Twierdzenie Pitagorasa mówi, że w trójkącie prostokątnym suma kwadratów przyprostokątnych jest równa kwadratowi przeciwprostokątnej: . Najwięcej błędów bierze się nie ze wzoru, tylko ze złego oznaczenia boków. Dlatego najpierw zaznacz kąt prosty, a dopiero potem wpisuj a, b i c.
Poniżej znajdziesz film, w którym pokazuję ten sprytny sposób na 3 trójkątach z pierwiastkami, notatkę do druku i 13 zadań z rozwiązaniami. Odpowiedź sprawdzisz od razu na stronie.
Twierdzenie Pitagorasa: notatka i zadania z filmu do druku (A4)
Podaj e-mail, a wyślemy Ci moją notatkę z twierdzenia Pitagorasa oraz wszystkie 3 trójkąty z filmu do policzenia razem ze mną, z rozwiązaniami.
- Format A4, gotowe do druku
- Zadania z filmu z rozwiązaniami
- Kod QR do artykułu z filmem na każdej stronie
Jak brzmi twierdzenie Pitagorasa
Jeśli trójkąt jest prostokątny, to suma kwadratów długości przyprostokątnych jest równa kwadratowi długości przeciwprostokątnej.
Wzór działa tylko w trójkącie prostokątnym. W każdym innym trójkącie nie jest równe .
Sprytny sposób: jak oznaczyć boki a, b i c
Zanim cokolwiek policzysz, oznacz boki. Tak robię na filmie z każdym trójkątem:
- Znajdź i zaznacz kąt prosty.
- Bok naprzeciwko kąta prostego oznacz literą . To przeciwprostokątna.
- Dwa boki przy kącie prostym oznacz literami i . Kolejność nie ma znaczenia.
- Nieznany bok oznacz i wstaw do wzoru dokładnie tam, gdzie stoi jego litera.
Jak obliczyć przeciwprostokątną
Przykład a) z filmu: przyprostokątne mają długości i , a przeciwprostokątna to .
| Krok | Co robisz | Zapis |
|---|---|---|
| 1 | oznaczasz boki | , , |
| 2 | wstawiasz do wzoru | |
| 3 | podnosisz do kwadratu | |
| 4 | dodajesz | |
| 5 | liczysz pierwiastek |
Na końcu zawsze liczysz pierwiastek. Gdy wynik nie jest pełnym kwadratem, zostawiasz go z pierwiastkiem, tak jak .
Jak obliczyć przyprostokątną
Przykład b) z filmu: jedna przyprostokątna ma długość , przeciwprostokątna , a druga przyprostokątna to .
| Krok | Co robisz | Zapis |
|---|---|---|
| 1 | oznaczasz boki | , , |
| 2 | wstawiasz do wzoru | |
| 3 | podnosisz do kwadratu | |
| 4 | odejmujesz 2 od obu stron | |
| 5 | liczysz pierwiastek |
Pierwiastki w bokach: jak podnieść do kwadratu 2√7
Przykład c) z filmu: przyprostokątne mają długości 5 i . Najtrudniejsze jest podniesienie do kwadratu . Do kwadratu podnosisz oba czynniki: liczbę przed pierwiastkiem i pierwiastek.
Kiedy stosujemy twierdzenie Pitagorasa
Zawsze wtedy, gdy w zadaniu jest trójkąt prostokątny, znasz dwa jego boki i szukasz trzeciego. Taki trójkąt często ukrywa się w innej figurze:
| Gdzie szukasz | Trójkąt prostokątny | Wzór |
|---|---|---|
| przekątna kwadratu o boku | dwa boki i przekątna | |
| przekątna prostokąta | dwa boki i przekątna | |
| wysokość trójkąta równobocznego | wysokość, połowa boku i bok | |
| wysokość trójkąta równoramiennego | wysokość, połowa podstawy i ramię |
Twierdzenie Pitagorasa wraca też w rombach, trapezach, bryłach i w odległości punktów w układzie współrzędnych.
Jak sprawdzić, czy trójkąt jest prostokątny
Tu działa twierdzenie odwrotne. Policz kwadraty dwóch krótszych boków i dodaj je. Gdy wyjdzie kwadrat najdłuższego boku, trójkąt jest prostokątny.
Przykład: boki 7, 24 i 25.
Wyniki są równe, więc ten trójkąt jest prostokątny, a kąt prosty leży naprzeciwko boku 25.
Trójki pitagorejskie
Niektóre trójkąty prostokątne mają wszystkie boki bez pierwiastków. Warto je znać, bo na sprawdzianach i egzaminie wracają bardzo często.
| Przyprostokątne | Przeciwprostokątna | Sprawdzenie |
|---|---|---|
| 3 i 4 | 5 | |
| 5 i 12 | 13 | |
| 8 i 15 | 17 | |
| 6 i 8 | 10 |
Wielokrotność trójki też jest trójką: z 3, 4, 5 dostajesz 6, 8, 10 albo 9, 12, 15.
Najczęstsze błędy
- wpisane przy kącie prostym zamiast naprzeciwko niego. Wtedy dodajesz zamiast odejmować.
- Dodawanie boków zamiast kwadratów: zamiast .
- Brak pierwiastka na końcu: z wychodzi , a nie 25.
- Kwadrat liczby z pierwiastkiem bez podniesienia liczby przed nim: , a nie 6.
Zadania z filmu i notatka do druku
Do filmu przygotowałam notatkę do druku: wzór, sprytny sposób na oznaczanie boków, pierwiastki w bokach, trójki pitagorejskie i najczęstsze błędy na jednej stronie. Pobierzesz ją za darmo w ramce pod filmem.

