- Wędrówka
- Cały poemat to droga: od ciemnego lasu przez dno Piekła i górę Czyśćca aż do Empireum. Droga w dół i w górę ma sens duchowy. Zagubiony człowiek musi najpierw zobaczyć zło, potem odpokutować własne winy, a na końcu może zbliżyć się do Boga. (tom I, Pieśń I; tom I, Pieśń XXXIV; tom III, Pieśń XXXIII)
- Zaświaty
- Dante buduje dokładny obraz świata po śmierci. Piekło ma dziewięć kręgów, Czyściec siedem tarasów, Raj dziewięć niebios i Empireum. Każde miejsce ma swoje prawa, strażników i mieszkańców, a kara albo nagroda odpowiada temu, jak ktoś żył. (tom I, Pieśń XI; tom II, Pieśń IX; tom III, Pieśń XXXI)
- Kara na miarę grzechu
- Kary w Piekle przypominają grzech. Kochanków porywa wicher jak dawniej namiętność, wróżbici, którzy chcieli widzieć przyszłość, mają twarze obrócone do tyłu. Zdrajcy, którzy wyrzekli się ciepła miłości, tkwią w lodzie. (tom I, Pieśń V; tom I, Pieśń XX; tom I, Pieśń XXXII)
- Miłość
- Miłość ma w poemacie dwie twarze. Grzeszna namiętność gubi Franczeskę, a miłość Beatrycze ratuje Dantego. Poemat kończy się obrazem miłości, która porusza słońce i gwiazdy. (tom I, Pieśń V; tom II, Pieśń XXX; tom III, Pieśń XXXIII)
- Mistrz i uczeń
- Wirgiliusz prowadzi, objaśnia, uspokaja i gani. Dante nazywa go mistrzem, wodzem i ojcem. Kiedy uczeń dojrzewa, mistrz oddaje go własnej woli. Potem przewodniczką zostaje Beatrycze, a na końcu święty Bernard. (tom I, Pieśń II; tom II, Pieśń XXVII; tom III, Pieśń XXXI)
- Zdrada
- Zdrada jest w poemacie najcięższym grzechem. Zdrajcy cierpią w lodzie Kocytu, a Lucyfer miażdży w paszczach Judasza, Brutusa i Kasjusza. Opowieść Ugolina pokazuje, że zdrada niszczy także niewinnych. (tom I, Pieśń XXXII; tom I, Pieśń XXXIII; tom I, Pieśń XXXIV)
- Ojciec i dzieci
- Ugolino patrzy, jak w wieży umierają z głodu jego dzieci. Dzieci proponują mu, żeby zjadł ich ciała. To jeden z najbardziej wstrząsających obrazów cierpienia w literaturze. (tom I, Pieśń XXXIII)
- Pragnienie wiedzy
- Ulisses namawia towarzyszy do żeglugi w nieznane, bo człowiek jest stworzony do wiedzy i cnoty. Jego wyprawa kończy się katastrofą, bo przekracza granicę wyznaczoną ludziom. Dante także pragnie wiedzy, ale dostaje ją z łaski i pod opieką przewodników. (tom I, Pieśń XXVI)
- Florencja i polityka
- Dante wciąż pyta potępionych o rodzinne miasto. Ciacco, Farinata i Brunetto mówią o walkach stronnictw, a Kaciagwida przepowiada mu wygnanie. Poemat jest też gorzkim rachunkiem z ojczyzną. (tom I, Pieśń VI; tom I, Pieśń X; tom III, Pieśń XVII)
- Krytyka duchownych
- Dante umieszcza w Piekle papieży, którzy handlowali urzędami kościelnymi, i gani ich chciwość. Krytyka duchownych nie podważa wiary: ten sam poeta zdaje w Raju egzamin z wiary przed świętym Piotrem. (tom I, Pieśń XIX; tom III, Pieśń XXIV)
- Światło i ciemność
- Poemat zaczyna się w ciemnym lesie, a każda z trzech części kończy się słowem „gwiazdy”. Im wyżej Dante się wznosi, tym więcej światła widzi, aż patrzy w światło samego Boga. (tom I, Pieśń XXXIV; tom II, Pieśń XXXIII; tom III, Pieśń XXXIII)
- Pokuta i nadzieja
- W Piekle nie ma nadziei, w Czyśćcu jest. Dusze w Czyśćcu cierpią chętnie, bo wiedzą, że każda kara przybliża je do nieba. Dante dostaje na czole siedem liter P, które znikają, w miarę jak przechodzi kolejne tarasy. (tom I, Pieśń III; tom II, Pieśń IX)