Pokrywa lodowa Ziemi kurczy się, bo rośnie średnia temperatura powietrza i oceanów. Najszybciej znika lód morski w Arktyce, ale tracą masę także lądolody Grenlandii i Antarktydy oraz lodowce górskie. Skutki to m.in. wzrost poziomu morza, szybsze ocieplenie Arktyki i zmiany w ekosystemach.
Dalej znajdziesz rodzaje lodu na Ziemi, mechanizm sprzężenia lód–albedo, najczęstszy błąd na maturze i 3 zadania rozwiązane krok po kroku.
Jakie lody znikają: lód morski, lądolody i lodowce górskie
Na maturze trzeba odróżniać 3 rodzaje lodu, bo ich topnienie ma różne skutki.
| Rodzaj lodu | Gdzie | Czy topnienie podnosi poziom morza |
|---|---|---|
| lód morski | Ocean Arktyczny, morza wokół Antarktydy | nie, bo lód już pływa w wodzie |
| lądolody | Grenlandia, Antarktyda | tak, bo woda spływa z lądu do oceanu |
| lodowce górskie | Alpy, Himalaje, Andy, Alaska | tak, a do tego zmienia się ilość wody w rzekach |
Lód morski powstaje z zamarzania wody morskiej. Lądolody i lodowce górskie powstają ze śniegu, który przez setki lat zamienia się w lód na lądzie.
Dlaczego lód znika coraz szybciej: sprzężenie lód–albedo
Albedo to zdolność powierzchni do odbijania promieniowania słonecznego. Śnieg i lód odbijają większość promieniowania, a ciemna woda oceanu tylko jego niewielką część.
Gdy lód topnieje, uruchamia się łańcuch przyczyn i skutków:
- Ocieplenie powoduje topnienie części lodu morskiego.
- W miejscu jasnego lodu pojawia się ciemna woda.
- Woda pochłania więcej promieniowania i się nagrzewa.
- Cieplejsza woda topi kolejny lód.
To dodatnie sprzężenie zwrotne: skutek wzmacnia przyczynę. Dlatego Arktyka ociepla się kilka razy szybciej niż średnio cała Ziemia.
Skutki zanikania pokrywy lodowej
- Wzrost poziomu morza. Woda z lądolodów i lodowców górskich trafia do oceanu. Zagrożone są niskie wybrzeża, delty rzek i wyspy koralowe, np. Malediwy i Tuvalu.
- Topnienie wieloletniej zmarzliny. Rozmarzający grunt osiada i niszczy drogi, rurociągi i domy na Syberii i Alasce. Z gruntu uwalnia się też metan i dwutlenek węgla, które wzmacniają efekt cieplarniany.
- Zmiany w krążeniu oceanu. Słodka woda z topniejącego lodu wysładza północny Atlantyk. To może osłabiać cyrkulację, której częścią jest Golfsztrom.
- Mniej wody w rzekach. Lodowce w Himalajach i Andach zasilają rzeki latem. Gdy się kurczą, w porze suchej brakuje wody do nawadniania i picia.
- Zmiany w przyrodzie. Niedźwiedzie polarne i foki tracą lód, na którym polują i odpoczywają.
- Nowe szlaki i surowce. Latem otwiera się Północna Droga Morska wzdłuż wybrzeży Rosji. Trasa z Europy do Azji Wschodniej jest nią krótsza niż przez Kanał Sueski.
Ciekawostka: ile wody kryją lądolody
Gdyby stopił się cały lądolód Grenlandii, poziom światowego oceanu podniósłby się o ok. 7 m. Lądolód Antarktydy kryje jeszcze więcej wody, wystarczająco na wzrost o kilkadziesiąt metrów. Na szczęście topnienie całych lądolodów to proces na setki i tysiące lat, a nie na kilka dekad.
Zadanie 1: lód morski a lądolód
Zadanie 1
otwarte · 2 pktWyjaśnij, dlaczego topnienie lodu morskiego w Arktyce nie powoduje wzrostu poziomu oceanu, a topnienie lądolodu Grenlandii go powoduje.
