Podczas burzy znika bez śladu latarnik z Aspinwall, niedaleko Panamy. Latarnia jest bardzo ważna dla statków, bo zatoka pełna jest mielizn. Konsul Stanów Zjednoczonych, Izaak Falconbridge, musi w ciągu dwunastu godzin znaleźć następcę. Praca jest trudna i samotna: latarnik nie może opuszczać wysepki poza niedzielą, wchodzi po ponad czterystu schodach i co wieczór zapala światło.
Tego samego dnia zgłasza się stary, wyprostowany człowiek o białych włosach i niebieskich oczach. Mówi, że jest Polakiem i że się tułał. Pokazuje krzyże zdobyte w wielu wojnach: pierwszy dostał w roku trzydziestym, drugi w Hiszpanii, o trzecim mówi „legia francuska”, czwarty dostał na Węgrzech. Później wspomina, że wojował w Algierze i w Hiszpanii. W Stanach walczył przeciw południowcom i ma na to papier. Nazywa się Skawiński. Prosi o posadę, bo potrzebuje spokoju i porównuje się do statku, który zatonie, jeśli nie wejdzie do portu. Falconbridge przyjmuje go i ostrzega, że za każde uchybienie dostanie dymisję.
Pierwszego wieczoru Skawiński stoi na balkonie latarni i wspomina swoje życie. Był kopaczem złota w Australii, poszukiwaczem diamentów w Afryce i strzelcem w Indiach Wschodnich. Jego farmę w Kalifornii zniszczyła susza, tratwa rozbiła się na Amazonce, a warsztat kowalski w Helenie spłonął razem z miastem. Statki, na których służył, rozbijały się, a wspólnik okradł go w Hawanie. Skawiński wierzył, że ściga go jakaś mściwa ręka. Mimo to był uczciwy, pracowity i dobry. Na starość marzył już tylko o spokojnym kącie.
Na wysepce jest szczęśliwy. Czyści soczewki, patrzy na morze, karmi mewy, łowi ryby. W niedzielę idzie na mszę do miasta i czyta gazety, szukając wiadomości z Europy. Z czasem przestaje schodzić do ludzi i czuje się częścią morza, nieba i skały.
Pewnego dnia łódź przywozi paczkę z polskimi książkami. Przysyła je polskie Towarzystwo z New Yorku, któremu Skawiński wysłał kiedyś połowę pensji. Starzec otwiera tom wierszy i czyta na głos inwokację. Wybucha płaczem, bo od blisko czterdziestu lat nie widział kraju. Oddaje mewom całą żywność i czyta dalej aż do zmroku. Potem zasypia i we śnie wraca do rodzinnej wsi, gdzie jako młody ułan stoi na warcie.
Budzi go strażnik Johns. Latarnia nie świeciła, a łódź z San-Geromo rozbiła się na mieliźnie, choć nikt nie utonął. Skawiński traci posadę. Kilka dni później płynie statkiem do New Yorku, znowu jako tułacz. Przy piersi trzyma swoją książkę.
Sprawdź, ile pamiętasz: Latarnik: sprawdzian z lektury