Wyniki PISA 2025: polscy uczniowie w czołówce Europy i na ostatnim miejscu w wytrwałości

1. Przewaga nad rówieśnikami wynosi od 13 do 31 punktów, w zależności od dziedziny i punktu odniesienia.
2. Wyniki są zbliżone do tych z 2022 roku - nie odnotowano istotnych statystycznie różnic.
3. Uczniowie o najniższych umiejętnościach (poniżej poziomu 2., uznawanego za niewystarczający do sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie) stanowią w Polsce 20% w przyrodzie, 26% w matematyce i 24% w czytaniu. Średnie unijne są wyraźnie wyższe: odpowiednio 27%, 35% i 34%.

🇪🇺 Jak wypadamy na tle Unii Europejskiej i OECD

W skali całej Unii wyprzedza nas bardzo wąska grupa krajów.

1. Nauki przyrodnicze - istotnie lepszy wynik od Polski osiągnęły tylko Estonia i Finlandia.
2. Matematyka - w całej Unii lepszy wynik ma wyłącznie Estonia.
3. Rozumienie czytanego tekstu - lepsi są tylko uczniowie z Estonii i Irlandii.
4. Rozwiązywanie problemów z narzędziami cyfrowymi - spośród krajów UE porównywalny z najlepszymi krajami azjatyckimi wynik uzyskała jedynie Estonia.

Warto przy tym pamiętać o szerszym kontekście: w wielu krajach utrzymuje się trend spadkowy. W analizie długoterminowej dla 23 krajów OECD uczestniczących w badaniu od pierwszej edycji widać stopniowe pogarszanie się umiejętności uczniów - wyniki z 2025 roku należą do najniższych w historii badania.

Polska na tym tle wyróżnia się stabilnością. Jak podkreśla prof. Maciej Jakubowski, dyrektor IBE-PIB, ta stabilizacja jest dobrą wiadomością, ale do poziomu z 2018 roku jest jeszcze daleka droga.

🏫 Liceum, technikum, szkoła branżowa - ogromne różnice

Typ szkoły okazał się jednym z najsilniejszych czynników różnicujących wyniki.

1. Najlepsze rezultaty osiągnęli uczniowie liceów ogólnokształcących, niższe - uczniowie techników, a najniższe - uczniowie branżowych szkół I stopnia.
2. W szkołach branżowych I stopnia odsetek uczniów z najniższymi umiejętnościami jest bardzo wysoki: 59% w naukach przyrodniczych, 71% w matematyce i 68% w rozumieniu czytanego tekstu.
3. Znaczenie miał też wiek rozpoczęcia nauki. Piętnastolatkowie, którzy poszli do szkoły w wieku 6 lat, uczyli się o rok dłużej i we wszystkich dziedzinach uzyskiwali średnio wyższe wyniki. Największe różnice wystąpiły w technikach i liceach ogólnokształcących.
4. Zaskakująco spadły wyniki uczniów z rodzin o najwyższym statusie społeczno-ekonomicznym - o 11 punktów w matematyce i 17 punktów w czytaniu. Podobne spadki w najbardziej uprzywilejowanych środowiskach obserwuje się także w innych krajach.

🪫 Wytrwałość i motywacja: najsłabszy punkt polskiej edukacji

To tutaj Polska wypada najgorzej w całym badaniu. We wskaźniku wytrwałości zajmujemy ostatnie miejsce, wspólnie ze Słowenią.

1. Tylko 44% polskich piętnastolatków deklaruje, że pracuje nad zadaniem, dopóki go nie skończy. W Unii Europejskiej robi tak 57%, w OECD - 60%.
2. 50% mówi, że wkłada dodatkowy wysiłek, gdy praca staje się trudna - przy 56% w UE i 59% w OECD.
3. Tylko 59% zgadza się ze stwierdzeniem „lubię uczyć się nowych rzeczy", podczas gdy w Unii jest to 67%, a w OECD 69%. Co ciekawe, ogólną ciekawość świata deklarujemy na poziomie średniej (74%) - problemem jest sam proces uczenia się, nie brak zainteresowań.
4. Krytyczna ocena szkoły: 63% uważa, że szkoła niewiele zrobiła, by przygotować ich do dorosłego życia (UE - 52%, OECD - 49%), a 38% zgadza się, że szkoła okazała się stratą czasu (UE - 26%, OECD - 24%).
5. Poczucie przynależności do szkoły deklaruje tylko 64% uczniów, wobec 75% w Unii i 76% w OECD. Polska znajduje się w grupie krajów z najniższym wynikiem w tej kategorii - choć w porównaniu z dwiema poprzednimi edycjami widać poprawę.

😔 Dobrostan: jak polscy nastolatkowie oceniają swoje życie

Polscy piętnastolatkowie należą do najmniej zadowolonych z życia w Unii Europejskiej.

