
1580–1730
1580–1730. Obie daty są umowne i dotyczą Polski. W Europie barok trwa od końca XVI do początku XVIII wieku. Część opracowań zaczyna polski barok dopiero w 1618 roku, gdy Piotr Kochanowski wydał przekład „Jerozolimy wyzwolonej” Tassa. Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, zmarłego około 1581 roku, badacze sytuują na przełomie renesansu i baroku. Późny barok, zwany saskim, sięga w Polsce lat 1740-1760, a karta Oświecenia zaczyna tę epokę w Polsce w 1740 roku.
Barok wyrósł z niepokoju. Reformacja podzieliła Kościół, a sobór trydencki (1545-1563) dał początek kontrreformacji. Kościół katolicki odpowiedział na herezje reformą duchowieństwa i nową, poruszającą sztuką. Barok bywa nazywany nieoficjalnym stylem Kościoła po soborze trydenckim. Sztuka miała zachwycić, zaskoczyć i poruszyć widza. Stąd przepych, kontrast i teatralność kościołów, obrazów i wierszy. Filozofowie pytali o miejsce człowieka w świecie: Kartezjusz ufał rozumowi, a Pascal wątpił, czy sam rozum wystarczy. W Rzeczypospolitej szlachta stworzyła własny obraz siebie, czyli sarmatyzm. Wierzyła, że pochodzi od starożytnych Sarmatów, i ceniła złotą wolność. Poeci baroku pisali więc o marności świata, o miłości zmysłowej i o rycerskiej sławie naraz.

Żył około 1550-1581. Jego wiersze wydał brat dopiero w 1601 roku w tomie „Rytmy abo wiersze polskie”. Sonety Sępa mówią o krótkości życia i walce duszy z szatanem, światem i ciałem. Badacze sytuują go na przełomie renesansu i baroku.

Żył w latach 1621-1693. Był poetą dworskim i politykiem, podskarbim wielkim koronnym. Pisał erotyki wzorowane na Marinie, pełne konceptów i zaskakujących puent. Najważniejsze zbiory to „Lutnia” i „Kanikuła albo Psia gwiazda”. Za życia prawie nic nie wydrukował; wiersze krążyły w odpisach.

Żył w latach 1573-1640. Był kalwinem, dyplomatą, tłumaczem i sekretarzem Janusza Radziwiłła. Pisał o marności świata i przemijaniu, np. w wierszach „Krótkość żywota” i „Marność”. Umiał też żartobliwie chwalić błahe rzeczy.

Żył w latach 1621-1696. Pochodził z rodziny braci polskich (arian), w 1658 roku pod przymusem przeszedł na katolicyzm. Napisał epopeję „Transakcja wojny chocimskiej” o zwycięstwie pod Chocimiem w 1621 roku. Jest też autorem „Ogrodu fraszek” i „Moraliów”.

Żył około 1636-1701. Był żołnierzem, walczył m.in. pod dowództwem Stefana Czarnieckiego. Pod koniec życia spisał „Pamiętniki” o latach 1655-1688. Pisał gawędą, pełną humoru i makaronizmów. Pamiętniki wydano drukiem dopiero w 1836 roku.

Jean-Baptiste Poquelin żył w latach 1622-1673. Był francuskim komediopisarzem i aktorem epoki klasycyzmu. W 1668 roku wystawił „Skąpca”, w którym sam grał Harpagona. Napisał też „Świętoszka” i „Chorego z urojenia”.
Pytanie 1 z 10
Od czego najpewniej pochodzi nazwa „barok”?
Pytanie 2 z 10
Który sobór zapoczątkował kontrreformację?
Pytanie 3 z 10
Który polski poeta najlepiej reprezentuje marinizm?
Pytanie 4 z 10
Z której księgi biblijnej pochodzi formuła „Marność nad marnościami i wszystko marność”?
Pytanie 5 z 10
Czym jest koncept w poezji barokowej?
Pytanie 6 z 10
Od kogo wywodziła się według sarmatyzmu polska szlachta?
Pytanie 7 z 10
O czym mówi czwarty sonet Mikołaja Sępa Szarzyńskiego?
Pytanie 8 z 10
Jakim językiem pisał Jan Chryzostom Pasek swoje „Pamiętniki”?
Pytanie 9 z 10
Kto w „Skąpcu” kradnie szkatułkę Harpagona?
Pytanie 10 z 10
Do której epoki historycy literatury zaliczają Moliera?
Pytania bez odpowiedzi: 10
Kliknij kratkę albo hasło i wpisz odpowiedź. Postęp zapisuje się w tej przeglądarce.
1 poziomo: Motyw marności, ulubiony przez poetów baroku.
Poziomo
Pionowo
Podaj e-mail, a plik PDF z krzyżówką pobierze się od razu. Rozwiązanie jest na osobnej stronie.
Pytania z listy CKE na lata 2026–2028, z numerem z komunikatu dyrektora CKE.