Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Dziady część II: bohaterowie i ich charakterystyka

Główni bohaterowie

  • Guślarz

    • przewodnik obrzędu
    • stanowczy i opanowany
    • zna zaklęcia i ludowe zwyczaje
    • sprawiedliwy wobec duchów
    • współczujący, ale nieustępliwy
    • bezradny wobec milczącego widma

    Guślarz prowadzi obrzęd dziadów. Każe zamknąć kaplicę i zasłonić okna, a potem po kolei wzywa duchy: kądzielą lekkie, wódką ciężkie, wiankiem pośrednie. Każdego ducha pyta, czego potrzebuje, żeby dostać się do nieba, i daje mu to, o co prosi, jeśli może. Złemu panu pomóc nie może i odpędza go znakiem krzyża. Zosię pociesza i zapowiada jej, że za dwa lata wejdzie do nieba. Na końcu nie umie poradzić sobie z milczącym widmem: przyznaje, że to jest nad rozum człowieczy.

    Charakterystyka: Guślarz →

  • Józio i Rózia

    • beztroskie
    • rozpieszczone za życia
    • przywiązane do matki
    • szczere
    • cierpiące z nudy i trwogi

    Józio i Rózia to duchy lekkie, dzieci jednej z wieśniaczek. Za życia miały pieszczoty i zabawy, Józio zrywał kwiatki, a Rózia stroiła lalki. Nigdy nie doznały niczego gorzkiego. W raju mają wszystkiego dostatek, ale dręczy je nuda i trwoga, bo droga do nieba jest dla nich zamknięta. Nie chcą jedzenia ani mszy, proszą o dwa ziarnka gorczycy. Ich przestroga mówi, że kto nie doznał goryczy, nie dozna słodyczy w niebie.

    Charakterystyka: Józio i Rózia →

  • Widmo złego pana

    • okrutny i bezlitosny za życia
    • pyszny i obojętny na krzywdę
    • zrozpaczony po śmierci
    • świadomy swojej winy
    • skazany na wieczną tułaczkę

    Widmo to dawny pan tej wsi, pochowany, jak mówi, przed trzecim rokiem. Jest duchem ciężkim, przykutym do ziemi przez zbrodnie. Po śmierci tuła się, ucieka przed słońcem i cierpi głód i pragnienie. Woli piekło niż taką tułaczkę. Może się wybawić tylko wtedy, gdy nakarmi go któryś z dawnych poddanych. Prosi o dwa ziarnka pszenicy i kroplę wody, ale nocne ptaki, dusze skrzywdzonych sług, porywają każde jadło. Sam przyznaje, że kara jest sprawiedliwa: kto nie był człowiekiem, temu człowiek nic nie pomoże.

    Charakterystyka: Widmo złego pana →

  • Zosia

    • piękna i wesoła
    • próżna
    • lekceważąca uczucia innych
    • oderwana od ziemi i ludzi
    • samotna po śmierci

    Zosia to duch pośredni, pasterka z tej wsi, najpiękniejsza w siole. Zmarła, jak mówi, przeigrawszy dziewiętnastą wiosnę, nie chciała wyjść za mąż i nikogo nie kochała. Wyśmiewała zalotników, Olesia, Józia i Antosia. Po śmierci nic jej nie boli, ale wiatr nosi ją jak piórko, nie może ani wzlecieć do nieba, ani dotknąć ziemi, i zawsze jest sama. Prosi, by młodzieńcy przyciągnęli ją do ziemi. Guślarz mówi, że musi jeszcze dwa lata latać z wiatrem. Jej przestroga mówi, że kto nie dotknął ziemi, nie może być w niebie.

    Charakterystyka: Zosia →

  • Milczące widmo

    • milczące
    • nieruchome i uparte
    • niepodległe zaklęciom
    • przywiązane do Pasterki

    Widmo zjawia się, gdy Guślarz już ogłosił koniec obrzędu. Wychodzi spod podłogi, staje przy Pasterce i wpatruje się w jej oczy. Pokazuje ręką na serce, ale nic nie mówi. Nie odpowiada na pytania, nie boi się przekleństwa, kropidła ani gromnicy. Gdy Pasterkę wyprowadzają z kaplicy, idzie za nią. Tekst części II nie mówi, kim było za życia.

    Charakterystyka: Milczące widmo →

Drugoplanowi

Starzec
Starzec pierwszy z chóru. Pomaga Guślarzowi: na jego znak podpala kocioł wódki, gdy przychodzi pora na duchy ciężkie. Rola w fabule: pomocnik Guślarza
Chór wieśniaków i wieśniaczek
Mieszkańcy wsi zebrani w kaplicy. Powtarzają refren „Ciemno wszędzie, głucho wszędzie” i przestrogi duchów, jakby uczyli się ich na pamięć. Rola w fabule: wspólnota uczestników obrzędu
Pasterka
Młoda kobieta w żałobie. Guślarz pyta, po kim ją nosi, skoro mąż i rodzina są zdrowi. Nie odpowiada, uśmiecha się do widma, a ono idzie za nią. Rola w fabule: kobieta, za którą idzie milczące widmo
Kruk
Jeden z nocnych ptaków, dusza głodnego poddanego. Strząsnął kilka jabłek w pańskim ogrodzie, a pan kazał go przywiązać do sochy i zbić rózgami. Rola w fabule: skrzywdzony poddany, oskarżyciel pana
Sowa
Jeden z nocnych ptaków, dusza ubogiej wdowy. W wigilię prosiła pana o pomoc dla dzieci i chorej matki, a hajduk wyrzucił ją z dzieckiem na śnieg. Oboje zamarzli. Rola w fabule: skrzywdzona wdowa, oskarżycielka pana
Chór ptaków nocnych
Sowy, kruki i puchacze, dawne sługi pana, które pomorzył głodem. Rozszarpują każde jadło, które pan dostaje, i powtarzają: „Nie znałeś litości, panie”. Rola w fabule: wykonawcy kary
Hajduk
Sługa pana. Na jego rozkaz wywlókł za włosy kobietę z dzieckiem za bramę i wepchnął ją w śnieg. Rola w fabule: wykonawca okrucieństwa pana
Matka Józia i Rózi
Jedna z wieśniaczek w kaplicy. To do niej zwracają się duchy dzieci: „Cóż to, mamo, nie znasz Józia?”. Rola w fabule: matka duchów lekkich
Oleś
Pasterz, który za parę gołąbków chciał pocałować Zosię. Wyśmiała jego prośbę i dar. Rola w fabule: odrzucony zalotnik Zosi
Antoś
Pasterz, który oddał Zosi serce. Zosia śmiała się z niego tak samo jak z Józia, który dał jej wstążkę. Rola w fabule: odrzucony zalotnik Zosi