Metabolizm to wszystkie reakcje chemiczne w komórce. Dzielą się na anabolizm, czyli budowanie złożonych związków, i katabolizm, czyli ich rozkład. Energię między tymi reakcjami przenosi ATP, a niemal każdą z nich przyspiesza enzym.
Dalej znajdziesz tabelę anabolizmu i katabolizmu, rolę ATP, działanie enzymów, 2 zadania i 2 krzyżówki do pobrania.
Czym jest metabolizm: anabolizm i katabolizm 🔥
Na moich lekcjach uczniowie najczęściej mylą, który szlak "buduje", a który "rozkłada". Pomaga skojarzenie z greki: „ana” znaczy „w górę”, a „kata” znaczy „w dół”. Anabolizm buduje cząsteczki w górę, od prostych do złożonych. Katabolizm rozkłada je w dół.
| Cecha | Anabolizm | Katabolizm |
|---|---|---|
| Co się dzieje | z prostych związków powstają złożone | złożone związki rozpadają się na proste |
| Energia | pobiera energię (reakcje endoergiczne) | uwalnia energię (reakcje egzoergiczne) |
| ATP | zużywa ATP | dostarcza energii do syntezy ATP |
| Przykłady | fotosynteza, synteza białek, synteza glikogenu | oddychanie komórkowe, fermentacja, rozkład glikogenu |
Oba rodzaje przemian zachodzą w komórce jednocześnie. Katabolizm dostarcza energii i prostych cząsteczek, z których korzysta anabolizm.
Jaką rolę pełni ATP w komórce ⚡️
ATP (adenozynotrifosforan) to nukleotyd zbudowany z adeniny, rybozy i 3 reszt fosforanowych. Gdy zostaje odłączona od ATP jedna resztę fosforanową, powstaje ADP i fosforan, a uwalnia się energia. Komórka zużywa ją na reakcje anaboliczne, transport aktywny i ruch.
ATP powstaje na 3 sposoby:
- fosforylacja substratowa: fosforan przechodzi na ADP bezpośrednio z innego związku, np. w glikolizie,
- fosforylacja oksydacyjna: w mitochondriach, dzięki energii z łańcucha oddechowego,
- fotofosforylacja: w chloroplastach, dzięki energii światła.
Jak enzymy przyspieszają reakcje ⏩
Enzym to biokatalizator, najczęściej białko. Przyspiesza reakcję, bo obniża jej energię aktywacji, czyli najmniejszą energię potrzebną do jej rozpoczęcia. Enzym nie zużywa się w reakcji i nie zmienia jej bilansu energetycznego.
Substrat wiąże się z enzymem w centrum aktywnym. Do centrum aktywnego pasuje tylko określony substrat albo grupa podobnych substratów. To swoistość substratowa. Z czego zbudowany jest enzym i czym różnią się apoenzym, kofaktor i koenzym, przeczytasz w artykule o budowie enzymu. ⬅️ Sprawdź!
Od czego zależy aktywność enzymów
- temperatura: aktywność rośnie do temperatury optymalnej, a powyżej niej białko enzymu ulega denaturacji 🌡️,
- pH: każdy enzym ma swoje optimum, np. pepsyna w żołądku działa przy pH około 2, a trypsyna w jelicie przy pH około 8 📉,
- stężenie substratu: szybkość reakcji rośnie, aż wszystkie cząsteczki enzymu będą zajęte 📈,
- inhibitory i aktywatory: cząsteczki, które zmniejszają albo zwiększają aktywność enzymu ✋.
Stałą Michaelisa oraz różnicę między inhibicją kompetycyjną i niekompetycyjną znajdziesz w artykule o aktywności enzymów. ⬅️ Sprawdź!
Zadania z metabolizmu i enzymów
Zadanie 1
zamknięte · 1 pktOceń, czy zdanie jest prawdziwe: ATP jest głównym magazynem energii w komórce.
Pokaż rozwiązanie
Fałsz. ATP to nośnik energii: komórka zużywa je i odtwarza na bieżąco. Energię na dłużej magazynują glikogen, skrobia i tłuszcze.
Zadanie 2
zamknięte · 1 pktKtóry proces należy do anabolizmu?
Pokaż rozwiązanie
Synteza glikogenu buduje złożony wielocukier z prostych cząsteczek glukozy i zużywa energię, więc to anabolizm. Pozostałe procesy rozkładają związki, czyli należą do katabolizmu.
Krzyżówka: energia i metabolizm ✏️
Sprawdź, czy pamiętasz pojęcia z całego działu. Krzyżówkę rozwiążesz poniżej albo pobierzesz do druku. W PDF-ie odpowiedzi są na drugiej stronie 📝
Rozwiąż lub pobierz ⬇️
1 poziomo: Cząstka o ładunku ujemnym. NAD+ i FAD przenoszą ją razem z protonami.
Poziomo
Pionowo
Krzyżówka: enzymy ✏️
Druga krzyżówka dotyczy tylko enzymów: ich budowy, klas i czynników, które wpływają na ich aktywność. 📝
Rozwiąż lub pobierz ⬇️
1 poziomo: Niebiałkowa część biokatalizatora złożonego, np. jon Mg2+, Zn2+ albo hem.
Poziomo
Pionowo
Najważniejsze informacje o metabolizmie i enzymach
- Metabolizm to anabolizm (budowanie, zużywa energię) i katabolizm (rozkład, uwalnia energię).
- ATP przenosi energię z katabolizmu do anabolizmu. To nośnik, a nie magazyn energii.
- ATP powstaje przez fosforylację substratową, oksydacyjną i fotofosforylację.
- Enzym obniża energię aktywacji, nie zużywa się w reakcji i działa swoiście.
- Na aktywność enzymów wpływają temperatura, pH, stężenie substratu oraz inhibitory i aktywatory.
Jak rozplanować cały rok nauki do matury z biologii, pokazuję na bezpłatnym szkoleniu z matury rozszerzonej z biologii. ⬅️ Sprawdź!
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz więcej takich zadań?
Na szkoleniu „Jak rozplanować cały rok nauki do matury z biologii na 80%+” rozwiążemy je razem, krok po kroku.
Prowadzi Ola, magister biologii




