- Tułaczka i emigracja
- Skawiński na pytanie, co robił, odpowiada krótko: tułał się. Wędruje po wszystkich kontynentach. Latarnia jest tylko przystankiem, a zakończenie pokazuje, że los emigranta to droga bez końca. (Całość; Całość; Całość)
- Tęsknota za ojczyzną
- Tęsknota wraca do Skawińskiego przy byle okazji, na przykład na widok jaskółek. Na wysepce wydaje się, że przeszła w obojętność. Polska książka pokazuje, że była tylko uśpiona, i wybucha z siłą, która przesłania nawet obowiązek. (Całość; Całość; Całość)
- Siła słowa i literatury
- Kilka wersów po polsku zmienia życie bohatera bardziej niż wszystkie nieszczęścia. Mowa ojczysta przypływa do niego przez ocean i budzi miłość do kraju. Książka staje się jego jedynym skarbem, który zabiera w dalszą drogę. (Całość; Całość; Całość)
- Samotność
- Latarnik żyje jak pustelnik, sam między niebem a wodą. Skawiński z wyboru odsuwa się od ludzi i czuje się częścią przyrody. Samotność daje mu spokój, ale też sprawia, że latarnia staje się dla niego półgrobem. (Całość; Całość; Całość)
- Obowiązek i jego zaniedbanie
- Od światła latarni zależy życie żeglarzy, a konsul od początku ostrzega przed każdym uchybieniem. Skawiński przez wiele tygodni zapala światło z regularnością słońca. Jedna noc wzruszenia wystarcza, by łódź osiadła na mieliźnie. Nowela pokazuje konflikt między uczuciem a obowiązkiem. (Całość; Całość; Całość)
- Port i marzenie o spokoju
- Skawiński porównuje się do statku, który musi wejść do portu, bo inaczej zatonie. Wysepka ma być jego przystanią po burzy życia. Na końcu wiatr znowu porywa go jak liść, więc port okazuje się tylko krótkim schronieniem. (Całość; Całość; Całość)
- Los i nieszczęście
- Narrator mówi, że Skawińskiego prześladują wszystkie cztery żywioły. Ludzie mówią, że nie ma szczęścia, a on sam wierzy w mściwą rękę, która idzie od Gwiazdy Polarnej. Można to odczytać jako znak, że nieszczęście płynie z północy, czyli od zaborcy. (Całość; Całość)
- Żołnierz i walka o wolność
- Krzyże Skawińskiego to jego świadectwa. Walczył w wielu krajach i na Węgrzech wolał dostać kilkanaście pchnięć bagnetem, niż krzyknąć „pardon”. We śnie znów jest młodym ułanem przed bitwą. Postawa żołnierza to część jego polskości. (Całość; Całość; Całość)
- Przyroda i morze
- Sienkiewicz maluje tropikalne morze, mewy i las pełen niebezpieczeństw. Ta egzotyczna przyroda zachwyca, ale nie zastępuje polskiego krajobrazu. We śnie bohatera wracają łąki, bór sosnowy, derkacz i żurawie. (Całość; Całość; Całość)
- Sen i powrót do kraju
- Skawiński nie może wrócić do ojczyzny naprawdę, więc wraca do niej we śnie. Widzi wieś taką, jaką zostawił w młodości. Przebudzenie przez Johnsa to brutalny powrót do rzeczywistości. (Całość; Całość)
- Starość
- Z wiekiem cierpliwość Skawińskiego zmienia się w rezygnację, a żołnierz staje się skory do łez. Starzec pragnie już tylko odpoczynku i ciszy. Utrata posady przygniata go: w kilka dni bardzo się postarzał. (Całość; Całość; Całość)