1. Średnia ocena własnego życia to 6,9 punktu na skali od 0 do 10. Średnia dla krajów UE i OECD wynosi 7,2.
2. W całej Unii istotnie niższy wynik deklarują wyłącznie uczniowie z Belgii. Rezultat Polski jest zbliżony do Malty, Irlandii, Francji, Niemiec i Czech. Najwyżej w Unii uplasowały się Chorwacja i Rumunia.
3. Widać jednak wyraźne odbicie. W 2022 roku wskaźnik wyniósł 6,3 - najniżej od początku pomiaru. Do poziomu z 2015 roku (7,2) wciąż jest daleko.
4. Chłopcy oceniają swoje życie wyżej niż dziewczęta: 7,3 wobec 6,5. Różnica 0,8 punktu jest znacznie większa niż w Unii (0,47) i OECD (0,51).
5. Co najsilniej wyjaśnia poziom zadowolenia z życia? Według raportu - czynniki związane z relacjami: poczucie przynależności do społeczności szkolnej, wsparcie ze strony rodziny i poczucie bezpieczeństwa w szkole.

📱 Telefony na lekcjach i sztuczna inteligencja w nauce

Polska wyróżnia się na tle innych krajów bardzo intensywnym korzystaniem z urządzeń cyfrowych w szkole - ale nie do nauki.

1. 74% uczniów wskazuje, że uczniowie rozpraszają się urządzeniami cyfrowymi w czasie lekcji. W Unii - 59%, w OECD - 61%.
2. 62% odczuwa potrzebę bycia online i odpowiadania na wiadomości podczas lekcji (UE - 49%, OECD - 44%). Dziewczęta częściej niż chłopcy zgłaszały niepokój z powodu braku telefonu.
3. Tylko 16% deklaruje, że w ogóle nie używa urządzeń cyfrowych w szkole w czasie wolnym - to jeden z najniższych odsetków w całym badaniu (UE - 34%, OECD - 36%).
4. Częstsze odczuwanie tego przymusu wiąże się z niższymi wynikami we wszystkich dziedzinach badania.
5. Sztuczna inteligencja weszła do nauki mocniej niż w innych krajach. 55% polskich piętnastolatków korzysta z chatbotów opartych na AI co najmniej raz w tygodniu, przy 45% w UE i OECD.
6. Jednocześnie uczniowie w Polsce gorzej niż ich rówieśnicy oceniają dostęp do zasobów cyfrowych w szkole, kompetencje cyfrowe nauczycieli i wsparcie techniczne.

🚪 Nieobecności i spóźnienia

Polska charakteryzuje się wysokim poziomem nieobecności i spóźnień na tle innych krajów.

1. 31% opuściło co najmniej jeden dzień nauki w ciągu dwóch tygodni poprzedzających badanie. Średnia UE i OECD - 22%.
2. 45% opuściło co najmniej jedną lekcję - w Unii 26%, w OECD 24%.
3. 61% spóźniło się do szkoły (UE - 51%, OECD - 50%).
4. Te wskaźniki utrzymują się na poziomie z 2022 roku i są wyższe niż w 2018.

👧 Różnice między dziewczętami a chłopcami

W jednej dziedzinie pojawiła się zmiana, jakiej w Polsce dotąd nie odnotowano.

1. Nauki przyrodnicze - średnie wyniki dziewcząt i chłopców są zbliżone.
2. Rozumienie czytanego tekstu - dziewczęta osiągają wynik o 37 punktów wyższy niż chłopcy. To różnica przeciętna na tle innych krajów UE.
3. Matematyka - po raz pierwszy w Polsce wyraźną przewagę mają chłopcy, o 13 punktów. W większości krajów objętych badaniem taka przewaga występuje od dawna.
4. Rozwiązywanie problemów z narzędziami cyfrowymi - wyniki chłopców były istotnie wyższe od wyników dziewcząt.

📋 Co się zmieniło, a co zostało bez zmian

Bez zmian:

• Poziom umiejętności polskich uczniów w trzech podstawowych dziedzinach - wyniki są zbliżone do tych z 2022 roku.
• Pozycja Polski w czołówce Unii Europejskiej.
• Wysoki poziom nieobecności i spóźnień.

Zmieniło się na lepsze:

• Zadowolenie z życia wzrosło z 6,3 do 6,9 punktu.
• Poczucie przynależności do szkoły jest istotnie wyższe niż w dwóch poprzednich edycjach.
• Poprawił się wskaźnik poczucia bezpieczeństwa w szkole.

Pozostaje problemem:

• Ostatnie miejsce we wskaźniku wytrwałości.
• Krytyczna ocena praktycznej użyteczności szkoły.
• Odsetki uczniów o najniższych umiejętnościach wyższe niż w 2018 roku.

Wniosek z całego raportu jest dość jednoznaczny: polscy uczniowie mają wiedzę i potrafią rozumować na poziomie najlepszych w Europie. Znacznie gorzej wypadają tam, gdzie liczy się doprowadzenie pracy do końca - a to właśnie ten czynnik najbardziej przekłada się na wynik matury.

Źródło: Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy, komunikat z 8.09.2026 oraz raport „Gotowi na przyszłość? Umiejętności piętnastolatków w zmieniającym się świecie. Wyniki badania PISA 2025", red. Joanna Kaźmierczak.