Psychoanaliza Zygmunta Freuda

Psychoanaliza to teoria osobowości i metoda leczenia stworzona przez Zygmunta Freuda. Jej główna teza brzmi: dużą część naszych zachowań kierują siły nieświadome. W tym artykule znajdziesz model id, ego i superego, fazy rozwoju, mechanizmy obronne, krytykę teorii oraz 5 zadań maturalnych z rozwiązaniami.

Kim był Zygmunt Freud

Zygmunt Freud urodził się w 1856 roku w Příborze na Morawach. Jako dziecko przeniósł się z rodziną do Wiednia. Tam studiował medycynę i został neurologiem.

W latach 1885–1886 uczył się w Paryżu u Jeana-Martina Charcota, który badał histerię za pomocą hipnozy. Po powrocie Freud zaczął szukać psychicznych, a nie tylko fizycznych przyczyn zaburzeń.

W 1938 roku, po przyłączeniu Austrii do III Rzeszy, Freud wyjechał do Londynu. Zmarł tam w 1939 roku.

Model osobowości: id, ego i superego

Freud porównywał psychikę do góry lodowej. Nad wodą widać tylko niewielką część, czyli świadomość. Większość ukrywa się pod powierzchnią.

Poziomy psychiki:

• Świadomość – to, o czym myślisz w tej chwili.
• Przedświadomość – treści, które łatwo przypomnisz, np. numer telefonu.
• Nieświadomość – wyparte pragnienia, lęki i wspomnienia. Nie masz do nich bezpośredniego dostępu.

Trzy struktury osobowości:

Id jest wrodzone i całkowicie nieświadome. Ego rozwija się w kontakcie z rzeczywistością. Superego powstaje w wyniku wychowania, gdy dziecko przyswaja zakazy i wartości rodziców.

Ego działa jak mediator. Gdy nie radzi sobie z naciskiem id i superego, pojawia się lęk. Wtedy ego sięga po mechanizmy obronne.

Popędy: Eros i Tanatos

Według Freuda zachowaniem kierują popędy, czyli wewnętrzne siły domagające się zaspokojenia.

• Eros – popęd życia. Obejmuje miłość, seksualność, troskę o przetrwanie. Jego energię Freud nazwał libido.
• Tanatos – popęd śmierci. Przejawia się w agresji i destrukcji, skierowanej na innych albo na siebie.

Pojęcie Tanatosa Freud wprowadził dopiero po I wojnie światowej. Masowa przemoc skłoniła go do uznania, że sama przyjemność nie wyjaśnia ludzkich zachowań.

Fazy rozwoju psychoseksualnego

Freud twierdził, że osobowość kształtuje się głównie w dzieciństwie. W każdej fazie libido skupia się na innej części ciała.

Fiksacja to zatrzymanie części libido na danej fazie. Według Freuda dzieje się tak przy nadmiernym zaspokojeniu albo frustracji potrzeb.

Kompleks Edypa to nieświadome przywiązanie dziecka do rodzica płci przeciwnej i rywalizacja z drugim rodzicem. Rozwiązanie konfliktu prowadzi do identyfikacji z rodzicem tej samej płci. Z tej identyfikacji powstaje superego.

Mechanizmy obronne

Mechanizmy obronne to nieświadome sposoby, w jakie ego chroni się przed lękiem. Freud je opisał, a uporządkowała je jego córka, Anna Freud, w książce „Ego i mechanizmy obronne” z 1936 roku.

Freud uważał sublimację za najdojrzalszy mechanizm. Według niego dzięki niej powstaje kultura: nauka, sztuka i religia.

Psychoanaliza jako terapia

Celem terapii jest uświadomienie pacjentowi treści wypartych do nieświadomości. Freud uważał, że to one powodują objawy nerwicowe.

• Wolne skojarzenia – pacjent leży na kozetce i mówi wszystko, co przychodzi mu do głowy, bez cenzury.
• Analiza snów – terapeuta odróżnia treść jawną, czyli to, co się śniło, od treści utajonej, czyli ukrytego pragnienia.
• Analiza czynności pomyłkowych – przejęzyczenia i zapomnienia zdradzają nieświadome pragnienia. Stąd potoczne określenie „freudowska pomyłka”.
• Opór – pacjent nieświadomie unika trudnych tematów, np. spóźnia się na sesje.
• Przeniesienie – pacjent przenosi na terapeutę uczucia do ważnych osób z dzieciństwa.

Uczniowie i krytycy Freuda

Psychoanaliza szybko się podzieliła. Wielu uczniów Freuda odrzuciło jego nacisk na seksualność.

Najczęstsze zarzuty wobec psychoanalizy:

1. Teorii nie da się sfalsyfikować. Karl Popper wskazywał, że psychoanaliza wyjaśnia każde zachowanie, także dwa przeciwne. Przez to nie spełnia kryterium nauki empirycznej.
2. Mała i nietypowa grupa badanych. Freud opierał wnioski głównie na pacjentach, często zamożnych mieszkańcach Wiednia.
3. Przecenianie seksualności i dzieciństwa. Krytycy uważają, że Freud pomijał wpływ kultury i dorosłego życia.
4. Uprzedzenia epoki. Poglądy Freuda na kobiety, np. „zazdrość o penisa”, krytykowały m.in. Karen Horney i feministki.

Mimo krytyki psychoanaliza zmieniła kulturę XX wieku. Pojęcia „wyparcie”, „kompleks” czy „podświadomość” weszły do języka potocznego.

Psychoanaliza na maturze z WOS

Na maturze z WOS-u psychoanaliza wiąże się z tematem człowieka jako istoty społecznej. Przyda Ci się w kilku miejscach:

• Osobowość i jej kształtowanie – psychoanaliza to jedna z głównych koncepcji obok behawioryzmu i psychologii humanistycznej.
• Socjalizacja – superego pokazuje, jak normy społeczne stają się częścią jednostki. Rodzina jest tu najważniejszą grupą pierwotną.
• Kontrola społeczna – superego działa jak wewnętrzna kontrola, czyli sumienie.
• Kultura – sublimacja i „Kultura jako źródło cierpień” opisują napięcie między jednostką a społeczeństwem.

Najczęstsze błędy

Podsumowanie

• Psychoanaliza to teoria osobowości i metoda terapii Zygmunta Freuda.
• Osobowość tworzą id (zasada przyjemności), ego (zasada rzeczywistości) i superego (sumienie).
• Większość psychiki jest nieświadoma, jak podwodna część góry lodowej.
• Rozwój przechodzi przez 5 faz: oralną, analną, falliczną, utajenia i genitalną.
• Mechanizmy obronne chronią ego przed lękiem. Najdojrzalszy to sublimacja.
• Terapia wykorzystuje wolne skojarzenia, analizę snów, opór i przeniesienie.
• Główny zarzut: teorii nie da się sfalsyfikować.

Zadania maturalne

Źródła

• Z. Freud, „Objaśnianie marzeń sennych”, 1900.
• Z. Freud, „Ego i id”, 1923.
• Z. Freud, „Kultura jako źródło cierpień”, 1930.
• A. Freud, „Ego i mechanizmy obronne”, 1936.
• K. Popper, „Logika odkrycia naukowego”.
• Ph. Zimbardo, R. Gerrig, „Psychologia i życie”, PWN.

Powiadom mnie o starcie kursu