Gdy mówisz o grupie mężczyzn albo o grupie mieszanej, używasz form męskoosobowych: ci tancerze, ci mieszkańcy, ci blogerzy, ci celebryci. Formy „te mieszkańce”, „te blogery”, „te celebryty” są błędne. Powstają, gdy do ludzi dodajesz końcówki przeznaczone dla rzeczy, zwierząt i kobiet.
Tę regułę poznaje się już na poziomie A2. Mimo to błędy zostają często aż do C1, zwłaszcza u osób z Ukrainy i Białorusi. Rozumieją polski bardzo dobrze, ale w ukraińskim i rosyjskim nie ma takiego podziału. Dlatego trzeba go wyćwiczyć osobno.
Czym jest rodzaj męskoosobowy
W liczbie mnogiej polski ma dwa rodzaje:
- męskoosobowy: grupa mężczyzn albo grupa mieszana, np. ci studenci, ci Ukraińcy, ci goście,
- niemęskoosobowy: wszystko inne, czyli kobiety, zwierzęta, rzeczy i pojęcia, np. te studentki, te psy, te komputery.
Najczęstsze błędy
| Błędnie | Poprawnie |
|---|---|
| te mieszkańce | ci mieszkańcy |
| te blogery | ci blogerzy |
| te celebryty | ci celebryci |
| te sportowce | ci sportowcy |
| te turysty | ci turyści |
| te psychologi | ci psycholodzy |
| te Ukraińce | ci Ukraińcy |
| te tancerzy | ci tancerze |
Jak tworzyć mianownik w liczbie mnogiej w rodzaju męskoosobowym
Formę tworzysz według końcówki. Są cztery końcówki: -i, -y, -e i -owie. Przed -i i -y ostatnia spółgłoska często się zmienia. Taką zmianę nazywamy alternacją.
Końcówka -i
Po spółgłoskach b, m, n, p, s, w, z dodajesz -i: chłop → chłopi, blondyn → blondyni, prezes → prezesi, detektyw → detektywi, Francuz → Francuzi.
Niektóre spółgłoski się zmieniają:
| Alternacja | Przykłady |
|---|---|
| t → ci | student → studenci, celebryta → celebryci, praktykant → praktykanci |
| sta → ści | turysta → turyści, ekonomista → ekonomiści |
| d → dzi | Szwed → Szwedzi, sąsiad → sąsiedzi (tu dodatkowo a → e) |
| ch → si | Czech → Czesi, Włoch → Włosi |
Końcówka -y
Rzeczowniki zakończone na -ec, -ca, -g, -k, -r mają końcówkę -y:
| Alternacja | Przykłady |
|---|---|
| (i)ec → cy | mieszkaniec → mieszkańcy, sportowiec → sportowcy, Ukrainiec → Ukraińcy |
| ca → cy | kierowca → kierowcy, pracodawca → pracodawcy |
| g → dzy | psycholog → psycholodzy, kolega → koledzy |
| k → cy | Polak → Polacy, polityk → politycy |
| r → rzy | bloger → blogerzy, aktor → aktorzy, influencer → influencerzy |
Końcówka -e
Rzeczowniki zakończone na cz, c, rz, sz, ś, ć, ż, ź, ń, l, j oraz na -anin mają końcówkę -e: tancerz → tancerze, lekarz → lekarze, kibic → kibice, gość → goście, nauczyciel → nauczyciele, złodziej → złodzieje, Amerykanin → Amerykanie.
Rzeczownik wygląda tu tak samo jak w rodzaju niemęskoosobowym (talerz → talerze). Rodzaj widać więc tylko w słowach wokół niego: ci tancerze, dobrzy tancerze, tancerze tańczyli.
Końcówka -owie
Tę końcówkę mają niektóre rzeczowniki zakończone na -ek, -f, -ł, -(c)h, niektóre tytuły i zawody, niektóre nazwy członków rodziny i jednosylabowe nazwy narodowości: kochanek → kochankowie, szef → szefowie, generał → generałowie, profesor → profesorowie, syn → synowie, ojciec → ojcowie, Belg → Belgowie.
Dlaczego „tancerzy” to inna forma
„Tancerzy” to nie mianownik, tylko dopełniacz albo biernik. Ta forma jest poprawna w innych zdaniach:
- Na scenie nie ma tancerzy. (dopełniacz)
- Widzę tancerzy. (biernik męskoosobowy)
- Na scenie jest pięciu tancerzy. (liczebnik + dopełniacz)
W mianowniku mówisz: Ci tancerze są świetni.
Gdy grupa to 2, 3 albo 4 mężczyzn, możesz też użyć liczebnika dwaj, trzej, czterej. Po nim stoi rzeczownik w mianowniku i czasownik w liczbie mnogiej: Dwaj tancerze tańczą. Tych liczebników używasz tylko wtedy, gdy w grupie są wyłącznie mężczyźni.
Zgoda całego zdania
Forma męskoosobowa zmienia nie tylko rzeczownik. Zmienia też zaimek, przymiotnik i czasownik w czasie przeszłym.
| Niemęskoosobowy | Męskoosobowy |
|---|---|
| te znane blogerki były | ci znani blogerzy byli |
| te młode tancerki tańczyły | ci młodzi tancerze tańczyli |
| wszystkie polskie sportsmenki wygrały | wszyscy polscy sportowcy wygrali |
Przymiotniki zmieniają się podobnie jak rzeczowniki: dobry → dobrzy, młody → młodzi, polski → polscy, wysoki → wysocy, drogi → drodzy, zadowolony → zadowoleni.
Ćwiczenie
Wpisz poprawną formę mianownika liczby mnogiej. Odpowiedzi znajdziesz na końcu artykułu.
- (ten mieszkaniec) ___ naszego miasta protestowali.
- (znany bloger) ___ przyjechali na festiwal.
- (nasz sąsiad) ___ są bardzo mili.
- (polski sportowiec) ___ zdobyli medale.
- (ten celebryta) ___ często pokazują się w telewizji.
- (młody tancerz) ___ ćwiczyli cały dzień.
Rodzaj męskoosobowy na egzaminie certyfikatowym
Na egzaminie certyfikatowym poprawność gramatyczna liczy się w teście gramatycznym, a także w pisaniu i mówieniu. Egzaminator zwraca uwagę na rodzaj męskoosobowy na każdym poziomie, od B1 do C1. Im wyższy poziom, tym pewniejszego użycia tych form oczekuje. Najlepiej ćwiczyć je w całych zdaniach, razem z przymiotnikiem i czasownikiem.
Rodzajowi męskoosobowemu poświęciłam cały dział w moim kursie języka polskiego, który jest dostępny w aplikacji. Znajdziesz w nim lekcje wideo, które trwają łącznie 2 godziny 20 minut, oraz 90 zadań. Kurs stworzyłam osobiście, korzystając z mojego doświadczenia jako egzaminatorki państwowych egzaminów certyfikatowych.
Kup kurs polskiego dla obcokrajowców i zacznij od działu „Mianownik, rodzaj męskoosobowy”.
Kup kurs polskiego dla obcokrajowców
Odpowiedzi do ćwiczenia
- Ci mieszkańcy
- Znani blogerzy
- Nasi sąsiedzi
- Polscy sportowcy
- Ci celebryci
- Młodzi tancerze