Piekło. Dante gubi drogę w ciemnym lesie (I). Pantera, lew i wilczyca spychają go z powrotem w dolinę. Wirgiliusz tłumaczy, że wilczyca nie przepuszcza nikogo, więc trzeba iść inną drogą, przez królestwo wieczne. Dante się waha, bo nie jest ani Eneaszem, ani świętym Pawłem. Wirgiliusz opowiada, że prosiła go o to Beatrycze, którą wysłała święta Łucja na prośbę Matki Boskiej (II). Brama Piekła ma groźny napis. Za nią biegają za chorągwią tchórze, „ni źli, ni dobrzy”, kąsani przez muchy i osy. Charon nie chce przewieźć żywego człowieka, a Dante mdleje nad Acheronem (III).
W pierwszym kręgu, Otchłani, żyją bez męki, ale bez nadziei, ludzie zacni, którzy nie znali chrztu, także Wirgiliusz. Dante spotyka tam Homera, Horacego, Owidiusza i Lukana, a w zamku mędrców starożytności (IV). Przy wejściu do drugiego kręgu sądzi Minos, owijając się ogonem. Wicher miota tam tymi, którzy ulegli namiętności. Franczeska opowiada, jak z ukochanym czytali o Lancelocie i pocałowali się, a mąż zabił ich oboje. Dante mdleje z litości (V). Dalej leżą w błocie pod lodowatym deszczem żarłocy, pilnowani przez Cerbera (VI). Skąpcy i rozrzutnicy toczą ciężary, a gniewni biją się w bagnie Styksu (VII).
Flegijasz przewozi poetów łodzią pod miasto Dis, gdzie diabły zamykają przed nimi bramę (VIII). Otwiera ją dopiero anioł, który dotyka jej laską (IX). W szóstym kręgu heretycy leżą w rozpalonych grobach. Farinata, dawny wróg rodu Dantego, mówi, że sam obronił Florencję przed zniszczeniem (X). Wirgiliusz objaśnia porządek dolnych kręgów (XI). W siódmym kręgu mordercy i tyrani wrą w rzece krwi, której pilnują centaury (XII). Samobójcy są drzewami w czarnym lesie, szarpanym przez harpie (XIII). Na pustyni pod deszczem ognia cierpią bluźniercy, a Dante spotyka swojego nauczyciela Brunetta (XIV–XVI). Potwór Geryjon znosi poetów na grzbiecie w głąb (XVII).
Ósmy krąg, Złe Tłumoki, dzieli się na dziesięć rowów. Są w nich stręczyciele i pochlebcy (XVIII), papieże handlujący urzędami wbici głową w dół w skałę (XIX), wróżbici z twarzami odwróconymi do tyłu (XX). Przekupnych diabły zanurzają we wrzącej smole (XXI–XXII). Obłudnicy chodzą w złoconych płaszczach z ołowiu (XXIII), a złodziei kąsają i przemieniają węże (XXIV–XXV). W płomieniach płoną źli doradcy. Ulisses opowiada o ostatniej podróży za słupy Herkulesa i o śmierci w morzu (XXVI). Dalej idą siewcy niezgody, porąbani mieczem (XXVIII), i fałszerze, toczeni przez choroby (XXIX–XXX).
Wokół studni stoją olbrzymi. Anteusz opuszcza poetów na dno (XXXI). Dziewiąty krąg to zamarznięte jezioro Kocyt, podzielone na cztery części: dla zdrajców krewnych, ojczyzny, przyjaciół i dla największych zdrajców. Hrabia Ugolino gryzie głowę arcybiskupa, który zamorzył głodem jego i dzieci w wieży, i opowiada o tej śmierci (XXXII–XXXIII). W środku tkwi Lucyfer o trzech twarzach. Gryzie Judasza, Brutusa i Kasjusza. Poeci schodzą po jego sierści, przechodzą przez środek ziemi i wąskim korytarzem wychodzą pod gwiazdy (XXXIV).
Czyściec. Na wyspie wita ich starzec o długiej, białej brodzie, strażnik tego miejsca. Wirgiliusz zmywa Dantemu z twarzy brud wilgocią z trawy i przepasuje go trzciną, która zaraz odrasta (I). W przedczyśćcu czekają dusze, które późno się nawróciły (II–VIII). Łucja przenosi śpiącego Dantego pod bramę. Anioł ostrzem miecza pisze mu na czole siedem liter P i otwiera drzwi dwoma kluczami (IX). Na siedmiu tarasach dusze odpokutowują siedem grzechów głównych, a po każdym tarasie anioł zmazuje jedną literę (X–XXVII). Od piątego tarasu idzie z nimi poeta Stacyjusz. Przez ścianę ognia poeci wchodzą do raju ziemskiego, a Wirgiliusz mówi, że Dante może już iść za własną wolą (XXVII). W lesie spotykają Matyldę. Przybywa pochód z wozem, na którym stoi Beatrycze. Wirgiliusz znika (XXX). Beatrycze wyrzuca Dantemu, że po jej śmierci poszedł złą drogą. Dante wyznaje winę, zanurza się w Lete, a potem w Eunoe, i jest gotowy wznieść się do gwiazd (XXXI–XXXIII).
