Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Balladyna: motywy literackie

Motywy

Zbrodnia i kara
Pierwsze zabójstwo pociąga następne, bo każde ma ukryć poprzednie. Kara przychodzi na końcu: królowa sama skazuje się na śmierć i ginie od pioruna. To kara od Boga, a nie od ludzi. (Akt II, Scena 1; Akt III, Scena 4; Akt V, Scena 4)
Sumienie
Balladyna mówi, że głos sumienia rano nudzi, wieczorem dręczy, a w nocy budzi. Krwawa plama na czole jest znakiem winy, którego nie da się zmyć. Na uczcie mdleje na widok zjawy siostry. (Akt II, Scena 1; Akt III, Scena 1; Akt IV, Scena 1)
Władza
Matka marzy dla córek o bogatych mężach, a Balladyna kończy jako królowa. Każdy krok do władzy kosztuje czyjeś życie. Korona zdobyta zbrodnią każe jej sądzić własne czyny. (Akt I, Scena 3; Akt IV, Scena 5; Akt V, Scena 4)
Rodzina
Siostra zabija siostrę, a córka wypiera się matki. Matka do końca chroni córkę: umiera na torturach, ale nie wymienia jej imienia. (Akt II, Scena 1; Akt IV, Scena 1; Akt V, Scena 4)
Matka
Wdowa kocha obie córki, ale bardziej Balladynę. Odrzucona, mówi, że urodziła trumnę dla siebie. Na sądzie nadal broni córki. (Akt I, Scena 3; Akt IV, Scena 1; Akt V, Scena 4)
Fantastyka
Goplana i jej duchy wpływają na bieg zdarzeń: łamią most, zamieniają Grabca w wierzbę i zabierają koronę. Na końcu Goplana przyznaje, że poplątała ludzkie czyny. (Akt I, Scena 2; Akt II, Scena 1; Akt V, Scena 1)
Natura
Natura staje po stronie ofiary. Goplana zapowiada, że zbrodnia pogwałciła naturę, która się zemści. Białe róże pokrywają się czerwonymi plamami, a piorun zabija królową. (Akt II, Scena 1; Akt II, Scena 2; Akt V, Scena 4)
Krew
Plama krwi na czole Balladyny jest stałym znakiem winy. Balladyna mówi o krwi także po zabiciu Grabca: czuje, że pachnie od niej krew. (Akt II, Scena 1; Akt II, Scena 2; Akt IV, Scena 5)
Humor
Obok zbrodni są sceny komiczne. Pijany Grabiec jako król dzwonkowy rządzi berłem z gałęzi i jabłkiem z bańki mydlanej. Kronikarz Wawel w epilogu chwali królową, choć nie widział jej zbrodni. (Akt III, Scena 4; Akt IV, Scena 1; Epilog)

Konteksty

Romantyzm
Dramat powstał w epoce romantyzmu. Ma jej znaki: fantastyczne istoty, ludowe wierzenia, przyrodę, która karze zbrodnię, mieszanie tragizmu i komizmu.
Dramat romantyczny
Słowacki łamie zasady klasycznego dramatu. Akcja trwa wiele dni i dzieje się w wielu miejscach. Tragizm miesza się z groteską, zwłaszcza w scenach z Grabcem, a świat rzeczywisty przenika się z fantastycznym.
Szekspir i „Makbet”
Słowacki czerpał z dramatów Szekspira, zwłaszcza z „Makbeta”. Jak Makbet, Balladyna zdobywa władzę zbrodnią, a każda kolejna zbrodnia ma ukryć poprzednią. Okrzyk „mój cały zamek za błysk świecy!” nawiązuje do słów z innej tragedii Szekspira: „Konia! Królestwo za konia!”.
„Świtezianka” Mickiewicza
Dramat prowadzi dialog z balladą Adama Mickiewicza „Świtezianka”, w której także występuje tajemnicza nimfa wodna. Tu jest nią Goplana, królowa Gopła.
Kain
Krwawa plama na czole Balladyny nawiązuje do biblijnego znamienia, którym Bóg naznaczył bratobójcę Kaina. Balladyna też zabija rodzeństwo.
„Król Edyp”
Scena sądu odwraca zakończenie „Króla Edypa” Sofoklesa. Edyp skazywał sam siebie nieświadomie. Balladyna wie, że każdym wyrokiem skazuje siebie.
Legenda o Popielu
Dramat nawiązuje do podań o Popielu. Korona Popielów jest ważnym rekwizytem: kto ją przyniesie, ten zostanie królem.
List do Krasińskiego
Dramat otwiera list do autora „Irydiona”, czyli Zygmunta Krasińskiego. Słowacki zapowiada w nim, że jego bohaterka wbrew historii zostanie królową.