
1939–1945
1939–1945. Daty wyznacza historia: 1 września 1939 roku Niemcy napadły na Polskę, a 8 maja 1945 roku wojna w Europie się skończyła. To umowne ramy. Do epoki zalicza się też utwory napisane po wojnie, jeśli mówią o wojnie, okupacji i obozach. Wszystkie cztery lektury maturalne z listy tej karty ukazały się po 1945 roku.
Literatura wojny i okupacji to twórczość z lat 1939-1945 i utwory, które później opowiadały o tym czasie. Wojna zaczęła się 1 września 1939 roku napaścią Niemiec na Polskę. 17 września 1939 roku na Polskę napadł też Związek Radziecki. W Europie wojna skończyła się 8 maja 1945 roku.
Polska znalazła się pod dwiema okupacjami. Okupanci prowadzili terror, aresztowania i wywózki. Polacy odpowiedzieli konspiracją, czyli tajnym życiem: podziemnym wojskiem, tajnym nauczaniem i podziemną prasą. W 1943 roku podziemie wydało „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, opowieść o harcerzach z Szarych Szeregów.
Niemcy zamordowali prawie 6 milionów Żydów. Tę zbrodnię nazywamy Zagładą albo Holokaustem. Od 19 kwietnia do 16 maja 1943 roku trwało powstanie w getcie warszawskim. Jednym z jego dowódców był Marek Edelman, bohater reportażu Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”.
1 sierpnia 1944 roku wybuchło powstanie warszawskie. Trwało 63 dni. Zginęło w nim wielu młodych poetów, między innymi Krzysztof Kamil Baczyński i Tadeusz Gajcy. Ich pokolenie, urodzone około 1920 roku, nazywamy pokoleniem Kolumbów.
Osobny nurt to literatura obozowa. Opisuje niemieckie obozy koncentracyjne, czyli lagry, oraz sowieckie obozy pracy, czyli łagry. Tadeusz Borowski pisał o Auschwitz, Gustaw Herling-Grudziński o łagrze w Jercewie. W opowiadaniach Borowskiego więzień przystosowany do obozu traci dawne zasady moralne. Taką postać nazywamy człowiekiem zlagrowanym.
Wojna potwierdziła przeczucia katastrofistów, poetów dwudziestolecia, którzy zapowiadali zagładę świata. Po wojnie pisarze pytali, jak mówić o tym, co się stało, i czy po takim doświadczeniu da się jeszcze wierzyć w człowieka.

Urodził się w 1921 roku w Warszawie. Należał do Szarych Szeregów i Armii Krajowej. Zginął 4 sierpnia 1944 roku w powstaniu warszawskim. Pisał wiersze o pokoleniu, któremu wojna zabrała młodość.

Urodził się w 1922 roku w Żytomierzu. W 1943 roku Niemcy aresztowali go w Warszawie i wywieźli do Auschwitz. Przeżył obóz i w 1946 roku wrócił do kraju. Opisał obóz w opowiadaniach, między innymi w „Proszę państwa do gazu”. Zmarł w 1951 roku.
Urodził się w 1919 roku w Kielcach. W 1940 roku aresztowało go NKWD. Był więźniem łagru w Jercewie w obwodzie archangielskim. Po zwolnieniu w 1942 roku wstąpił do armii generała Andersa i walczył pod Monte Cassino. Na emigracji napisał „Inny świat”. Zmarł w 2000 roku w Neapolu.
Polska reporterka urodzona w Warszawie. Rozmawiała z Markiem Edelmanem, jednym z dowódców powstania w getcie warszawskim. Z tej rozmowy powstał reportaż „Zdążyć przed Panem Bogiem”.

Francuski pisarz, urodzony w 1913 roku w Algierii. Napisał powieść „Dżuma”, wydaną w 1947 roku. W 1957 roku dostał literacką Nagrodę Nobla. Zmarł w 1960 roku.
Poeta urodzony w 1911 roku w Szetejniach na Litwie. Przed wojną należał do poetów katastrofistów. W 1945 roku wydał tom „Ocalenie” z wierszami z lat 1932-1945, w tym z czasów okupacji. W 1980 roku dostał literacką Nagrodę Nobla. Zmarł w 2004 roku w Krakowie.
Pytanie 1 z 10
Od jakiego wydarzenia liczymy początek literatury wojny i okupacji?
Pytanie 2 z 10
Kogo nazywamy pokoleniem Kolumbów?
Pytanie 3 z 10
Kim jest „człowiek zlagrowany”?
Pytanie 4 z 10
Gdzie był więziony Gustaw Herling-Grudziński?
Pytanie 5 z 10
Gdzie toczy się akcja „Dżumy”?
Pytanie 6 z 10
Z kim rozmawia Hanna Krall w „Zdążyć przed Panem Bogiem”?
Pytanie 7 z 10
Jak zginął Krzysztof Kamil Baczyński?
Pytanie 8 z 10
Czym jest poezja tyrtejska?
Pytanie 9 z 10
Kiedy wybuchło powstanie w getcie warszawskim?
Pytanie 10 z 10
Jakim gatunkiem jest „Dżuma” Camusa?
Pytania bez odpowiedzi: 10
Kliknij kratkę albo hasło i wpisz odpowiedź. Postęp zapisuje się w tej przeglądarce.
1 poziomo: Pokolenie urodzone około 1920 roku
Poziomo
Pionowo
Podaj e-mail, a plik PDF z krzyżówką pobierze się od razu. Rozwiązanie jest na osobnej stronie.
Pytania z listy CKE na lata 2026–2028, z numerem z komunikatu dyrektora CKE.