Ułamek to część całości albo wynik dzielenia. Ułamek zwykły zapisujesz z kreską ułamkową, na przykład , a ułamek dziesiętny z przecinkiem, na przykład . To ta sama liczba zapisana na 2 sposoby.
Poniżej znajdziesz moją odręczną notatkę, ułamki wytłumaczone na pizzy i czekoladzie, zasady z przykładami od klasy 4 do egzaminu ósmoklasisty, 4 najczęstsze błędy z moich lekcji i 31 zadań z rozwiązaniem krok po kroku. Te same zadania pobierzesz jako notatki A4 do druku.
Notatka z ułamków do druku
To moja odręczna notatka z ułamków na jednej stronie. Niżej pobierzesz ją w PDF A4 razem z 31 zadaniami z tego artykułu z miejscem na rozwiązanie, a na końcu są odpowiedzi do sprawdzenia.

Notatka ułamki i 31 zadań do druku (A4)
Podaj e-mail, a wyślemy Ci PDF A4: moją odręczną notatkę z ułamków na jednej stronie i 31 zadań z tego artykułu z kratką na rozwiązanie.
- Odręczna notatka z ułamków na jednej stronie
- 31 zadań z miejscem na rozwiązanie
- Odpowiedzi na końcu
Jak łatwo zrozumieć ułamki
Najłatwiej na pizzy i czekoladzie. Tak tłumaczę ułamki na lekcjach, zanim przejdziemy do jakichkolwiek zasad:
- Pizzę kroisz na 8 równych kawałków. Ósemka idzie na dół ułamka i nazywa się mianownik.
- Bierzesz 3 kawałki. Trójka idzie na górę i nazywa się licznik. Masz pizzy.
- Kawałki muszą być równe. Gdy ktoś pokroi pizzę krzywo, to już nie są ósme części.
- 3 czekolady dzielisz na 4 osoby. Każdy dostaje czekolady, bo kreska ułamkowa to dzielenie.
- Gdy kawałków jest więcej niż w całej pizzy, powstaje liczba mieszana: to jedna cała pizza i jeszcze .
- Pół pizzy to tyle samo co i . Kawałki są mniejsze, ale zjadasz tyle samo. Na tym polega skracanie i rozszerzanie.
- Czekoladę dzielisz na 10 kostek. 3 kostki to , czyli . To jest ułamek dziesiętny.
Gdy zrozumiesz te obrazki, reszta to zasady liczenia. Znajdziesz je niżej, każdą z przykładem, a potem sprawdzisz się na 31 zadaniach.
W której klasie są ułamki zwykłe i dziesiętne
Ułamki zwykłe i dziesiętne poznajesz w klasach 4–6. W klasach 7 i 8 korzystasz z nich prawie w każdym dziale. Kolejność tematów zależy od podręcznika, więc traktuj tę tabelę jak mapę.
| Klasa | Czego uczysz się o ułamkach |
|---|---|
| 4 | Ułamek jako część całości, liczby mieszane, porównywanie ułamków, pierwsze ułamki dziesiętne |
| 5 | Skracanie i rozszerzanie, dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie ułamków zwykłych i dziesiętnych |
| 6 | Działania na ułamkach zwykłych i dziesiętnych w jednym przykładzie, zamiana jednych na drugie, rozwinięcia okresowe, zadania tekstowe |
| 7–8 | Ułamki w procentach, potęgach, wyrażeniach algebraicznych, równaniach i zadaniach z egzaminu ósmoklasisty |
Kurs do Twojej klasy i Twojego podręcznika znajdziesz w tabeli na końcu artykułu.
Co to jest ułamek zwykły
Ułamek zwykły pokazuje, jaką część całości bierzesz. Zapisujesz go 2 liczbami rozdzielonymi kreską ułamkową:
- Mianownik, czyli liczba pod kreską, mówi, na ile równych części dzielisz całość.
- Licznik, czyli liczba nad kreską, mówi, ile tych części bierzesz.
- Kreska ułamkowa zastępuje znak dzielenia.

Pizzę kroisz na 8 równych kawałków. Gdy zjesz 3 kawałki, zjadasz pizzy. Zostaje pizzy, bo cała pizza to , czyli 1.
Ułamek to też wynik dzielenia: . Dlatego mianownik nigdy nie jest zerem, bo przez zero nie da się dzielić.
