Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Opowieść wigilijna: motywy literackie

Motywy

Przemiana człowieka
Najważniejszy motyw opowieści. Skąpy i zimny Scrooge w ciągu jednej nocy staje się hojny i serdeczny. Przemiana nie dzieje się sama: bohater musi zobaczyć swoje życie z boku i przyznać się do winy. (rozdział I; rozdział IV; rozdział V)
Chciwość i pieniądz
Pieniądze są dla Scrooge'a najważniejsze. Oszczędza na węglu, świetle i ludziach. Narzeczona mówi, że jego serce zajęło inne bóstwo. Łańcuch Marleya pokazuje, dokąd prowadzi życie poświęcone tylko interesom. (rozdział I; rozdział I; rozdział II)
Samotność
Scrooge żyje sam z wyboru i odtrąca ludzi. Duch przypomina mu jednak samotne dziecko w pustej szkole. W wizji przyszłości samotnie umiera i nikt po nim nie płacze. (rozdział I; rozdział II; rozdział IV)
Boże Narodzenie
Święta są w opowieści czasem życzliwości wobec innych. Fred mówi, że w te dni ludzie otwierają serca. Scrooge na początku nazywa je głupstwem, a na końcu przysięga, że będzie je czcił przez cały rok. (rozdział I; rozdział III; rozdział IV)
Bieda i odpowiedzialność za innych
Dickens pokazuje ubogich: rodzinę Cratchitów, ludzi w przytułkach, dzieci Ciemnotę i Nędzę. Scrooge na początku uważa, że biedni nie są jego sprawą. Duch odwraca jego słowa o nadmiarze ludności przeciwko niemu. (rozdział I; rozdział III; rozdział III)
Duchy i sen
Duchy prowadzą Scrooge'a przez czas. Każdy z nich ma inny wygląd i inne zadanie. Opowieść nie mówi wprost, czy to sen: ostatni duch zamienia się w słupek łóżka, a Scrooge budzi się w swoim pokoju. (rozdział II; rozdział III; rozdział IV)
Rodzina
Ubodzy Cratchitowie są szczęśliwi, bo się kochają. Fred zaprasza wuja, bo chce mieć go przy sobie. Scrooge na końcu wraca do rodziny siostrzeńca i staje się drugim ojcem dla Małego Tima. (rozdział III; rozdział V; rozdział V)
Śmierć
Opowieść zaczyna się od śmierci Marleya, a jej szczytem jest wizja śmierci samego Scrooge'a. Śmierć skąpca nikogo nie smuci, a śmierć Małego Tima pogrąża rodzinę w żałobie. To porównanie uczy Scrooge'a, co znaczy dobre życie. (rozdział I; rozdział IV; rozdział IV)
Wspomnienia i dzieciństwo
Powrót do przeszłości budzi w Scrooge'u dawne uczucia. Płacze nad samotnym chłopcem, cieszy się z Ali Baby i Robinsona, żałuje, że nie dał nic chłopcu śpiewającemu kolędę. (rozdział II; rozdział II; rozdział II)
Pracodawca i pracownik
Scrooge źle traktuje Boba: płaci mało i skąpi mu węgla. Fezziwig pokazuje, że szef może dać ludziom radość niewielkim kosztem. Po przemianie Scrooge podnosi Bobowi pensję i każe rozpalić ogień. (rozdział I; rozdział II; rozdział V)

Konteksty

Charles Dickens
Charles Dickens urodził się w 1812 roku w Portsmouth, a zmarł w 1870 roku. Był angielskim pisarzem, autorem m.in. „Olivera Twista” i „Dawida Copperfielda”. Wielu krytyków uważa go za największego powieściopisarza epoki wiktoriańskiej. Pochowano go w Opactwie Westminsterskim.
Wydanie z 1843 roku
„Opowieść wigilijna” ukazała się w Londynie w grudniu 1843 roku, z ilustracjami Johna Leecha. Pierwszy nakład, sześć tysięcy egzemplarzy, rozszedł się do Wigilii. Dickens potem wiele razy czytał tę opowieść publicznie.
Dzieciństwo Dickensa
Ojciec pisarza trafił do więzienia za długi. Dwunastoletni Dickens musiał wtedy pracować w fabryce pasty do butów i naklejać etykiety. W opowieści ubogie dzieci i rodziny są pokazane ze współczuciem.
Domy pracy i prawo o ubogich
Od 1834 roku w Anglii pomoc dla ubogich dawano głównie w domach pracy. Warunki w nich celowo były gorsze niż najgorsza praca poza nimi, żeby nikt nie chciał tam iść. Gdy Scrooge pyta kwestarzy o więzienia, przytułki i domy pracy, mówi o tych właśnie miejscach.
Spór o „nadmiar ludności”
Ustawa o ubogich opierała się częściowo na teorii Malthusa: ludności przybywa szybciej niż zasobów, a pomoc biednym tylko to pogarsza. Słowa Scrooge'a o tym, że ubodzy mogą umrzeć i zmniejszyć nadmiar ludności, powtarzają ten pogląd. Duch Tegorocznego Bożego Narodzenia potem mu je wypomina.
Dzieci ulicy i praca dzieci
Przed napisaniem opowieści Dickens odwiedził szkołę dla dzieci ulicy w Londynie i przeczytał raport rządowej komisji o pracy dzieci. Dzieci Ciemnota i Nędza, które wychodzą spod płaszcza Ducha, są obrazem tych problemów.
Wpływ na święta
Opowieść spopularyzowała w Anglii wiele zwyczajów: spotkania rodzinne, świąteczne jedzenie i życzenia „Wesołych świąt”. Okrzyk Scrooge'a, którym zbywa święta, wszedł do języka angielskiego.
Adaptacje filmowe
Opowieść wiele razy przeniesiono na ekran. Znane wersje to film „Scrooge” z 1951 roku, film z Muppetami z 1992 roku i animacja Roberta Zemeckisa z 2009 roku, w której Jim Carrey zagrał Scrooge'a i trzy duchy.