
476–1492
476–1492. Obie daty są umowne. Rok 476 to upadek cesarstwa zachodniorzymskiego. Rok 1492 to wyprawa Kolumba do Ameryki; część opracowań kończy epokę w 1453 roku, upadkiem Konstantynopola. W Polsce średniowiecze zaczyna się dopiero z chrztem w 966 roku i trwa do przełomu XV i XVI wieku.
Średniowiecze to prawie tysiąc lat historii Europy, od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku do końca XV wieku. Nazwę nadali epoce dopiero późniejsi uczeni. Widzieli w niej czas pośredni między antykiem a odrodzeniem, stąd łacińskie medium aevum, czyli wiek średni.
Najważniejszą siłą epoki był Kościół. W zachodniej Europie obowiązywał jeden język nauki i liturgii, łacina, oraz podobne wzorce w sztuce, szkole i polityce. Ten wspólny porządek nazywamy uniwersalizmem. W centrum myśli stał Bóg, a życie na ziemi traktowano jako drogę do zbawienia.
Społeczeństwo dzieliło się na stany: duchowieństwo, rycerstwo, mieszczan i chłopów. Chłopi najczęściej zależeli od panów feudalnych. W 1095 roku papież ogłosił pierwszą krucjatę, a od 1096 roku rycerstwo ruszało na wyprawy krzyżowe do Ziemi Świętej. W połowie XIV wieku czarna śmierć, czyli epidemia dżumy, zabiła od 30 do 60 procent mieszkańców Europy. Doświadczenie masowej śmierci wzmocniło w sztuce hasło memento mori i obraz tańca śmierci.
Filozofię epoki ukształtowali święty Augustyn, który czerpał z Platona, i Tomasz z Akwinu, który oparł się na Arystotelesie. Tomasz uczył, że rozum i wiara prowadzą do tej samej prawdy. Filozofię uzasadniającą rozumem prawdy wiary nazywamy scholastyką. Powstawały pierwsze uniwersytety, w Krakowie w 1364 roku.
Polska weszła do kręgu kultury łacińskiej z chrztem w 966 roku. Najważniejsze dawne teksty pisano u nas po łacinie: „Kronikę polską” Galla Anonima na początku XII wieku, „Roczniki” Jana Długosza w XV wieku. Po polsku powstały między innymi „Bogurodzica”, „Kazania świętokrzyskie” i „Lament świętokrzyski”.
Literatura epoki przede wszystkim uczyła. Pokazywała wzory do naśladowania: rycerza, świętego i władcę. Autorzy często nie podpisywali dzieł, bo pisali na chwałę Boga, a nie dla własnej sławy.

Aureliusz Augustyn żył w latach 354-430 i był biskupem Hippony w Afryce Północnej. Czytał Platona i połączył jego myśl z chrześcijaństwem. Napisał „Wyznania” i „O państwie Bożym”. Żył na przełomie antyku i średniowiecza, ale jego myśl kształtowała całą epokę.

Żył w latach 1181 lub 1182-1226. Syn bogatego kupca, który wyrzekł się majątku i zamieszkał wśród ubogich. Założył zakon franciszkanów. Napisał „Pieśń słoneczną”, jeden z najstarszych wierszy w języku włoskim.

Żył w latach 1224 lub 1225-1274. Był dominikaninem i najważniejszym filozofem scholastyki. Korzystał z filozofii Arystotelesa i uczył, że rozum i wiara się nie wykluczają. Jego najważniejsze dzieło to „Summa teologiczna”.

Żył w latach 1265-1321. Urodził się we Florencji, został z niej dożywotnio wygnany i zmarł w Rawennie. Napisał „Boską Komedię” po włosku, a nie po łacinie. Nazywa się go ostatnim poetą średniowiecza i pierwszym poetą nowych czasów.

Cudzoziemiec, którego imienia nie znamy, zmarł po 1116 roku. Na dworze Bolesława Krzywoustego napisał po łacinie „Kronikę polską”. Uważamy go za pierwszego polskiego kronikarza. Jego wizerunek jest wyobrażeniem, bo nie wiemy, jak wyglądał.

Żył w latach 1415-1480. Był duchownym, dyplomatą i wychowawcą synów Kazimierza Jagiellończyka. Napisał „Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego”. Opisał w nich, że rycerstwo śpiewało „Bogurodzicę” przed bitwą pod Grunwaldem.
Pytanie 1 z 10
Jakie wydarzenie wyznacza umowny początek średniowiecza?
Pytanie 2 z 10
Co oznacza teocentryzm?
Pytanie 3 z 10
Prawda czy fałsz?
„Bogurodzica” to najstarszy polski tekst poetycki, który zachował się razem z melodią.
Pytanie 4 z 10
Kto prowadzi Dantego przez Piekło i Czyściec?
Pytanie 5 z 10
Prawda czy fałsz?
„Pieśń o Rolandzie” wiernie opisuje bitwę w wąwozie Roncevaux z 778 roku.
Pytanie 6 z 10
Jak nazywa się korowód ludzi wszystkich stanów prowadzony przez śmierć?
Pytanie 7 z 10
Prawda czy fałsz?
„Lament świętokrzyski” to monolog Matki Bożej pod krzyżem.
Pytanie 8 z 10
Kto napisał „Kronikę polską” na początku XII wieku?
Pytanie 9 z 10
Prawda czy fałsz?
Większość literatury średniowiecza w Europie pisano w językach narodowych.
Pytanie 10 z 10
Czym jest literatura parenetyczna?
Pytania bez odpowiedzi: 10
Kliknij kratkę albo hasło i wpisz odpowiedź. Postęp zapisuje się w tej przeglądarce.
1 poziomo: Gatunek: żal po zmarłym albo cierpiącym.
Poziomo
Pionowo
Podaj e-mail, a plik PDF z krzyżówką pobierze się od razu. Rozwiązanie jest na osobnej stronie.
Pytania z listy CKE na lata 2026–2028, z numerem z komunikatu dyrektora CKE.