Wypracowanie maturalne: podstawa a rozszerzenie (Zasady CKE 2026)
1. Najważniejsze liczby i wymogi formalne
Poziom podstawowy:
- Minimum: 250 wyrazów.
- Lektury: Wymagana lektura obowiązkowa wskazana w poleceniu oraz utwory literackie/teksty kultury dostosowane do wymagań tematu.
- Maksymalna liczba punktów: 50 pkt.
Poziom rozszerzony:
- Minimum: 400 wyrazów.
- Lektury: Wymagane funkcjonalne wykorzystanie 3 utworów literackich, w tym co najmniej jednej lektury obowiązkowej.
- Maksymalna liczba punktów: 35 pkt.
Uwaga: Limity słów stanowią granicę formalną. Bezpieczniej jest zaplanować dłuższą wypowiedź, by w pełni rozwinąć argumenty i analizę. Na obu poziomach obowiązuje kategoryczny zakaz streszczania.
2. Poziom Podstawowy
- Cel główny: Pokazać umiejętność jasnego argumentowania.
- Kluczowe kroki:
- Zająć jasne i jednoznaczne stanowisko wobec problemu.
- Odwołać się do wszystkich elementów polecenia (np. fragmentu tekstu, całej lektury obowiązkowej czy drugiego tekstu kultury).
- Uzasadnić stanowisko trafnymi, szerokimi i pogłębionymi argumentami zakończonymi wnioskami.
- Struktura punktacji (łącznie 50 pkt):
- Treść i argumentacja stanowią większość punktów (Stanowisko: do 6 pkt, Uzasadnienie: do 18 pkt, Poprawność rzeczowa: do 4 pkt).
- Kompozycja, spójność i styl (Zamysł kompozycyjny: do 6 pkt, Spójność: do 2 pkt, Styl: do 4 pkt).
- Język i zapis (Poprawność językowa: do 6 pkt, Poprawność zapisu: do 4 pkt).
3. Poziom Rozszerzony – Strategia i wyższa jakość wywodu
- Cel główny: Pokazać literackie i kulturowe myślenie problemowe oraz umiejętność argumentowania literaturą.
- Trzy utwory i kontekst:
- Muszą być wykorzystane w pełni funkcjonalnie – odwołanie do problematyki, motywu, konwencji, kreacji bohatera czy symboliki, a nie tylko wymienienie tytułu w jednym akapicie.
- Obowiązkowo należy włączyć funkcjonalny kontekst (literacki, historyczny, filozoficzny, biograficzny itp.).
- Zasada CO? JAK? PO CO?:
- CO? – Co przedstawia utwór (problem, motyw, konflikt)?
- JAK? – Jak autor to buduje (język, symbolika, kontrast, kreacja postaci)?
- PO CO? – Jaką funkcję pełni ten zabieg i co dzięki niemu rozumiemy?
- Kompozycja problemowa: Wywód należy organizować wokół konkretnych problemów/aspektów, a nie omawiać bezrefleksyjnie kolejne dzieła jedno po drugim.
- Erudycja: Prawidłowe stosowanie terminologii literackiej oraz wiedzy o epokach i nurtach tam, gdzie wnosi to wartość do analizy.
4. Wzorcowy model akapitu na rozszerzeniu
- Myśl (Teza cząstkowa): Co chcę udowodnić w tym akapicie?
- Argument: Dlaczego dana myśl potwierdza stanowisko?
- Utwór: Jaki tekst to ilustruje?
- Analiza: Jak autor przedstawia ten problem (formy, środki, forma)?
- Kontekst: Jaki kontekst pogłębia rozumienie tekstu?
- Wniosek: Co z tego wynika dla całości rozważań?
5. Najważniejsze zasady i ostrzeżenia
- Błąd kardynalny: Jest to poważny błąd rzeczowy wynikający z nieznajomości lektury obowiązkowej (losów bohaterów lub głównych wątków) i całkowicie nieuprawnionej interpretacji. Należy unikać wymyślania faktów oraz przypisywania bohaterom nie swoich działań.
- Cytaty: Nie trzeba znać ich na pamięć. Jeśli nie ma pewności co do dokładnego brzmienia, bezpieczniej użyć parafrazy lub opisu danej sceny.
- Najczęstsze błędy na podstawie: Brak odpowiedzi na pytanie z polecenia, streszczanie lektury, pominięcie elementów tematu, brak konkretnych wniosków.
- Najczęstsze błędy na rozszerzeniu: Traktowanie kontekstu jako ozdobnika.
Porada przy wklejaniu: Aby uniknąć przenoszenia ukrytych błędów formatowania z przeglądarki, użyj skrótu Ctrl + Shift + V (lub Cmd + Option + Shift + V na Macu), co wklei teksty jako czyste dane bez uszkodzonych struktur blokowych.