Raj. Dante wznosi się z Beatrycze ku niebu (I). Na Księżycu są dusze, które nie dotrzymały ślubów, wśród nich Pikarda (III). Na Merkurym cesarz Justynian opowiada dzieje orła rzymskiego (VI). Na Słońcu święty Tomasz chwali świętego Franciszka, a święty Bonawentura świętego Dominika (X–XII). Na Marsie przodek Dantego, Kaciagwida, przepowiada mu wygnanie z Florencji (XV–XVII). Na Jowiszu dusze sprawiedliwych władców układają się w orła (XVIII–XX), a na Saturnie dusze kontemplacyjne stoją na drabinie (XXI–XXII). W niebie gwiazd stałych święci apostołowie egzaminują Dantego z wiary, nadziei i miłości (XXIV–XXVI). W niebie kryształowym Beatrycze mówi o chórach aniołów (XXVIII–XXIX). W Empireum Dante widzi niebiańską różę zbawionych. Beatrycze wraca na swoje miejsce, a przewodnikiem zostaje święty Bernard (XXXI). Po jego modlitwie do Maryi Dante patrzy w światło Boga, a jego wola porusza się zgodnie z miłością, która porusza słońce i gwiazdy (XXXIII).
W połowie życia Dante budzi się w ciemnym lesie. Próbuje wejść na oświetloną górę, ale zatrzymują go pantera, lew i wilczyca. Zjawia się duch Wirgiliusza z Mantui, autora poematu o synu Anchizesa. Przepowiada, że wilczycę kiedyś zabije chart, i proponuje drogę przez zaświaty. Dante rusza za nim.
Wieczorem Dante traci odwagę: nie jest ani Eneaszem, ani świętym Pawłem. Wirgiliusz opowiada, że w Otchłani odwiedziła go Beatrycze. Wysłała ją święta Łucja, a Łucję Pani z nieba. Trzy święte niewiasty troszczą się więc o Dantego. Poeta odzyskuje odwagę i nazywa Wirgiliusza wodzem, mistrzem i panem.
Nad bramą Piekła widnieje napis każący porzucić nadzieję. W przedsionku biegną za chorągwią dusze, które żyły bez hańby i bez chwały, kąsane przez muchy i osy. Nad Acheronem przewoźnik Charon nie chce wziąć żywego człowieka. Ziemia drży, błyska czerwone światło i Dante pada bez zmysłów.
Pierwszy krąg zamieszkują ludzie nieochrzczeni. Nie cierpią męki, ale pragną bez nadziei. Wirgiliusz opowiada, jak przyszedł tu Chrystus i wyprowadził praojców. Czterej poeci, z Homerem na czele, przyjmują Dantego jako szóstego do grona. W zamku o siedmiu murach Dante widzi bohaterów i mędrców starożytności.
U wejścia do drugiego kręgu Minos sądzi dusze, okręcając się ogonem. Wicher bez końca miota tymi, którzy ulegli zmysłom. Franczeska opowiada, jak z ukochanym czytali o Lancelocie i przy tej lekturze się pocałowali. Oboje zginęli z ręki jej męża. Dante z litości mdleje.
W trzecim kręgu pada zimny deszcz, grad i śnieg, a dusze leżą w błocie. Pilnuje ich trójgardły Cerber. Wirgiliusz ucisza go, rzucając mu w gardła garście błota. Florentczyk Ciacco przepowiada walki stronnictw w mieście.
Plutus próbuje zastraszyć poetów, ale Wirgiliusz go ucisza. W czwartym kręgu dwie gromady pchają ciężary i zderzają się, łając się nawzajem za skąpstwo i za rozrzutność. W piątym kręgu, w bagnie Styksu, gniewni okładają się pięściami.
Flegijasz przewozi poetów łodzią przez bagno. Z błota wynurza się Filip Argenti i inne dusze rzucają się na niego. Pod miastem Dis diabły zatrzaskują bramę przed Wirgiliuszem.
Z wież miasta grożą sprowadzeniem Meduzy, więc Wirgiliusz zasłania Dantemu oczy. Przez Styks suchą nogą przechodzi wysłannik nieba i otwiera bramę dotknięciem laski. Za murem stoją rozpalone groby heretyków.