Trzy trójkąty z filmu do policzenia razem ze mną.

Pokaż rozwiązania zadań z filmu

Zadania z odpowiedziami
Zatrzymaj film przed każdym przykładem i policz samodzielnie. Potem włącz film i sprawdź, jak liczę ja.
Zadanie 1
zamknięte · 1 pktPrzyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości i . Oblicz długość przeciwprostokątnej .
Pokaż rozwiązanie
Przeciwprostokątna leży naprzeciwko kąta prostego, więc , a , .
Odpowiedź: . Wynik 15 to błąd: na końcu trzeba policzyć pierwiastek. Wynik 3 wychodzi, gdy policzysz jako .
Zadanie 2
odpowiedź liczbowa · 1 pktW trójkącie prostokątnym jedna przyprostokątna ma długość , a przeciwprostokątna . Oblicz długość drugiej przyprostokątnej .
Pokaż rozwiązanie
, , .
Odpowiedź: .
Zadanie 3
zamknięte · 1 pktPrzyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości 5 i . Oblicz długość przeciwprostokątnej .
Pokaż rozwiązanie
, , .
Odpowiedź: . Wynik wychodzi, gdy policzysz jako 14.
Zadanie 4
odpowiedź liczbowa · 1 pktPrzyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości 9 i 12. Oblicz długość przeciwprostokątnej.
Pokaż rozwiązanie
To trójka 3, 4, 5 pomnożona przez 3.
Bezpłatne szkolenie online
Bezpłatne szkolenie z matematyki do egzaminu ósmoklasisty
Pokazuję, gdzie uczniowie najczęściej tracą punkty z matematyki i co powtarzać w pierwszej kolejności, żeby dobrze przygotować się do egzaminu.
Prowadzi Kamila Kwapień, twórczyni Matematyki Gryzie
Zadanie 5
odpowiedź liczbowa · 1 pktPrzeciwprostokątna trójkąta prostokątnego ma długość 10, a jedna z przyprostokątnych 6. Oblicz długość drugiej przyprostokątnej.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 6
zamknięte · 1 pktPrzyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości 2 i 3. Przeciwprostokątna ma długość
Pokaż rozwiązanie
Wynik 5 to dodanie boków zamiast kwadratów, a to odjęcie kwadratów, choć szukasz przeciwprostokątnej.
Zadanie 7
zamknięte · 1 pktW trójkącie prostokątnym przeciwprostokątna ma długość , a jedna przyprostokątna 1. Druga przyprostokątna ma długość
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 8
zamknięte · 1 pktPrzekątna kwadratu o boku 5 ma długość
Pokaż rozwiązanie
Przekątna dzieli kwadrat na dwa trójkąty prostokątne o przyprostokątnych 5 i 5.
Zadanie 9
zamknięte · 1 pktCzy trójkąt o bokach 4, 5 i 6 jest prostokątny?
Pokaż rozwiązanie
Najdłuższy bok to 6.
, więc ten trójkąt nie jest prostokątny.
Zadanie 10
zamknięte · 1 pktCzy trójkąt o bokach 8, 15 i 17 jest prostokątny?
Pokaż rozwiązanie
Wyniki są równe, więc trójkąt jest prostokątny.
Zadanie 11
odpowiedź liczbowa · 1 pktDrabina o długości 2,5 m jest oparta o pionową ścianę. Jej dolny koniec stoi 0,7 m od ściany. Na jakiej wysokości drabina dotyka ściany?
Pokaż rozwiązanie
Ściana i podłoga tworzą kąt prosty, więc drabina to przeciwprostokątna: , .
Odpowiedź: drabina dotyka ściany na wysokości 2,4 m.
Zadanie 12
zamknięte · 1 pktWysokość trójkąta równobocznego o boku 6 ma długość
Pokaż rozwiązanie
Wysokość dzieli trójkąt na dwa trójkąty prostokątne: przeciwprostokątna 6, przyprostokątna 3 (połowa boku).
To samo daje wzór .
Zadanie 13
odpowiedź liczbowa · 1 pktPodstawa trójkąta równoramiennego ma długość 10, a ramię 13. Oblicz wysokość opuszczoną na podstawę.
Pokaż rozwiązanie
Wysokość dzieli podstawę na połowy po 5. Ramię 13 jest przeciwprostokątną.
Podsumowanie
- Wzór: , tylko w trójkącie prostokątnym.
- Najpierw zaznacz kąt prosty: leży naprzeciwko niego, i przy nim.
- Szukasz : dodajesz kwadraty. Szukasz albo : odejmujesz.
- Liczbę przed pierwiastkiem też podnosisz do kwadratu: .
Pierwiastki pojawiają się w prawie każdym zadaniu z Pitagorasa, więc warto je mieć w małym palcu: pierwiastki od zera. Przed klasówką przerób powtórkę do sprawdzianu z trójkątów prostokątnych. W liceum Pitagorasa uzupełnia twierdzenie cosinusów, które działa w każdym trójkącie.
Twierdzenie Pitagorasa przerabiasz w klasie 7, a zadania z nim wracają w klasie 8 i na egzaminie ósmoklasisty. W kursach na sprawdziany i kartkówki każdy dział tłumaczę tak samo jak tutaj: film, notatka i zadania z rozwiązaniami. Wybierz swoją klasę:
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz uczyć się matematyki tak jak na tym filmie?
Na bezpłatnym szkoleniu pokazuję, co powtarzać przed egzaminem ósmoklasisty. W pełnym kursie każdy dział tłumaczę tak samo: film, notatka i zadania z rozwiązaniami.
Prowadzi Kamila Kwapień, twórczyni Matematyki Gryzie







