Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Latarnik: motywy literackie

Motywy

Tułaczka i emigracja
Skawiński na pytanie, co robił, odpowiada krótko: tułał się. Wędruje po wszystkich kontynentach. Latarnia jest tylko przystankiem, a zakończenie pokazuje, że los emigranta to droga bez końca. (Całość; Całość; Całość)
Tęsknota za ojczyzną
Tęsknota wraca do Skawińskiego przy byle okazji, na przykład na widok jaskółek. Na wysepce wydaje się, że przeszła w obojętność. Polska książka pokazuje, że była tylko uśpiona, i wybucha z siłą, która przesłania nawet obowiązek. (Całość; Całość; Całość)
Siła słowa i literatury
Kilka wersów po polsku zmienia życie bohatera bardziej niż wszystkie nieszczęścia. Mowa ojczysta przypływa do niego przez ocean i budzi miłość do kraju. Książka staje się jego jedynym skarbem, który zabiera w dalszą drogę. (Całość; Całość; Całość)
Samotność
Latarnik żyje jak pustelnik, sam między niebem a wodą. Skawiński z wyboru odsuwa się od ludzi i czuje się częścią przyrody. Samotność daje mu spokój, ale też sprawia, że latarnia staje się dla niego półgrobem. (Całość; Całość; Całość)
Obowiązek i jego zaniedbanie
Od światła latarni zależy życie żeglarzy, a konsul od początku ostrzega przed każdym uchybieniem. Skawiński przez wiele tygodni zapala światło z regularnością słońca. Jedna noc wzruszenia wystarcza, by łódź osiadła na mieliźnie. Nowela pokazuje konflikt między uczuciem a obowiązkiem. (Całość; Całość; Całość)
Port i marzenie o spokoju
Skawiński porównuje się do statku, który musi wejść do portu, bo inaczej zatonie. Wysepka ma być jego przystanią po burzy życia. Na końcu wiatr znowu porywa go jak liść, więc port okazuje się tylko krótkim schronieniem. (Całość; Całość; Całość)
Los i nieszczęście
Narrator mówi, że Skawińskiego prześladują wszystkie cztery żywioły. Ludzie mówią, że nie ma szczęścia, a on sam wierzy w mściwą rękę, która idzie od Gwiazdy Polarnej. Można to odczytać jako znak, że nieszczęście płynie z północy, czyli od zaborcy. (Całość; Całość)
Żołnierz i walka o wolność
Krzyże Skawińskiego to jego świadectwa. Walczył w wielu krajach i na Węgrzech wolał dostać kilkanaście pchnięć bagnetem, niż krzyknąć „pardon”. We śnie znów jest młodym ułanem przed bitwą. Postawa żołnierza to część jego polskości. (Całość; Całość; Całość)
Przyroda i morze
Sienkiewicz maluje tropikalne morze, mewy i las pełen niebezpieczeństw. Ta egzotyczna przyroda zachwyca, ale nie zastępuje polskiego krajobrazu. We śnie bohatera wracają łąki, bór sosnowy, derkacz i żurawie. (Całość; Całość; Całość)
Sen i powrót do kraju
Skawiński nie może wrócić do ojczyzny naprawdę, więc wraca do niej we śnie. Widzi wieś taką, jaką zostawił w młodości. Przebudzenie przez Johnsa to brutalny powrót do rzeczywistości. (Całość; Całość)
Starość
Z wiekiem cierpliwość Skawińskiego zmienia się w rezygnację, a żołnierz staje się skory do łez. Starzec pragnie już tylko odpoczynku i ciszy. Utrata posady przygniata go: w kilka dni bardzo się postarzał. (Całość; Całość; Całość)

Konteksty

Powstanie listopadowe i Wielka Emigracja
Po upadku powstania listopadowego w 1831 roku tysiące Polaków wyjechały z kraju. Tekst nie nazywa powstania, ale Skawiński dostał pierwszy krzyż w roku trzydziestym, potem mieszkał w Paryżu i od blisko czterdziestu lat nie widział kraju. Dlatego czytamy go jako jednego z emigrantów tamtego pokolenia.
Wojny XIX wieku
Krzyże Skawińskiego prowadzą przez wojny jego czasów: wojnę karlistowską w Hiszpanii (1833–1840), krzyż, o którym mówi: „trzeci to legia francuska”, i wojowanie w Algierze, walki na Węgrzech (wojna węgierska trwała w latach 1848–1849) i wojnę w Stanach przeciw południowcom, czyli wojnę secesyjną (1861–1865).
„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza
Skawiński czyta inwokację „Litwo, ojczyzno moja” i modlitwę do Matki Boskiej. Narrator nie podaje tytułu ani nazwiska autora, ale te wersy otwierają „Pana Tadeusza”, wydanego w Paryżu w 1834 roku. Mickiewicz po powstaniu listopadowym został na emigracji i pisał poemat w Paryżu w latach 1833–1834. Los Skawińskiego, emigranta czytającego ten poemat na obczyźnie, przypomina więc los samego poety.
Sienkiewicz w Ameryce
Sienkiewicz podróżował po Stanach Zjednoczonych od 1876 do 1878 roku i pisał stamtąd „Listy z podróży do Ameryki”. „Latarnik” ukazał się w 1881 roku w czasopiśmie „Niwa”.
Prawdziwa historia
W przypisie Sienkiewicz pisze, że opowiadanie osnute jest na prawdziwym wypadku, o którym donosił w korespondencji z Ameryki J. Horain. Pisarz zmienił go w opowieść o losie całego pokolenia emigrantów.
Aspinwall
Tak Amerykanie nazywali miasto Colón w dzisiejszej Panamie, założone w 1850 roku jako stacja kolei przez przesmyk. W noweli to miejsce na końcu świata, daleko od Polski.
Nowela jako gatunek
Nowela to krótki utwór prozą z jednym wątkiem, w którym akcja zmierza do punktu kulminacyjnego. W „Latarniku” jest nim noc, w której Skawiński nie zapala latarni.
Polacy za oceanem
Skawiński prawie nie spotyka w Ameryce Polaków. Dopiero polskie Towarzystwo w New Yorku, któremu wysłał połowę pensji, przypomina mu o wspólnocie rodaków i przysyła książki.