Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Boska Komedia: motywy literackie

Motywy

Wędrówka
Cały poemat to droga: od ciemnego lasu przez dno Piekła i górę Czyśćca aż do Empireum. Droga w dół i w górę ma sens duchowy. Zagubiony człowiek musi najpierw zobaczyć zło, potem odpokutować własne winy, a na końcu może zbliżyć się do Boga. (tom I, Pieśń I; tom I, Pieśń XXXIV; tom III, Pieśń XXXIII)
Zaświaty
Dante buduje dokładny obraz świata po śmierci. Piekło ma dziewięć kręgów, Czyściec siedem tarasów, Raj dziewięć niebios i Empireum. Każde miejsce ma swoje prawa, strażników i mieszkańców, a kara albo nagroda odpowiada temu, jak ktoś żył. (tom I, Pieśń XI; tom II, Pieśń IX; tom III, Pieśń XXXI)
Kara na miarę grzechu
Kary w Piekle przypominają grzech. Kochanków porywa wicher jak dawniej namiętność, wróżbici, którzy chcieli widzieć przyszłość, mają twarze obrócone do tyłu. Zdrajcy, którzy wyrzekli się ciepła miłości, tkwią w lodzie. (tom I, Pieśń V; tom I, Pieśń XX; tom I, Pieśń XXXII)
Miłość
Miłość ma w poemacie dwie twarze. Grzeszna namiętność gubi Franczeskę, a miłość Beatrycze ratuje Dantego. Poemat kończy się obrazem miłości, która porusza słońce i gwiazdy. (tom I, Pieśń V; tom II, Pieśń XXX; tom III, Pieśń XXXIII)
Mistrz i uczeń
Wirgiliusz prowadzi, objaśnia, uspokaja i gani. Dante nazywa go mistrzem, wodzem i ojcem. Kiedy uczeń dojrzewa, mistrz oddaje go własnej woli. Potem przewodniczką zostaje Beatrycze, a na końcu święty Bernard. (tom I, Pieśń II; tom II, Pieśń XXVII; tom III, Pieśń XXXI)
Zdrada
Zdrada jest w poemacie najcięższym grzechem. Zdrajcy cierpią w lodzie Kocytu, a Lucyfer miażdży w paszczach Judasza, Brutusa i Kasjusza. Opowieść Ugolina pokazuje, że zdrada niszczy także niewinnych. (tom I, Pieśń XXXII; tom I, Pieśń XXXIII; tom I, Pieśń XXXIV)
Ojciec i dzieci
Ugolino patrzy, jak w wieży umierają z głodu jego dzieci. Dzieci proponują mu, żeby zjadł ich ciała. To jeden z najbardziej wstrząsających obrazów cierpienia w literaturze. (tom I, Pieśń XXXIII)
Pragnienie wiedzy
Ulisses namawia towarzyszy do żeglugi w nieznane, bo człowiek jest stworzony do wiedzy i cnoty. Jego wyprawa kończy się katastrofą, bo przekracza granicę wyznaczoną ludziom. Dante także pragnie wiedzy, ale dostaje ją z łaski i pod opieką przewodników. (tom I, Pieśń XXVI)
Florencja i polityka
Dante wciąż pyta potępionych o rodzinne miasto. Ciacco, Farinata i Brunetto mówią o walkach stronnictw, a Kaciagwida przepowiada mu wygnanie. Poemat jest też gorzkim rachunkiem z ojczyzną. (tom I, Pieśń VI; tom I, Pieśń X; tom III, Pieśń XVII)
Krytyka duchownych
Dante umieszcza w Piekle papieży, którzy handlowali urzędami kościelnymi, i gani ich chciwość. Krytyka duchownych nie podważa wiary: ten sam poeta zdaje w Raju egzamin z wiary przed świętym Piotrem. (tom I, Pieśń XIX; tom III, Pieśń XXIV)
Światło i ciemność
Poemat zaczyna się w ciemnym lesie, a każda z trzech części kończy się słowem „gwiazdy”. Im wyżej Dante się wznosi, tym więcej światła widzi, aż patrzy w światło samego Boga. (tom I, Pieśń XXXIV; tom II, Pieśń XXXIII; tom III, Pieśń XXXIII)
Pokuta i nadzieja
W Piekle nie ma nadziei, w Czyśćcu jest. Dusze w Czyśćcu cierpią chętnie, bo wiedzą, że każda kara przybliża je do nieba. Dante dostaje na czole siedem liter P, które znikają, w miarę jak przechodzi kolejne tarasy. (tom I, Pieśń III; tom II, Pieśń IX)

Konteksty

Dante i Florencja
Dante Alighieri urodził się we Florencji w 1265 roku. Brał udział w rządach miasta i należał do białych gwelfów. W 1302 roku, gdy władzę przejęli czarni gwelfowie, skazano go na wygnanie i do Florencji już nie wrócił. Zmarł w Rawennie w 1321 roku. Dlatego w poemacie tyle rozmów o Florencji, a przodek z nieba przepowiada mu wygnanie.
Beatrycze z życia
Dante pisał, że Beatrice Portinari poznał, gdy miał dziewięć lat, i zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia. Podziwiał ją z daleka, a ona zmarła w 1290 roku. W poemacie staje się przewodniczką do nieba i znakiem łaski.
Skąd „Boska”
Sam Dante nazwał poemat „Komedią”. W dawnej poetyce komedia miała szczęśliwe zakończenie i pisano ją codziennym językiem, a tragedia stylem wysokim. Przymiotnika „boska” pierwszy użył Giovanni Boccaccio w pochwale Dantego. W tytule wydania pojawił się dopiero w 1555 roku.
Liczba trzy
Poemat ma trzy części. Piekło ma 34 pieśni, a Czyściec i Raj po 33, razem sto. Dante pisał tercyną, czyli strofą z trzech wersów jedenastozgłoskowych, w których rymy zazębiają się według schematu aba bcb cdc. Liczba trzy przypomina o Trójcy Świętej.
Rok 1300
Wędrówka trwa od nocy przed Wielkim Piątkiem do środy po Wielkanocy wiosną 1300 roku. Poemat powstał kilka lat później, więc potępieni mogą „przepowiadać” Dantemu wydarzenia, które w chwili pisania już się stały, na przykład wygnanie.
Wirgiliusz i Eneida
Wirgiliusz był rzymskim poetą z czasów cesarza Augusta, autorem „Eneidy”. W jej szóstej księdze Eneasz schodzi do świata zmarłych. Dante wybiera go na przewodnika, bo sam opisał taką podróż. W średniowieczu czytano jego czwartą eklogę jako zapowiedź narodzin Chrystusa, o czym w Czyśćcu mówi Stacyjusz.
Przekład Juliana Korsaka
Karta cytuje przekład Juliana Korsaka, poety romantycznego, zmarłego w 1855 roku. Był to pierwszy pełny przekład „Boskiej Komedii” na język polski. Korsak spolszcza imiona: pisze „Wirgili”, „Franczeska”, „Rudżieri”, „Kaciagwida”, „Dyjomed”.
Między średniowieczem a renesansem
Poemat powstał na początku XIV wieku. Ma średniowieczny obraz świata, w którym wszystko zmierza do Boga, a porządek zaświatów opiera się na teologii. Zarazem Dante pisze po włosku, a nie po łacinie, i ceni starożytnych poetów, co zapowiada renesans. W szkole zamyka on epokę średniowiecza.