Z otwartego grobu wstaje Farinata, przywódca wrogiego stronnictwa. Mówi Dantemu, że dwa razy wygnał jego przodków, i przypomina, że sam obronił Florencję przed zburzeniem. Potępieni znają przyszłość, ale nie wiedzą, co dzieje się teraz.
Poeci odpoczywają przy grobie papieża Anastazego, żeby przywyknąć do smrodu. Wirgiliusz objaśnia, kto cierpi w dolnych kręgach: gwałtownicy, oszuści i zdrajcy. Złość połączona z oszustwem jest gorsza od niepohamowania.
Drogę strzeże Minotaur. W siódmym kręgu tyrani i mordercy wrą w rzece krwi, a centaury strzelają do tych, którzy się wynurzają. Wirgiliusz prosi Chirona o przewodnika, który weźmie Dantego na grzbiet.
Samobójcy stali się sękatymi drzewami, na których gnieżdżą się harpie. Gdy Dante łamie gałązkę, z drzewa płynie krew i głos. Przemawia Piotr a Vineis, sekretarz cesarza, który odebrał sobie życie po oszczerstwach.
Na pustyni pada deszcz ognia. Bluźnierca Kapaneus leży hardy i nawet tu nie przestaje złorzeczyć. Wirgiliusz objaśnia, skąd biorą się rzeki Piekła.
Wśród dusz biegnących po piasku Dante poznaje swojego nauczyciela, Brunetta Latiniego. Rozmawiają z szacunkiem. Brunetto przepowiada mu wrogość rodaków i sławę.
Trzy dusze dawnych zasłużonych Florentczyków pytają o rodzinne miasto. Dante odpowiada, że zepsuli je nowi przybysze i szybki zysk. Wirgiliusz rzuca w przepaść sznur, którym Dante był przepasany.
Z głębi wynurza się Geryjon, potwór o twarzy uczciwego człowieka i ciele węża. Potem poeci siadają na grzbiecie potwora, a ten zwozi ich w dół.
Ósmy krąg ma dziesięć kamiennych rowów połączonych mostami. W pierwszym diabły biczują stręczycieli i uwodzicieli, w drugim pochlebcy tkwią w nieczystościach.
Symoniacy tkwią w skale głową w dół, a ogień pali im stopy. Papież Mikołaj bierze Dantego za Bonifacego, na którego tu czeka. Dante gani papieży za handel rzeczami świętymi.
Wróżbici idą z głowami obróconymi do tyłu. Dante płacze nad nimi, a Wirgiliusz go za to gani. Opowiada też o założeniu Mantui.
Przekupni urzędnicy wrą we wrzącej smole, a diabły z hakami pilnują, żeby nikt się nie wynurzył. Ich dowódca mówi, że most się zawalił, i daje poetom eskortę.
Jeden z potępionych zwodzi diabły i nurkuje w smołę. Dwa diabły biją się w locie i wpadają do smoły, a inne wyciągają je hakami.
Uciekając przed diabłami, Wirgiliusz zsuwa się z Dantem na rękach do szóstego rowu. Obłudnicy idą w kapturach złoconych z wierzchu, ale podszytych ołowiem. Na ziemi leży ukrzyżowany człowiek, po którym depczą inni.
Poeci z trudem wspinają się po rumowisku. W siódmym rowie złodziei kąsają węże. Ukąszony Fucci spala się w popiół i powstaje z niego.
Złodzieje i węże przenikają się i zamieniają kształtami. Dante opisuje te przemiany jako bardziej zdumiewające niż te z poematów starożytnych.
Źli doradcy płoną w płomieniach. Z płomienia o dwóch językach przemawia Ulisses. Opowiada, jak namówił towarzyszy do żeglugi za słupy Herkulesa, żeby poznać świat. Po pięciu miesiącach ujrzeli wielką górę, a wir zatopił okręt.
Kolejny płomień to Gwido z Montefeltro. Pyta o Romanię, a potem wyznaje, że dał papieżowi zdradziecką radę, bo ten z góry obiecał mu rozgrzeszenie. Rozgrzeszenie bez skruchy nie uratowało go.
Diabeł z mieczem rozcina tych, którzy dzielili ludzi. Rany zrastają się w trakcie marszu, więc kara się powtarza. Wśród nich jest Bertran de Born.
Dante szuka wśród potępionych krewnego. W dziesiątym rowie alchemicy leżą stłoczeni i drapią swędzące strupy.
Szaleńcy, którzy podszywali się pod innych, gryzą sąsiadów. Fałszerz monety mistrz Adam puchnie od choroby i cierpi pragnienie, choć pamięta strumyki swoich stron.
