- Ziemia
- Ziemia jest w Lipcach miarą człowieka i źródłem sporów. Boryna mówi wprost, że grunt jest jego, a syn odpowiada, że to ziemia po dziadach. Wieś ocenia ludzi po morgach: Hanka wniosła tylko trzy morgi piachu, a o Jagnę Dominikowa targuje się o sześć morgów przy drodze. Kuba i Boryna przeżywają pracę na roli jak modlitwę. (tom I, rozdział X; tom I, rozdział X; tom I, rozdział VIII)
- Konflikt ojca i syna
- Boryna nie chce oddać gospodarstwa za życia, a Antek pracuje na ojcowskiej ziemi bez własnego gruntu. Zapis dla Jagny zamienia ten cichy żal w otwartą wojnę. Ojciec i syn biją się w izbie, a rano Boryna wypędza Antka z rodziną. (tom I, rozdział X; tom I, rozdział X; tom I, rozdział X)
- Małżeństwo jako umowa
- Ślub Boryny z Jagną to transakcja. Wójt idzie w swaty z wódką, a Dominikowa żąda zapisu ziemi przed ślubem. Jagna słucha matki i niewiele mówi. O uczuciach nikt nie pyta, liczą się morgi, krowy i pozycja gospodyni. (tom I, rozdział VIII; tom I, rozdział VIII; tom I, rozdział VI)
- Obrzęd i obyczaj
- Życie wsi porządkują obrzędy: zmówiny z wódką, swaty, wesele z oczepinami i przenosiny, dzień zaduszny na cmentarzu, wieczornica przy kapuście. Reymont opisuje je dokładnie, z pieśniami, strojami i potrawami. Obyczaj mówi każdemu, co wypada, a wieś pilnuje, kto go łamie. (tom I, rozdział XI; tom I, rozdział IX; tom I, rozdział VII)
- Wiara ludowa
- Wiara mieszka w Lipcach obok codzienności. Kuba ze złotówką od księdza staje przed wielkim ołtarzem, Roch opowiada legendę o Jezusie i psie, a w dzień zaduszny wieś modli się na grobach. Ta pobożność łączy chrześcijaństwo z ludowymi wierzeniami. (tom I, rozdział IV; tom I, rozdział VII; tom I, rozdział IX)
- Śmierć
- Najmocniejsza scena Jesieni to śmierć Kuby. Ranny parobek boi się szpitala, więc sam obcina sobie nogę siekierą w czasie przenosin Jagny. Umiera cicho, gdy cała wieś się bawi. W Wiośnie umiera Boryna, który nocą sieje ziemię w polu. (tom I, rozdział XII; tom I, rozdział XII; tom III, rozdział XI)
- Gromada wiejska
- Wieś jest wspólnotą, która wszystko widzi i ocenia. Wieść o zmówinach w kilka godzin obiega Lipce, a kobiety komentują każdy krok Jagny. Gromada ma też twarde prawa: sprawiedliwość ma ten, kogo na nią stać. W Lecie ta sama gromada wywozi Jagnę ze wsi. (tom I, rozdział VIII; tom I, rozdział VIII; tom IV, rozdział XIII)
- Piękno i obcość
- Jagna różni się od reszty wsi. Kocha wstążki, korale i opowieści o dalekim świecie, a nie dba o ziemię. Na jarmarku najpierw odchodzi od kramu, a potem z radością przyjmuje od Boryny chustkę i wstążkę. Wieś podziwia jej urodę i jednocześnie jej nie ufa. (tom I, rozdział V; tom I, rozdział V; tom I, rozdział IV)
- Człowiek i zwierzę
- Zwierzęta są w Lipcach członkami gospodarstwa. Śmierć krowy uruchamia całą akcję. Kuba kocha konie i prosi, by nie sprzedawać źrebicy. Pies Łapa idzie za wypędzonym Antkiem, a potem prowadzi Rocha do rannego Kuby. Legenda Rocha mówi o psie wierniejszym od ludzi. (tom I, rozdział II; tom I, rozdział V; tom I, rozdział XII)
- Bieda i krzywda
- Obok gospodarzy żyją parobcy, komornicy i dziady. Kuba wytarguje od gospodarza ledwie parę rubli podwyżki, a Witek dostaje lanie za stratę krowy. Kuba ginie, bo boi się, że w szpitalu stracą mu nogę, i bo postrzelił go borowy za zająca z pańskiego pola. (tom I, rozdział V; tom I, rozdział III; tom I, rozdział XII)