Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Hobbit, czyli tam i z powrotem: motywy literackie

Motywy

Wędrówka i przemiana
Podtytuł „tam i z powrotem” streszcza drogę Bilba: z wygodnej norki przez góry, podziemia i puszczę pod Samotną Górę i z powrotem. Zmienia się jednak nie miejsce, a bohater. Domator, który zapomniał chustki do nosa, staje się przywódcą kompanii i wraca z odwagą, której wcześniej nie znał. (rozdział II; rozdział XIX)
Odwaga
Bilbo nie przestaje się bać, ale działa mimo strachu. Najtrudniejszy krok robi sam, schodząc tunelem do śpiącego smoka. Odwaga hobbita jest cicha: nie polega na walce, tylko na tym, że idzie dalej, choć mógłby zawrócić. (rozdział VIII; rozdział XII)
Chciwość i urok złota
Złoto zmienia tych, którzy go pragną. Smaug śpi na skarbie i pali kraj za jeden puchar. Thorin, zapatrzony w skarb, odmawia ludziom i elfom części złota, a Arcyklejnot uważa za swoją własność. Władca Miasta na Jeziorze ucieka ze złotem i ginie. Bilbo jako jedyny bierze tylko dwie małe skrzynki. (rozdział XVI; rozdział XIX)
Litość
W ciemnym tunelu Bilbo mógłby zabić Golluma, ale widzi jego samotność i nędzę i przeskakuje nad nim. Litość okazana bezbronnemu jest jedną z najważniejszych decyzji bohatera. (rozdział V)
Przyjaźń i lojalność
Krasnoludy najpierw traktują Bilba jak kłopot, potem coraz bardziej na nim polegają. Bilbo nie opuszcza ich nawet wtedy, gdy król elfów proponuje mu bezpieczne schronienie. Thorin przed śmiercią odwołuje gniewne słowa i żegna się z hobbitem w przyjaźni. (rozdział XVI; rozdział XVIII)
Dom
Norka w Bag End to dla Bilba wygoda, herbata i porządek. W drodze często tęskni za kominkiem i imbrykiem. Po powrocie dom jest mu jeszcze milszy, choć utracił w nim dobrą opinię wśród sąsiadów. (rozdział I; rozdział XIX)
Smok
Smaug jest uosobieniem chciwości i zniszczenia: przed laty spustoszył królestwo krasnoludów i miasto Dal. Jest przy tym przebiegły i mówi pięknie, co czyni go groźniejszym. Ma jednak słabe miejsce, które dostrzega mały hobbit, a wykorzystuje człowiek z łukiem. (rozdział XII; rozdział XIV)
Wojna
Spór o skarb prowadzi elfy, ludzi i krasnoludy na krok od bratobójczej walki. Łączy ich dopiero wspólny wróg, gobliny i wilki. Bilbo widzi, że zwycięstwo kosztuje życie przyjaciół i nie przynosi radości. (rozdział XVII; rozdział XVIII)
Zagadka i spryt
Bilbo częściej wygrywa słowem i pomysłem niż mieczem. Zagadki ratują mu życie w podziemiach, a w rozmowie ze smokiem przedstawia się zagadkowymi przydomkami, żeby nie zdradzić imienia. (rozdział V; rozdział XII)
Szczęście i przeznaczenie
Bilbo ma w drodze wiele szczęścia, ale Gandalf przypomina mu, że jego przygody to część większej całości i że stare przepowiednie spełniły się także dzięki niemu. (rozdział XIX)

Konteksty

Autor
John Ronald Reuel Tolkien (1892–1973) urodził się w Bloemfontein w Afryce Południowej, a dorastał w Anglii. Był filologiem, znawcą dawnych języków i literatury staroangielskiej; od 1925 roku wykładał w Oksfordzie.
Pierwsze wydanie i przekład
Powieść ukazała się w Londynie w 1937 roku. Pierwsze polskie wydanie, w przekładzie Marii Skibniewskiej, wydało Wydawnictwo Iskry w 1960 roku. W wydaniu e-booka, z którego korzysta karta, wiersze i piosenki są w przekładzie Włodzimierza Lewika.
Fantasy i baśń
Hobbit łączy cechy baśni i powieści fantasy. Ma wymyślony świat z własną mapą, historią i językami, istoty fantastyczne (smok, elfy, krasnoludy, gobliny), magiczne przedmioty i walkę dobra ze złem. Jak w baśni, mały i słaby bohater pokonuje przeszkody sprytem i dobrym sercem.
Narrator gawędziarz
Opowiadający zwraca się wprost do czytelników, zapowiada przyszłe zdarzenia i dorzuca własne uwagi. Mówi na przykład, że o bitwie pięciu armii opowie pod koniec historii. Taki narrator przypomina dorosłego, który opowiada dzieciom bajkę.
Władca Pierścieni
Pierścień znaleziony przez Bilba jest punktem wyjścia późniejszej trylogii Tolkiena „Władca Pierścieni” (1954–1955), dłuższej i poważniejszej opowieści o tym samym świecie.
Dawne mity i legendy
Tolkien badał staroangielski poemat „Beowulf”, w którym bohater walczy ze smokiem strzegącym skarbu. Smok śpiący na złocie to motyw, który Tolkien znał z dawnych legend północnej Europy.