Dante bierze olbrzymów stojących wokół studni za wieże. Nemrod mamrocze niezrozumiałe słowa, Efialtes jest skuty. Anteusz bierze poetów w dłoń i stawia na dnie Piekła.
Dziewiąty krąg to jezioro lodu. W Kainie i Antenorze zdrajcy krewnych i ojczyzny tkwią w lodzie po szyję. Dante potrąca nogą jedną z głów. Na końcu widzi dwóch potępionych, z których jeden gryzie drugiego w kark.
Hrabia Ugolino przerywa gryzienie głowy arcybiskupa Rudżieriego. Opowiada, jak arcybiskup zamknął go z dziećmi w wieży i zamurował drzwi. Dzieci umierały na jego oczach, a na koniec głód okazał się silniejszy od bólu. W Ptolomei brat Alberigo wyjaśnia, że dusza zdrajcy trafia tu jeszcze za życia ciała.
Lucyfer wystaje z lodu do połowy piersi. Ma trzy twarze i nietoperze skrzydła, od których wieje lodowaty wiatr. W paszczach miażdży Judasza, Brutusa i Kasjusza. Poeci schodzą po jego sierści i przy środku ziemi odwracają się głowami w górę. Wąskim korytarzem wzdłuż strumienia wychodzą pod gwiazdy.
Poeci wychodzą pod cztery gwiazdy. Wita ich starzec z białą brodą, który pilnuje Czyśćca. Wirgiliusz zmywa Dantemu z twarzy brud i przepasuje go trzciną, która zaraz odrasta.
Anioł przywozi łodzią dusze, które śpiewają psalm. Wśród nich jest muzyk Kassela, przyjaciel Dantego. Starzec gani dusze, że zasłuchały się w pieśni zamiast iść oczyszczać się.
We śnie Dante zostaje przeniesiony pod bramę Czyśćca. Anioł ostrzem miecza wypisuje mu na czole siedem liter P i otwiera wrota dwoma kluczami, złotym i srebrnym.
Na pierwszym tarasie dumni idą zgięci pod ciężkimi głazami. Ściana tarasu ma płaskorzeźby z przykładami pokory.
Góra drży, bo jedna z dusz skończyła pokutę. To rzymski poeta Stacyjusz. Mówi, że do poezji natchnęła go Eneida, i od tej pory idzie z poetami.
Na ostatnim tarasie Dante musi przejść przez ogień. Przekonuje go dopiero imię Beatrycze. Przed rajem ziemskim Wirgiliusz mówi, że Dante może już kierować się własną wolą.
Dante wchodzi do lasu na szczycie góry. Nad strumieniem spotyka śpiewającą Matyldę, która zbiera kwiaty.
Na wozie w pochodzie zjawia się Beatrycze w białej zasłonie. Dante odwraca się do Wirgiliusza, ale ten już zniknął. Beatrycze surowo wypomina Dantemu, że po jej śmierci zboczył z drogi.
Dante przyznaje się do winy i mdleje ze skruchy. Potem przechodzi przez rzekę Lete. Beatrycze odsłania twarz.
Beatrycze zapowiada odnowę Kościoła. Dante pije z rzeki Eunoe i wraca odnowiony, gotowy wznieść się do gwiazd.
Dante wpatruje się w Beatrycze i razem wznoszą się ku niebu. Beatrycze tłumaczy, że oczyszczona dusza naturalnie dąży ku Bogu.
Na Księżycu Dante spotyka duszę zakonnicy Pikardy, której nie dano dotrzymać ślubów. Mówi ona, że zbawieni chcą tylko tego, czego chce Bóg.
Na Merkurym cesarz Justynian opowiada dzieje rzymskiego orła, od Eneasza do czasów Dantego.
Na Słońcu święty Tomasz z Akwinu opowiada o świętym Franciszku z Asyżu i jego zaślubinach z ubóstwem.
Przodek poety, Kaciagwida, przepowiada Dantemu wygnanie z Florencji i pobyt na obcym dworze. Każe mu jednak opisać wszystko, co widział.
Na Jowiszu dusze sprawiedliwych władców układają się w litery, a potem w kształt orła.
W niebie gwiazd stałych święty Piotr pyta Dantego o wiarę. Dante zdaje egzamin, a apostoł go błogosławi.
W Empireum zbawieni tworzą ogromną różę. Beatrycze zajmuje w niej swoje miejsce, a przewodnikiem zostaje święty Bernard.
Święty Bernard modli się do Maryi. Dante patrzy w światło Boga, widzi trzy kręgi Trójcy i ludzkie oblicze. Jego wolą porusza już miłość, która porusza słońce i gwiazdy.
Sprawdź, ile pamiętasz: Boska Komedia: sprawdzian z lektury