Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Ojciec Goriot: motywy literackie

Motywy

Ojcostwo
Goriot kocha córki bezgranicznie i bez wzajemności. Oddaje im majątek, srebra i ostatni dochód, a w zamian dostaje odwiedziny ukradkiem i prośby o pieniądze. Narrator porównuje jego twarz do oblicza Chrystusa cierpiącego za świat. W agonii ojciec widzi prawdę: córki kochały jego pieniądze. Mimo to błogosławi je i umiera, myśląc, że trzyma je w ramionach. (Całość; Całość; Całość)
Pieniądz
W tym Paryżu pieniądz decyduje o wszystkim: o miejscu w salonie, o małżeństwie, nawet o miłości dzieci. Goriot mówi przed śmiercią, że pieniądz daje wszystko, nawet córki. Rastignac liczy każdego franka od matki, Delfina nie ma grosza przy bogatym mężu, a Anastazja sprzedaje rodzinne brylanty. Nawet pogrzeb ma swoją cenę: siedemdziesiąt franków. (Całość; Całość; Całość)
Kariera i ambicja
Rastignac przyjechał do Paryża po wykształcenie, ale szybko pragnie zdobyć świat. Pani de Beauséant i Vautrin dają mu dwie drogi: wykorzystywać kobiety albo przyjąć zbrodnię. Rastignac odrzuca zbrodnię, ale korzysta z miłości Delfiny. Powieść kończy jego wyzwanie rzucone Paryżowi. (Całość; Całość; Całość)
Paryż
Paryż jest w powieści bohaterem zbiorowym. Rastignac nazywa go kałużą, a Vautrin to potwierdza i porównuje Paryż do lasu, w którym żyją dzikie plemiona. Narrator pokazuje dwa światy: nędzną pensję przy Neuve-Sainte-Geneviève i salony bogaczy. Rastignac krąży między nimi i uczy się prawdy o mieście. (Całość; Całość; Całość; Całość)
Pokusa i wybór moralny
Vautrin kusi Rastignaca milionem, który ma przyjść z posagu Wiktoryny. Student odmawia, ale nie zrywa z kusicielem i bierze od niego pożyczkę. Pytanie o mandaryna z rozmowy z Bianchonem pokazuje ten sam dylemat: czy wolno zabić kogoś dalekiego, by samemu się wzbogacić. (Całość; Całość; Całość; Całość)
Niewdzięczność dzieci
Córki wstydzą się ojca, a zięciowie wyrzucają go z domów. Anastazja i Delfina kłócą się przy nim o pieniądze i doprowadzają go do udaru. Obie idą na bal, choć wiedzą, że ojciec umiera. Na pogrzeb przysyłają tylko puste powozy z herbami. (Całość; Całość; Całość)
Miłość
Miłość w świecie salonów jest grą i interesem. Pani de Beauséant kocha prawdziwie i zostaje porzucona dla posagu. Anastazja niszczy rodzinę dla Maksyma de Trailles. Wiktoryna kocha Rastignaca niewinnie. Miłość Delfiny do Eugeniusza łączy uczucie z próżnością. (Całość; Całość; Całość)
Śmierć i samotność
Goriot umiera w nędznym pokoju. Ostatnie słowa mówi do studentów, biorąc ich za córki. Potem przy nieprzytomnym ojcu klęczy Anastazja, a stołownicy żartują z niego przy obiedzie, a pani Vauquer liczy pieniądze za prześcieradła. Śmierć ojca nie zmienia nic w życiu córek ani w rytmie miasta. (Całość; Całość; Całość)
Zbrodnia i kara
Vautrin uważa, że za każdą wielką fortuną stoi ukryta zbrodnia. Sam jest zbiegłym galernikiem. Policja łapie go dzięki donosowi za pieniądze, więc i sprawiedliwość jest tu na sprzedaż. (Całość; Całość; Całość)
Pozory i maski
Ludzie w powieści udają kogoś innego. Vautrin gra wesołego lokatora, a jest galernikiem. Panna Michonneau udaje niewinną staruszkę. Córki Goriota olśniewają w salonach, a ukrywają długi i nieszczęście. Goriot wygląda na rozpustnika, a jest ofiarnym ojcem. (Całość; Całość; Całość)
Wychowanie Rastignaca
Powieść pokazuje dorastanie młodego człowieka. Rastignac uczy się świata od kuzynki, od Vautrina i od umierającego Goriota. Narrator nazywa to jego wychowaniem. Po pogrzebie grzebie ostatnią łzę młodości i wchodzi w świat jako gracz. (Całość; Całość; Całość)
Rodzina
Kochająca rodzina Rastignaca z prowincji oszczędza na jego utrzymanie i przysyła mu ostatnie pieniądze. Stoi to w sprzeczności z rodzinami paryskimi, w których dzieci zapominają o ojcu, a małżonkowie rozliczają się z posagów. (Całość; Całość; Całość)

Konteksty

Realizm
„Ojciec Goriot” jest uznawany za przykład realistycznego stylu Balzaka: drobiazgowy opis ulicy, domu, jadalni i ubrań buduje charakter postaci i nastrój. Szkoła omawia Balzaka przy pozytywizmie, choć powieść powstała wcześniej. Łączy je z epoką metoda realizmu, nie data.
„Komedia ludzka”
Powieść należy do wielotomowego cyklu „Komedia ludzka”, w którym Balzak opisał społeczeństwo francuskie czasów Restauracji i monarchii lipcowej. W cyklu ta sama postać pojawia się w kilku utworach. Balzak zaliczył „Ojca Goriota” do „Scen z życia prywatnego”.
Francja w czasach Restauracji
Akcja toczy się w 1819 roku, w czasach Restauracji: po upadku Napoleona w 1814 i 1815 roku do władzy wrócili Burbonowie i dawna arystokracja. Dawny fabrykant Goriot wydaje jedną córkę za hrabiego z dobrej rodziny, a drugą za bankiera.
Vidocq i Vautrin
Postać Vautrina miała pierwowzór. Był nim Eugène François Vidocq, dawny przestępca, który założył i prowadził francuską policję kryminalną (Sûreté). W powieści Vautrin także zna świat przestępców od środka, a policja ceni go jako groźnego przeciwnika.
Pytanie o mandaryna
Rastignac przypomina Bianchonowi ustęp z książki, w którym autor pyta czytelnika, czy zabiłby siłą woli nieznanego mandaryna w Chinach, gdyby nie musiał wychodzić z Paryża. To pytanie o zło, które wydaje się bezkarne, bo ofiara jest daleka i nieznana. Później Bianchon pyta, czy Rastignac zabił już mandaryna, a ten odpowiada, że mandaryn jeszcze żyje, ale już charczy.
Rastignac i Wokulski
Ambitny bohater zdobywający wielki świat to temat, który wraca w „Lalce” Bolesława Prusa. Wokulski chce awansować dla kobiety z wyższej sfery, a Rastignac wykorzystuje kobiety, żeby awansować. Obaj i poznaje zepsucie arystokracji. Różni ich cel: Wokulski chce miłości Izabeli, a Rastignac zdobywa pozycję w świecie.
Powieść o dojrzewaniu
Losy Rastignaca to historia wchodzenia w dorosłość: młody człowiek z prowincji poznaje świat i traci złudzenia. Narrator wprost nazywa przeżycia Eugeniusza jego wychowaniem. Ten typ fabuły pozwala zestawić powieść z innymi tekstami o młodym bohaterze, który zderza się ze światem.