Ułamki zwykłe od podstaw tłumaczę krok po kroku w tym filmie:
Jak skracać i rozszerzać ułamki
Skracasz ułamek, gdy dzielisz licznik i mianownik przez tę samą liczbę:
Rozszerzasz ułamek, gdy mnożysz licznik i mianownik przez tę samą liczbę:
Wynik zadania zawsze skracaj do końca, czyli do postaci nieskracalnej.
Ułamki właściwe, niewłaściwe i liczby mieszane
| Rodzaj | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| Ułamek właściwy | Licznik jest mniejszy od mianownika, a cały ułamek jest mniejszy od 1 | |
| Ułamek niewłaściwy | Licznik jest równy mianownikowi albo większy, a cały ułamek jest równy 1 albo większy | |
| Liczba mieszana | Całości i ułamek właściwy zapisane razem |
Liczby i są równe. Z bierzesz , czyli 1 całość, i zostają jeszcze .
Jak zamienić liczbę mieszaną na ułamek niewłaściwy
Pomnóż całości przez mianownik i dodaj licznik. Mianownik zostaje ten sam:
W drugą stronę dzielisz licznik przez mianownik z resztą. reszty 1, więc .
Więcej ćwiczeń jest w artykule o zamianie ułamka niewłaściwego na liczbę mieszaną.
Jak porównywać ułamki
Ułamki o tym samym mianowniku
Większy jest ułamek z większym licznikiem: .
Ułamki o tym samym liczniku
Większy jest ułamek z mniejszym mianownikiem: . Kawałek pizzy pokrojonej na 3 części jest większy niż kawałek pizzy pokrojonej na 5 części.
Ułamki o różnych licznikach i mianownikach
Sprowadź ułamki do wspólnego mianownika i porównaj liczniki:
, więc . Możesz też zamienić oba ułamki na dziesiętne i porównać .
Ułamki na osi liczbowej
Odcinek od 0 do 1 dzielisz na tyle równych części, ile wynosi mianownik. Licznik mówi, ile takich części odliczasz od zera. Większa jest zawsze liczba, która leży na osi bardziej na prawo.

Jak dodawać i odejmować ułamki
- Sprowadź ułamki do wspólnego mianownika. Najmniejszy wspólny mianownik to NWW mianowników.
- Dodaj albo odejmij liczniki. Mianownik zostaje bez zmian.
Liczby mieszane najpierw zamień na ułamki niewłaściwe:
Jak mnożyć i dzielić ułamki
Mnożenie ułamków
Mnożysz licznik przez licznik i mianownik przez mianownik:
Przed mnożeniem skracaj „na krzyż”. Tu 4 i 8 dzielisz przez 4, a 3 i 9 przez 3:
Liczbę mieszaną zamień najpierw na ułamek niewłaściwy: .
Dzielenie ułamków
Dzielenie zamieniasz na mnożenie przez odwrotność drugiego ułamka:
Odwrotność to , a odwrotność liczby 3 to . Liczba pomnożona przez swoją odwrotność daje 1.
Jak obliczyć ułamek z liczby
Żeby obliczyć ułamek z liczby, pomnóż ułamek przez tę liczbę. W pamięci najłatwiej podzielić liczbę przez mianownik, a wynik pomnożyć przez licznik:
Liczysz , a potem . Zatem z 20 to 15.
W drugą stronę: gdy liczby to 12, to tej liczby to . Cała liczba to .
Tak rozwiązujesz zadania tekstowe z ułamkami, na przykład zadanie 5.3 poniżej.
Co to jest ułamek dziesiętny
Ułamek dziesiętny to inny zapis ułamka o mianowniku 10, 100, 1000 i tak dalej. Zamiast kreski ułamkowej stawiasz przecinek: .
Pierwsza cyfra po przecinku to części dziesiąte, druga to części setne, a trzecia to części tysięczne:
| Ułamek dziesiętny | Ułamek zwykły | Jak czytasz |
|---|---|---|
| jedna dziesiąta | ||
| jedna setna | ||
| jedna tysięczna | ||
| dwie całe i trzydzieści pięć setnych |
Jak porównywać ułamki dziesiętne
Dopisz zera na końcu, żeby obie liczby miały tyle samo cyfr po przecinku. Zera na końcu nie zmieniają wartości, bo .
Porównujesz i : , więc . Więcej cyfr po przecinku nie oznacza większej liczby.
