Układ szkieletowy człowieka – budowa, funkcje i rodzaje kości

Właściwości i skład chemiczny kości

Kości są niezwykłym materiałem – łączą w sobie twardość ze sprężystością. Za tę pierwszą odpowiadają sole mineralne, głównie fosforan wapnia, stanowiące aż 70% masy tkanki. Sprężystość to z kolei zasługa włókien kolagenowych.

Warto wiedzieć, że skład kości zmienia się z wiekiem. U noworodków przeważa tkanka chrzęstna, co czyni ich kości giętkimi i odpornymi na złamania. Z kolei u osób starszych, po 45. roku życia, synteza kolagenu spada, przez co kości stają się bardziej kruche.

Jak rośnie i zmienia się nasz szkielet?

Liczba kości w naszym ciele nie jest stała przez całe życie. Noworodek ma ich około 270, natomiast u osoby dorosłej ta liczba spada do 206–208, co jest efektem zrastania się poszczególnych elementów podczas rozwoju.

Proces wzrostu jest najbardziej intensywny w pierwszym roku życia oraz w okresie dojrzewania, kiedy możemy rosnąć nawet o 12 cm rocznie. Co ciekawe, nasza masa kostna osiąga szczytową gęstość około 30. roku życia, po czym powoli zaczyna przeważać proces demineralizacji.

Budowa anatomiczna kości

Każda kość długa posiada swoją specyficzną strukturę. Z zewnątrz pokryta jest okostną – błoną bogato unaczynioną i unerwioną, która odpowiada za odżywianie i regenerację. Pod nią znajduje się tkanka kostna zbita zapewniająca wytrzymałość oraz tkanka kostna gąbczasta, która amortyzuje obciążenia. Wewnątrz kości mieści się jama szpikowa wypełniona szpikiem kostnym.

Rodzaje połączeń kości i rodzaje stawów

Kości łączą się ze sobą w sposób ścisły lub ruchomy. Połączenia ścisłe to m.in. szwy w czaszce (więzozrosty), połączenia żeber z mostkiem (chrząstkozrosty) czy zrośnięte kości miednicy (kościozrosty).

Najciekawsze są jednak stawy, które umożliwiają nam ruch. W zależności od ich budowy wyróżniamy:

• Staw kulisty (np. biodrowy) – pozwala na ruch we wszystkich płaszczyznach.
• Staw zawiasowy (np. łokciowy) – umożliwia zginanie i prostowanie.
• Staw siodłowy (np. kciuk) – pozwala na ruch w dwóch płaszczyznach.
• Staw obrotowy (między pierwszymi kręgami szyjnymi) – umożliwia kręcenie głową.

Kręgosłup i klatka piersiowa – nasza oś i tarcza

Kręgosłup składa się z 33–34 kręgów podzielonych na pięć odcinków: szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy oraz ogonowy. Każdy z nich jest przystosowany do innych zadań – od podtrzymywania czaszki po dźwiganie ciężaru całego ciała.

Klatka piersiowa z kolei chroni nasze płuca i serce. Tworzy ją 12 par żeber, które dzielimy na prawdziwe (łączące się bezpośrednio z mostkiem), rzekome oraz wolne.

Różnice w budowie miednicy

Anatomia miednicy to jeden z najwyraźniejszych przykładów dymorfizmu płciowego u człowieka. Miednica kobieca jest szersza, płytsza i ma owalny otwór górny, co jest przystosowaniem do porodu. Miednica męska jest natomiast węższa, głębsza, a jej kąt łonowy jest ostry (poniżej 90°).