jak działa tarcza Twojego organizmu?

Układ odpornościowy (immunologiczny) nie jest pojedynczym organem, lecz rozproszonym systemem narządów, komórek i białek. Jego głównym zadaniem jest rozpoznawanie patogenów, odróżnianie własnych antygenów od obcych oraz usuwanie nieprawidłowych komórek organizmu.

Dowód tożsamości komórki: Układ MHC

Kluczowym elementem systemu jest główny układ zgodności tkankowej (MHC), u ludzi zwany antygenami HLA. Cząsteczki te wiążą obce antygeny i prezentują je limfocytom T.

• MHC klasy I: Występują na wszystkich komórkach jądrowych i erytrocytach; prezentują antygeny z wnętrza komórki (np. wirusy).
• MHC klasy II: Występują tylko na komórkach prezentujących antygen (np. makrofagach); prezentują antygeny z zewnątrz (np. białka bakterii).

Narządy układu immunologicznego

Dzielimy je na dwie grupy w zależności od pełnionej funkcji:

1. Narządy pierwotne (powstawanie i dojrzewanie):

• Szpik kostny czerwony: Miejsce powstawania wszystkich komórek odpornościowych i dojrzewania limfocytów B.
• Grasica: Miejsce dojrzewania limfocytów T.
• 
  

1. Narządy wtórne (aktywacja i walka):

• Śledziona: Niszczy zużyte krwinki i zwalcza patogeny we krwi.
• Węzły chłonne: Filtrują limfę i neutralizują patogeny.
• Migdałki i grudki chłonne: Chronią drogi oddechowe i pokarmowe.
• 
  

Wyspecjalizowane komórki do zadań specjalnych

Każda komórka układu odpornościowego ma swoją unikalną rolę:

• Makrofagi i Neutrofile: Ich głównym zadaniem jest fagocytoza (pożeranie) patogenów.
• Limfocyty B: Produkują przeciwciała i tworzą komórki pamięci.
• Limfocyty T: Dzielą się na cytotoksyczne (Tc), które niszczą zainfekowane komórki, oraz pomocnicze (Th), aktywujące inne elementy układu.
• Komórki NK: Rozpoznają i niszczą komórki nowotworowe lub zainfekowane wirusem.

Przeciwciała i cytokiny

Organizm wykorzystuje również czynniki humoralne (chemiczne):

• Przeciwciała (Ig): Glikoproteiny w kształcie litery Y, które blokują patogeny i ułatwiają ich niszczenie. Najważniejszą klasą jest IgG, która jako jedyna przenika przez łożysko.
• Cytokiny: Białka regulujące odpowiedź immunologiczną. Należą do nich m.in. interferony (obrona przeciwwirusowa) i chemokiny (przemieszczanie leukocytów).