Jak dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić ułamki dziesiętne
Dodawanie i odejmowanie ułamków dziesiętnych
Zapisz liczby jedna pod drugą tak, żeby przecinek stał pod przecinkiem. Puste miejsca uzupełnij zerami i licz jak na liczbach naturalnych:
Mnożenie ułamków dziesiętnych
Pomnóż liczby tak, jakby nie było przecinków. W wyniku oddziel przecinkiem od prawej tyle cyfr, ile jest ich po przecinku w obu liczbach razem:
Liczysz . Po przecinku są razem 2 cyfry, więc wynik to .
Dzielenie ułamków dziesiętnych
Przesuń przecinek w obu liczbach o tyle samo miejsc w prawo, aż dzielnik będzie liczbą naturalną. Potem podziel:
Mnożenie i dzielenie przez 10, 100 i 1000
Przy mnożeniu przesuwasz przecinek w prawo o tyle miejsc, ile zer ma 10, 100 albo 1000. Przy dzieleniu przesuwasz go w lewo:
Jak zamienić ułamek zwykły na dziesiętny
Rozszerz ułamek do mianownika 10, 100 albo 1000 albo podziel licznik przez mianownik:
Ułamek dziesiętny zamieniasz na zwykły, zapisując go z mianownikiem 10, 100 albo 1000 i skracając:
Niektóre ułamki dają rozwinięcie okresowe, na przykład . Powtarzającą się część zapisujesz w nawiasie. Więcej jest w artykule Ułamki dziesiętne: wszystko, co musisz wiedzieć.
Kolejność wykonywania działań z ułamkami
- Nawiasy.
- Potęgi i pierwiastki.
- Mnożenie i dzielenie, od lewej do prawej.
- Dodawanie i odejmowanie, od lewej do prawej.
Kolejność działań z ułamkami tłumaczę krok po kroku w tym filmie:
Zadania do druku z tego tematu są w artykule o kolejności wykonywania działań z ułamkami.
Najczęstsze błędy w zadaniach z ułamków
Na moich lekcjach te 4 błędy wracają najczęściej:
- Dodawanie mianowników. Uczeń liczy . Najpierw potrzebny jest wspólny mianownik: .
- Pomijanie kolejności działań. W najpierw mnożysz, a dopiero potem dodajesz. Wynik to , a nie .
- Mnożenie liczb mieszanych „po kawałku”. to nie . Najpierw zamień obie liczby: .
- Dzielenie bez odwrotności. W odwracasz drugi ułamek, nie pierwszy: .
31 zadań z ułamków z odpowiedziami
Zadania idą od najprostszych aż do zadania w stylu egzaminu ósmoklasisty, w 7 częściach. Te same zadania są w notatkach A4 do druku, więc możesz liczyć na kartce. Najpierw policz, potem wpisz albo wybierz odpowiedź i zobacz rozwiązanie.
1. Czym jest ułamek
Te zadania sprawdzają, czy rozumiesz, czym jest ułamek, i czy umiesz zamieniać liczby mieszane.
Zadanie 1.1
zamknięte · 1 pktPizzę pokrojono na 8 równych kawałków. Kasia zjadła 3 kawałki. Jaka część pizzy została?
Pokaż rozwiązanie
Całość to 8 kawałków, więc mianownik to 8. Kasia zjadła 3 kawałki, czyli zostało kawałków.
Została pizzy. Odpowiedź A, czyli , to część, którą Kasia zjadła.
Zadanie 1.2
zamknięte · 1 pktTrzy czekolady podzielono po równo między 4 osoby. Ile czekolady dostała każda osoba?
Pokaż rozwiązanie
Kreska ułamkowa to dzielenie. Trzy czekolady dzielisz na 4 osoby:
To, co dzielisz, idzie do licznika, a liczba osób do mianownika.
Zadanie 1.3
odpowiedź liczbowa · 1 pktZamień ułamek na liczbę mieszaną.
Pokaż rozwiązanie
Dzielisz licznik przez mianownik z resztą: reszty 3. Wynik dzielenia to całości, reszta idzie do licznika, a mianownik zostaje.
Zadanie 1.4
odpowiedź liczbowa · 1 pktZamień liczbę mieszaną na ułamek niewłaściwy.
