
1500–1620
1500–1620. Obie daty są umowne i dotyczą literatury polskiej. Około 1500 roku nowe prądy z Włoch docierają na dobre do Krakowa, a około 1620 roku epoka ustępuje barokowi. We Włoszech renesans zaczął się dużo wcześniej: humanizm rodził się tam już w XIV wieku i rozkwitł w XV. W Europie epoka zaczyna się z końcem średniowiecza, a jej koniec często umieszcza się około 1600 roku.
Renesans znaczy odrodzenie. Nazwa pochodzi od francuskiego słowa renaissance, a Włosi mówią rinascimento. Ludzie tej epoki chcieli odrodzić kulturę i sztukę antyku, Grecji i Rzymu. Termin prawdopodobnie jako pierwszy zastosował włoski malarz i pisarz Giorgio Vasari w połowie XVI wieku.
Głównym prądem epoki był humanizm. Narodził się we Włoszech i rozkwitł w XV wieku. Humaniści czytali starożytnych autorów w oryginale, uczyli się łaciny i greki, a w centrum uwagi stawiali człowieka, jego godność i wolność. Erazm z Rotterdamu wydał w 1516 roku Nowy Testament po grecku, żeby czytać Biblię w języku źródła.
Świat zmieniał się szybko. Około 1450 roku Jan Gutenberg zaczął drukować ruchomą czcionką i książki stały się tańsze. W 1492 roku Kolumb dopłynął do Ameryki. W 1517 roku Marcin Luter ogłosił w Wittenberdze 95 tez i rozpoczął spór, który podzielił zachodni Kościół. W 1543 roku w Norymberdze ukazało się dzieło Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich”, które w centrum układu stawiało Słońce.
Wiek XVI nazywamy złotym wiekiem Polski. W Krakowie na Wawelu powstała Kaplica Zygmuntowska, dzieło Florentczyka Bartolomea Berrecciego. W 1569 roku unia lubelska połączyła Koronę i Litwę w Rzeczpospolitą Obojga Narodów. W 1573 roku konfederacja warszawska zapewniła pokój między ludźmi różnych wyznań.
Literatura zaczęła mówić językami narodowymi. Pisali po polsku Mikołaj Rej i Jan Kochanowski. Kochanowski pisał fraszki, pieśni, treny i tragedię „Odprawa posłów greckich”. W Anglii w tym czasie tworzył William Szekspir, autor „Hamleta” i „Makbeta”.
Pisarze renesansu cenili umiar, spokój i harmonię. Czerpali z filozofii starożytnej: ze stoików, którzy uczyli, że najważniejsza jest cnota, i z Epikura, który szukał szczęścia w umiarkowanej przyjemności. Pod koniec epoki ten ład zaczyna pękać. Widać to w „Trenach” Kochanowskiego i w tragediach Szekspira.

Żył w latach 1530-1584, urodził się w Sycynie, zmarł w Lublinie. Studiował w Krakowie, Królewcu i Padwie. Od 1574 roku mieszkał w Czarnolesie. Napisał „Fraszki”, „Pieśni”, „Treny”, tragedię „Odprawa posłów greckich” i przekład psalmów „Psałterz Dawidów”. To najważniejszy poeta polskiego renesansu.

Żył w latach 1505-1569, urodził się w Żurawnie. Pisał po polsku, dlatego dawniej nazywano go ojcem literatury polskiej. Napisał „Krótką rozprawę między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem” (1543) i „Żywot człowieka poczciwego”, pierwszą część „Zwierciadła”. Przeszedł na luteranizm, a potem na kalwinizm.

Żył w latach 1503-1572, urodził się w Wolborzu. Napisał po łacinie traktat „O poprawie Rzeczypospolitej” (pierwsze wydanie 1551). Domagał się równości wszystkich stanów wobec prawa i krytykował wyzysk i poddaństwo chłopów. Krytykował nierówne kary za zabójstwo, łagodniejsze dla szlachty.

Holenderski humanista, żył w latach 1466 lub 1467-1536. Napisał „Pochwałę głupoty”, satyrę na ludzi swoich czasów. W 1516 roku wydał Nowy Testament po grecku. Zachęcał do zgody między chrześcijanami; jego postawę nazywamy irenizmem.

Angielski dramatopisarz, żył w latach 1564-1616, urodził się i zmarł w Stratford-upon-Avon. Jego trupa grała w teatrze Globe, zbudowanym w 1599 roku. Napisał między innymi „Hamleta” (około 1600 roku) i „Makbeta” (około 1606 roku). Szkoła omawia go z renesansem, choć część jego dramatów powstała już w XVII wieku.

Francuski pisarz i filozof, żył w latach 1533-1592. Napisał „Próby”: dwie pierwsze księgi wydał w 1580 roku, trzecią w 1588. Od tytułu jego dzieła wziął nazwę gatunek esej. Był sceptykiem, sięgał też do stoików i Epikura.
Pytanie 1 z 10
Co znaczy słowo renesans?
Pytanie 2 z 10
Co oznacza antropocentryzm?
Pytanie 3 z 10
W którym roku ukazało się dzieło Kopernika „O obrotach sfer niebieskich”?
Pytanie 4 z 10
Po czyjej śmierci Jan Kochanowski napisał „Treny”?
Pytanie 5 z 10
Kogo dawniej nazywano ojcem literatury polskiej?
Pytanie 6 z 10
Czego domagał się Andrzej Frycz Modrzewski w traktacie „O poprawie Rzeczypospolitej”?
Pytanie 7 z 10
Prawda czy fałsz?
Marcin Luter ogłosił 95 tez w 1517 roku w Wittenberdze.
Pytanie 8 z 10
Prawda czy fałsz?
William Szekspir był polskim poetą, przyjacielem Kochanowskiego.
Pytanie 9 z 10
Prawda czy fałsz?
Pieśń V z ksiąg wtórych Kochanowskiego powstała po najeździe tatarskim na Podole.
Pytanie 10 z 10
Prawda czy fałsz?
Gatunek esej wziął nazwę od dzieła Erazma z Rotterdamu.
Pytania bez odpowiedzi: 10
Kliknij kratkę albo hasło i wpisz odpowiedź. Postęp zapisuje się w tej przeglądarce.
1 poziomo: Duński królewicz, który ma pomścić ojca.
Poziomo
Pionowo
Podaj e-mail, a plik PDF z krzyżówką pobierze się od razu. Rozwiązanie jest na osobnej stronie.
Pytania z listy CKE na lata 2026–2028, z numerem z komunikatu dyrektora CKE.