Pokaż rozwiązanie
- Lód morski pływa po wodzie. Zgodnie z prawem Archimedesa wypiera tyle wody, ile sam waży.
- Po stopieniu lód zamienia się w dokładnie tyle wody, ile wcześniej wypierał. Poziom oceanu się nie zmienia.
- Lądolód Grenlandii leży na lądzie i nie wypiera wody oceanu.
- Woda z jego topnienia spływa do oceanu jako nowa woda, więc poziom oceanu rośnie.
Odpowiedź. Lód morski już wypiera wodę oceanu, więc jego topnienie nie zmienia jej objętości. Woda z lądolodu dopływa do oceanu z lądu i podnosi jego poziom.
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz więcej takich zadań?
Na szkoleniu „Jak napisać rozszerzenie z geografii na 80–100%” rozwiążemy je razem, krok po kroku.
Prowadzi Łukasz Szwarc, egzaminator OKE
Zadanie 2: sprzężenie zwrotne lód–albedo
Zadanie 2
otwarte · 2 pktWyjaśnij, w jaki sposób zmniejszanie się powierzchni lodu morskiego przyspiesza ocieplenie Arktyki. W odpowiedzi użyj pojęcia albedo.
Pokaż rozwiązanie
- Lód i śnieg mają wysokie albedo, czyli odbijają większość promieniowania słonecznego.
- Woda oceanu ma niskie albedo i pochłania większość promieniowania.
- Gdy lód topnieje, odsłania się ciemna woda, która pochłania więcej energii i się nagrzewa.
- Ciepła woda topi kolejny lód. Powierzchnia o niskim albedo rośnie, więc ocieplenie przyspiesza.
Odpowiedź. Zanik lodu obniża albedo powierzchni. Ocean pochłania więcej promieniowania, nagrzewa się i topi kolejny lód. To dodatnie sprzężenie zwrotne, które przyspiesza ocieplenie Arktyki.
Zadanie 3: skutki zanikania lodu w Arktyce
Zadanie 3
otwarte · 2 pktPodaj jeden skutek gospodarczy i jeden skutek przyrodniczy zmniejszania się powierzchni lodu morskiego w Arktyce. Każdy skutek krótko uzasadnij.
Pokaż rozwiązanie
- Skutek gospodarczy: latem otwiera się Północna Droga Morska. Statki płyną z Europy do Azji Wschodniej krótszą trasą niż przez Kanał Sueski, więc transport jest tańszy i szybszy.
- Inny poprawny skutek gospodarczy: łatwiejszy dostęp do złóż ropy naftowej i gazu ziemnego pod dnem Oceanu Arktycznego.
- Skutek przyrodniczy: niedźwiedzie polarne tracą lód, z którego polują na foki. Spada ich liczebność.
- Inny poprawny skutek przyrodniczy: szybsze ocieplenie Arktyki przez spadek albedo.
Odpowiedź (przykładowa). Gospodarczy: skrócenie trasy morskiej Europa–Azja Północną Drogą Morską. Przyrodniczy: utrata miejsc polowań niedźwiedzi polarnych.
Podsumowanie
- Lód morski, lądolody i lodowce górskie to 3 różne rodzaje lodu o różnych skutkach topnienia.
- Poziom morza podnosi tylko topnienie lodu na lądzie.
- Sprzężenie lód–albedo sprawia, że Arktyka ociepla się najszybciej na Ziemi.
- Skutki to m.in. wzrost poziomu morza, topnienie zmarzliny, mniej wody w rzekach i nowe szlaki morskie.
Takie zadania ćwiczę z uczniami krok po kroku w kursie Geografia Gryzie. Zacznij od bezpłatnego szkolenia, w którym pokazuję, jak napisać maturę rozszerzoną z geografii. Więcej o prądach morskich, które zależą od topniejącego lodu, przeczytasz w artykule o Golfsztromie i prądach morskich.
Bezpłatne szkolenie online
Chcesz więcej takich zadań?
Na szkoleniu „Jak napisać rozszerzenie z geografii na 80–100%” rozwiążemy je razem, krok po kroku.
Prowadzi Łukasz Szwarc, egzaminator OKE