Pokaż rozwiązanie
Całości mnożysz przez mianownik i dodajesz licznik. Mianownik zostaje ten sam:
2. Skracanie i rozszerzanie
Zadanie 2.1
odpowiedź liczbowa · 1 pktSkróć ułamek do postaci nieskracalnej.
Pokaż rozwiązanie
Największa liczba, przez którą dzielą się 12 i 18, to 6:
Zadanie 2.2
odpowiedź liczbowa · 1 pktSkróć ułamek do postaci nieskracalnej.
Pokaż rozwiązanie
Obie liczby dzielą się przez 15:
Możesz też skracać na raty: najpierw przez 5, potem przez 3.
Zadanie 2.3
odpowiedź liczbowa · 1 pktJaki licznik wpiszesz w miejsce kropek, żeby ułamki były równe?
Pokaż rozwiązanie
Mianownik zmienił się z 5 na 20, czyli został pomnożony przez 4. Licznik mnożysz przez tę samą liczbę:
Zadanie 2.4
zamknięte · 1 pktKtóry ułamek nie jest równy ?
Pokaż rozwiązanie
Ułamek jest równy , gdy licznik to połowa mianownika. Połowa 10 to 5, a nie 6, więc .
3. Porównywanie ułamków
Najwięcej osób myli się przy ułamkach o tym samym liczniku. Pomyśl o kawałkach pizzy.
Zadanie 3.1
zamknięte · 1 pktKtóry znak wstawisz w miejsce kropek:
Pokaż rozwiązanie
Mianowniki są równe, więc kawałki mają tę samą wielkość. 5 kawałków to mniej niż 7, więc .
Zadanie 3.2
zamknięte · 1 pktKtóry znak wstawisz w miejsce kropek:
Pokaż rozwiązanie
Liczniki są równe. Piąte części są większe niż ósme, więc 3 duże kawałki to więcej niż 3 małe: .
Zadanie 3.3
zamknięte · 1 pktKtóry znak wstawisz w miejsce kropek:
Pokaż rozwiązanie
Sprowadzasz ułamki do wspólnego mianownika 12:
, więc .
Zadanie 3.4
zamknięte · 1 pktKtóra liczba jest największa?
Pokaż rozwiązanie
Wspólny mianownik to 36: , , , .
Największy licznik ma , czyli .
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz więcej takich zadań?
Na szkoleniu „Jak przygotować dziecko do egzaminu ósmoklasisty z matematyki” rozwiążemy je razem, krok po kroku.
Prowadzi Kamila Kwapień, twórczyni Matematyki Gryzie
4. Dodawanie i odejmowanie
Zadanie 4.1
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Mianowniki są równe, więc dodajesz tylko liczniki:
Zadanie 4.2
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Wspólny mianownik to 6:
Wynik jest zły: to mniej niż połowa, a do połowy dokładasz jeszcze kawałek.
Zadanie 4.3
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Wspólny mianownik to 12:
Zadanie 4.4
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Osobno dodajesz całości i osobno ułamki. Całości: .
, więc wynik to .
Zadanie 4.5
zamknięte · 1 pktRóżnica jest równa:
Pokaż rozwiązanie
jest większa od , więc zamieniasz liczby mieszane na ułamki niewłaściwe:
. Odpowiedź A wychodzi, gdy ktoś odejmie od , czyli odwrotnie.
5. Mnożenie i dzielenie
Zadanie 5.1
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Licznik razy licznik, mianownik razy mianownik:
Zadanie 5.2
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Skracasz na krzyż: 5 i 10 przez 5, a 9 i 6 przez 3:
Zadanie 5.3
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz z liczby .
Pokaż rozwiązanie
Dzielisz 28 na 4 równe części, a potem bierzesz 3 takie części:
Zadanie 5.4
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Dzielenie zamieniasz na mnożenie przez odwrotność drugiego ułamka:
Skracasz na krzyż 3 i 9 przez 3 oraz 4 i 8 przez 4:
Zadanie 5.5
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Najpierw zamieniasz liczby mieszane na ułamki niewłaściwe:
6. Ułamki dziesiętne
Zadanie 6.1
odpowiedź liczbowa · 1 pktZapisz ułamek w postaci dziesiętnej.
Pokaż rozwiązanie
Rozszerzasz ułamek do mianownika 100:
Zadanie 6.2
odpowiedź liczbowa · 1 pktZapisz liczbę jako ułamek zwykły nieskracalny.
