Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Quo vadis: motywy literackie

Motywy

Miłość
Miłość Winicjusza do Ligii przechodzi drogę od żądzy posiadania do szacunku i poświęcenia. Ligia mówi mu słowa panny młodej, a on na arenie okrywa ją togą i prosi lud o łaskę. Obok tej miłości stoi miłość Eunice do Petroniusza, wierna aż do śmierci. (Rozdział trzeci; Rozdział czterdziesty ósmy; Rozdział sześćdziesiąty szósty; Rozdział siedemdziesiąty czwarty)
Przemiana bohatera
Winicjusz zaczyna jako dumny patrycjusz, który chce zdobyć Ligię przemocą. Ranny i leczony przez chrześcijan zaczyna rozumieć ich naukę, staje się cierpliwy, przyjmuje chrzest. Inną przemianę przechodzi Chilon: od zdrajcy do skruszonego męczennika. (Rozdział dwudziesty piąty; Rozdział dwudziesty siódmy; Rozdział czterdziesty ósmy; Rozdział sześćdziesiąty drugi)
Wiara i męczeństwo
Chrześcijanie giną na arenach, na krzyżach i na płonących słupach, ale nie wyrzekają się wiary. Kryspus, Glaukos, Piotr i Paweł umierają spokojni, pewni zwycięstwa swojej prawdy. (Rozdział pięćdziesiąty drugi; Rozdział pięćdziesiąty ósmy; Rozdział siedemdziesiąty pierwszy; Rozdział siedemdziesiąty pierwszy)
Przebaczenie
Chrześcijanie leczą Winicjusza, który napadł na ich dom. Glaukos z płonącego słupa przebacza Chilonowi, który zniszczył jego rodzinę. Paweł mówi, że miłosierdzie Chrystusa jest jak morze. (Rozdział dwudziesty piąty; Rozdział sześćdziesiąty drugi; Rozdział sześćdziesiąty drugi)
Wierność
Ursus jest wierny Ligii aż do walki z turem. Eunice idzie za Petroniuszem w śmierć. Wierna Akte po śmierci Nerona pali jego ciało. (Rozdział sześćdziesiąty szósty; Rozdział siedemdziesiąty czwarty; Epilog)
Władza i tyrania
Neron rządzi okrucieństwem i strachem. Igrzyska z chrześcijanami mają odwrócić gniew ludu od niego. Po spisku Pizona giną senatorowie, a w epilogu tyran umiera opuszczony. (Rozdział pięćdziesiąty drugi; Rozdział sześćdziesiąty szósty; Rozdział siedemdziesiąty drugi; Epilog)
Sztuka i piękno
Petroniusz uważa piękno za najwyższą wartość i wie, co jest piękne, a co szpetne. Neron udaje wielkiego artystę: nawet umierając mówi o sobie jako o artyście, który ginie. (Rozdział pierwszy; Rozdział sześćdziesiąty ósmy; Epilog)
Dwa światy: Rzym i chrześcijanie
Bogaty, zepsuty Rzym pełen uczt i okrucieństwa stoi naprzeciw ubogiej wspólnoty, która głosi miłość. Zakończenie pokazuje, że przetrwa nie Neron, lecz dzieło Piotra. (Rozdział dwudziesty; Rozdział siedemdziesiąty drugi; Epilog)

Konteksty

Rzym za Nerona
Akcja toczy się w latach 63–68 naszej ery. Neron zginął w 68 roku. Sienkiewicz pokazuje jego dwór, uczty i igrzyska w Rzymie i Ancjum.
Pożar Rzymu w 64 roku
Pożar Rzymu w 64 roku opisał rzymski historyk Tacyt w „Rocznikach”. Według niego Neron zrzucił winę na chrześcijan, by odsunąć od siebie podejrzenia. Sienkiewicz wykorzystał tę relację w powieści.
Prześladowania chrześcijan
Po pożarze chrześcijanie zostali oskarżeni o podpalenie. W powieści giną na arenach, na krzyżach i jako żywe pochodnie w ogrodach Nerona. W powieści w tym czasie giną też apostołowie Piotr i Paweł.
Petroniusz historyczny
Petroniusz to postać historyczna, dworzanin Nerona. Zmarł w 66 roku, otwierając sobie żyły, co opisał Tacyt. W powieści jest wujem młodego Winicjusza.
Druk i sukces powieści
Powieść ukazywała się w odcinkach w warszawskiej „Gazecie Polskiej” w latach 1895–1896, a w 1896 roku wyszła w Krakowie jako książka.
Nagroda Nobla
W 1905 roku Henryk Sienkiewicz otrzymał Literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. Często błędnie mówi się, że dostał ją za „Quo vadis”.
Legenda Quo vadis
Pytanie „Quo vadis, Domine?” (Dokąd idziesz, Panie?) w powieści zadaje Piotr na drodze Appijskiej. W epilogu narrator wspomina kapliczkę z tym napisem przy dawnej bramie Kapeńskiej.