Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Dziady część II: motywy literackie

Motywy

Obrzęd i tradycja ludowa
Cały dramat to przebieg obrzędu: zamknięta kaplica, ciemność, zaklęcia, ogień i jedzenie dla zmarłych. Przedmowa mówi, że lud wierzy, iż potrawami, napojem i śpiewem przynosi ulgę duszom. Mickiewicz pokazuje ludową wiarę z powagą, nie jak zabobon do wyśmiania. (Całość; Całość; Całość)
Wina i kara
Każdy duch cierpi za to, jak żył. Dzieci nie zaznały goryczy, pan nie znał litości, Zosia nikogo nie kochała. Kara odpowiada winie: głodny pan głodził innych, a Zosia, która nie chciała się wiązać z ludźmi, jest zawsze sama. Pan mówi o tym wprost: „Sprawiedliwe zrządzenia boże”. (Całość; Całość; Całość)
Cierpienie
Przestroga dzieci mówi, że cierpienie należy do pełnego życia: kto nie doznał goryczy, nie dozna słodyczy w niebie. Gorczyca jest gorzka, więc dwa jej ziarnka to odrobina cierpienia, której dzieciom brakuje. (Całość; Całość; Całość)
Miłosierdzie i jego brak
Pan odmawiał pomocy głodnemu chłopu i matce z dzieckiem. Teraz sam prosi o dwa ziarnka i kroplę wody i nikt nie może mu ich dać. Chór ptaków powtarza: „Nie znałeś litości, panie!”. Kto nie był człowiekiem dla innych, sam nie dostanie pomocy. (Całość; Całość; Całość; Całość)
Miłość i samotność
Zosia wyśmiewała zalotników i żadnego nie kochała. Po śmierci ciągle kogoś wygląda i zawsze jest sama. Na końcu dramatu widmo z pąsową pręgą na piersi, która może oznaczać ranę, idzie za kobietą w żałobie. Miłość odrzucona i miłość silniejsza niż śmierć stoją obok siebie. (Całość; Całość; Całość; Całość)
Śmierć i zaświaty
Dusze po śmierci nie trafiają od razu do nieba. Dzieci są w raju, ale droga do nieba jest zamknięta. Pan tuła się po ziemi i woli piekło. Zosia krąży między niebem a ziemią. Życie po śmierci zależy od tego, jak człowiek żył. (Całość; Całość; Całość)
Pan i chłop
Duch pana to obraz krzywdy chłopskiej. Za kilka jabłek chłopa zbito na oczach całej wsi, a matkę z dzieckiem wyrzucono na mróz w wigilię. W zaświatach role się odwracają: słudzy rozszarpują pańskie jadło. (Całość; Całość; Całość)
Upiór i groza
Nastrój grozy budują noc, ciemność, ogień i refren Chóru „Ciemno wszędzie, głucho wszędzie”. Pan pojawia się jako upiór z ogniem w ustach, a widmo na końcu wychodzi spod podłogi z pąsową pręgą. (Całość; Całość; Całość)
Dziecko
Józio i Rózia są niewinni, ale beztroskie życie nie wystarcza do nieba. Za życia znali tylko pieszczoty, łakotki i zabawę. Dziecko pojawia się też w historii Sowy, która zamarzła z niemowlęciem na drodze. (Całość; Całość; Całość)
Wierzenia pogańskie i chrześcijańskie
Obrzęd ma pogańskie korzenie: Guślarz, zaklęcia, ogień, jedzenie dla zmarłych. Jest w nim też chrześcijaństwo: dusze czyśćcowe, pacierze, znak krzyża, kropidło, stuła i gromnica. Przedmowa mówi, że obrzędy pogańskie pomieszały się tu z wyobrażeniami religii chrześcijańskiej. (Całość; Całość; Całość; Całość)

Konteksty

Dziady jako obrzęd ludowy
W przedmowie Mickiewicz opisuje dziady jako uroczystość ku pamięci zmarłych przodków obchodzoną przez lud na Litwie, w Prusach i Kurlandii. Pisze, że zwyczaj sięga czasów pogańskich, a światłe duchowieństwo i właściciele próbowali go wykorzenić. Dodaje, że śpiewy i zaklęcia wziął w dużej części z poezji ludowej.
Romantyzm
„Dziady” część II to dramat romantyczny. Romantycy cenili ludowe wierzenia, wiarę i uczucie wyżej niż rozum, a w dziełach łączyli świat realny z fantastycznym. Tu prawdę o życiu mówią duchy, a mądrość moralną formułuje wiejska wspólnota.
Dramat romantyczny
Dramat nie ma podziału na akty i sceny, jest jedną nocą obrzędu. Łączy rodzaje: dialog z dramatu, pieśni Chóru i Zosi z liryki, opowieści Kruka i Sowy z epiki. Bohaterami są wieśniacy i duchy.
Motto z „Hamleta”
Dramat otwiera motto po angielsku i po polsku: na niebie i ziemi są dziwy, o których ani śniło się filozofom. To słowa z „Hamleta” Szekspira. Zapowiadają, że w utworze liczy się to, czego rozum nie wyjaśni.
Cykl „Dziadów”
Część II wydano w 1823 roku w drugim tomie „Poezji”, razem z częścią IV. Część III ukazała się w 1832 roku, a część I dopiero w 1860 roku. Części II i IV nazywa się czasem „Dziadami wileńsko-kowieńskimi” od miejsca powstania.
Czyściec i nauka chrześcijańska
Duchy z dramatu przypominają dusze w czyśćcu: pokutują, zanim wejdą do nieba, a żywi mogą im pomóc modlitwą i jałmużną. Przestrogi powołują się na boży rozkaz i boże zrządzenia.
Ludowa sprawiedliwość
Moralność obrzędu jest prosta: każda wina zostaje ukarana, a kara pasuje do winy. Przestrogi mają formę rymowanych przysłów, łatwych do zapamiętania, i Chór powtarza je za każdym duchem.