
1740–1822
1740–1822. Daty dotyczą Polski i są umowne. Rok 1740 to założenie Collegium Nobilium przez Stanisława Konarskiego. Rok 1822 to wydanie „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza, od którego liczymy romantyzm. W Europie oświecenie zaczyna się wcześniej: zwykle podaje się lata 1680–1789, do wybuchu rewolucji francuskiej.
Oświecenie nazywa się też wiekiem rozumu. Nazwa odwołuje się do światła, które rozprasza mrok niewiedzy i przesądów. W Europie epoka obejmuje głównie XVIII wiek. Kończy ją umownie rewolucja francuska z 1789 roku.
Ludzie oświecenia cenili to, co da się sprawdzić rozumem i doświadczeniem. Wierzyli w postęp, w naukę i w to, że człowieka można wychować na lepszego. Monteskiusz opisał trójpodział władzy, a Wolter walczył o tolerancję. Francuscy encyklopedyści zebrali wiedzę epoki w wielkiej encyklopedii.
Nie wszyscy podzielali zachwyt cywilizacją. Jean-Jacques Rousseau wskazywał ograniczenia rozumu i wagę uczuć. Od niego i od Laurence’a Sterne’a wywodzi się sentymentalizm, nurt, który zapowiada romantyzm.
W Polsce oświecenie trwa od lat 40. XVIII wieku do 1822 roku. Najważniejszy jest czas panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, króla w latach 1764–1795. Powstały wtedy „Monitor”, teatr publiczny i Komisja Edukacji Narodowej. W 1791 roku Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 maja. Epoka przypadła jednak na rozbiory, a w 1795 roku Rzeczpospolita zniknęła z mapy.
Pisarze polskiego oświecenia chcieli naprawiać kraj. Krytykowali wady szlachty: sarmackie pijaństwo, próżniactwo i niechęć do cudzoziemskiego dorobku, ale też ślepe naśladowanie zagranicznej mody. Najważniejszym z nich był Ignacy Krasicki, autor bajek i satyr.

Żył w latach 1735–1801. Był biskupem warmińskim, a od 1795 roku arcybiskupem gnieźnieńskim. Redagował „Monitor”. Napisał „Bajki i przypowieści”, „Satyry”, „Monachomachię” i „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”, uznawane za pierwszą polską powieść.

Francuski pisarz i filozof, żył w latach 1694–1778. Krytykował nietolerancję i fanatyzm. Napisał „Traktat o tolerancji” i powiastki filozoficzne, w tym „Kandyda”. Przez blisko dwadzieścia lat mieszkał w Ferney przy granicy z Genewą; zmarł w Paryżu.

Pisarz i filozof z Genewy, żył w latach 1712–1778. Uważał, że człowiek rodzi się dobry, a psuje go cywilizacja. Podkreślał wagę uczuć i natury, dlatego uchodzi za twórcę sentymentalizmu.

Francuski filozof i prawnik, żył w latach 1689–1755. W dziele „O duchu praw” z 1748 roku spopularyzował trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Napisał też „Listy perskie”.

Żył w latach 1758–1841. Był pisarzem, historykiem i politykiem. Napisał komedię polityczną „Powrót posła”, wystawioną w 1791 roku w czasie Sejmu Czteroletniego.

Żył w latach 1741–1825. Był poetą sentymentalizmu. Napisał sielankę „Laura i Filon” oraz pieśni nabożne, wśród nich „Kiedy ranne wstają zorze” i „Bóg się rodzi”.
Pytanie 1 z 10
Jakie wydarzenie zamyka umownie oświecenie w Polsce?
Pytanie 2 z 10
Kto spopularyzował ideę trójpodziału władzy?
Pytanie 3 z 10
Które pojęcie wiąże się z empiryzmem Johna Locke’a?
Pytanie 4 z 10
Co głosi deizm?
Pytanie 5 z 10
Jak nazywało się czasopismo założone w 1765 roku z inicjatywy króla?
Pytanie 6 z 10
Który rok jest datą powołania Komisji Edukacji Narodowej?
Pytanie 7 z 10
Kto w Polsce tworzył w nurcie sentymentalizmu?
Pytanie 8 z 10
Czego dotyczył traktat Woltera z 1763 roku?
Pytanie 9 z 10
Prawda czy fałsz?
„Hymn do miłości ojczyzny” Krasickiego był nieoficjalnym hymnem Szkoły Rycerskiej.
Pytanie 10 z 10
Prawda czy fałsz?
Rousseau uważał, że rozwój cywilizacji czyni człowieka lepszym.
Pytania bez odpowiedzi: 10
Kliknij kratkę albo hasło i wpisz odpowiedź. Postęp zapisuje się w tej przeglądarce.
1 poziomo: Biskup warmiński, autor „Monachomachii”.
Poziomo
Pionowo
Podaj e-mail, a plik PDF z krzyżówką pobierze się od razu. Rozwiązanie jest na osobnej stronie.
Pytania z listy CKE na lata 2026–2028, z numerem z komunikatu dyrektora CKE.