Pokaż rozwiązanie
Dwie cyfry po przecinku to setne. Potem skracasz przez 5:
Zadanie 6.3
zamknięte · 1 pktKtóra liczba jest największa?
Pokaż rozwiązanie
Dopisujesz zera, żeby każda liczba miała 3 cyfry po przecinku: , , , .
Największa jest . Dłuższa liczba nie musi być większa, porównujesz cyfra po cyfrze.
Zadanie 6.4
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Mnożysz bez przecinków: . W obu liczbach są razem 2 cyfry po przecinku, więc w wyniku też są 2:
Zadanie 6.5
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Przesuwasz przecinek w obu liczbach o 2 miejsca w prawo, aż dzielnik będzie liczbą naturalną:
7. Kolejność działań i zadanie z egzaminu
Ostatnie zadanie to zadanie w stylu egzaminu ósmoklasisty, z dwiema pułapkami.
Zadanie 7.1
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Najpierw mnożenie:
Potem dodawanie:
Zadanie 7.2
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Najpierw nawias: . Ułamek to też :
Zadanie 7.3
odpowiedź liczbowa · 1 pktOblicz:
Pokaż rozwiązanie
Najpierw mnożenie. , a :
Potem odejmowanie:
Zadanie 7.4
zamknięte · 1 pktWartość wyrażenia jest równa:
Pokaż rozwiązanie
Najpierw mnożenie. , a :
, więc zostaje:
Pułapka A: liczysz od lewej, czyli , i wychodzi 1. Pułapka C: mnożysz tylko przez całość i dopisujesz .
Słowniczek: najważniejsze pojęcia z ułamków
| Pojęcie | Co znaczy |
|---|---|
| Licznik | Liczba nad kreską ułamkową. Mówi, ile części bierzesz. |
| Mianownik | Liczba pod kreską ułamkową. Mówi, na ile równych części dzielisz całość. Nie może być zerem. |
| Ułamek właściwy | Ułamek mniejszy od 1, na przykład . |
| Ułamek niewłaściwy | Ułamek równy 1 albo większy, na przykład . |
| Liczba mieszana | Całości i ułamek właściwy zapisane razem, na przykład . |
| Ułamek nieskracalny | Ułamek, którego licznik i mianownik nie mają wspólnego dzielnika większego od 1, na przykład . |
| NWD | Największy wspólny dzielnik. Gdy podzielisz licznik i mianownik przez ich NWD, od razu skrócisz ułamek do końca. |
| NWW | Najmniejsza wspólna wielokrotność. NWW mianowników to najmniejszy wspólny mianownik. |
| Odwrotność | Ułamek z zamienionym licznikiem i mianownikiem. Liczba pomnożona przez swoją odwrotność daje 1. |
| Rozwinięcie okresowe | Ułamek dziesiętny, w którym cyfry powtarzają się bez końca, na przykład . |
Kurs z matematyki do Twojej klasy i podręcznika
Ułamki to jeden dział. Jeśli po tych zadaniach ułamki zaczęły mieć dla Ciebie sens, tak samo krok po kroku przejdziesz cały materiał ze swojej klasy w filmach i zadaniach. Wybierz kurs do swojego podręcznika albo egzaminu:
Podsumowanie
- Mianownik mówi, na ile równych części dzielisz całość, a licznik, ile tych części bierzesz.
- Przy dodawaniu i odejmowaniu potrzebujesz wspólnego mianownika. Przy mnożeniu nie.
- Liczby mieszane zamieniaj na ułamki niewłaściwe, a dzielenie zamieniaj na mnożenie przez odwrotność drugiego ułamka.
- W ułamkach dziesiętnych przy dodawaniu przecinek stoi pod przecinkiem, a przy mnożeniu liczysz cyfry po przecinku w obu liczbach.
- Kolejność działań obowiązuje też przy ułamkach: najpierw mnożenie i dzielenie, potem dodawanie i odejmowanie.
Więcej materiałów do powtórki znajdziesz w planerze nauki do egzaminu ósmoklasisty z matematyki.
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz więcej takich zadań?
Na szkoleniu „Jak przygotować dziecko do egzaminu ósmoklasisty z matematyki” rozwiążemy je razem, krok po kroku.
Prowadzi Kamila Kwapień, twórczyni Matematyki Gryzie






