- Wzorzec rycerza
- Roland, Oliwier i Turpin pokazują średniowieczny ideał rycerza. Rycerz jest wierny panu i Bogu, walczy do końca i woli śmierć niż hańbę. Roland mówi, że dla pana trzeba „oddać skórę”. Turpin dodaje, że rycerz, póki żyje, nie poddaje się. Utwór pokazuje też granicę tego ideału: odwaga bez miary prowadzi do klęski. (rozdział LXXIX; rozdział LXXXVIII; rozdział CLV; rozdział CLXXIV)
- Honor i lęk przed hańbą
- Roland odmawia zadęcia w róg, bo boi się, że straci w słodkiej Francji swoje imię. Rycerze chcą, żeby nie śpiewano o nich złych pieśni. Honor waży dla nich więcej niż życie. Ten sam lęk przed hańbą sprawia jednak, że pomoc przychodzi za późno. (rozdział LXXIX; rozdział LXXXIII; rozdział LXXXIV; rozdział CXXIX)
- Męstwo i roztropność
- Narrator zestawia dwóch przyjaciół: „Roland jest mężny, a Oliwier roztropny”. Oliwier mówi później, że dzielność i szaleństwo to dwie różne rzeczy, a miara warta jest więcej niż zarozumienie. Spór o róg to spór o to, czy wolno ryzykować życie innych dla własnej sławy. (rozdział LXXXVII; rozdział CXXXI)
- Przyjaźń
- Roland i Oliwier to towarzysze broni. Kłócą się o róg, ale Turpin ich godzi. Oślepiony Oliwier uderza Rolanda, a Roland przebacza mu w obliczu Boga. Po śmierci przyjaciela Roland mdleje z żalu. (rozdział CXXXI; rozdział CXXXII; rozdział CXLIX; rozdział CL)
- Zdrada
- Ganelon zdradza z zemsty na pasierbie i dla darów. Przysięga zdradę na relikwie miecza. Przed sądem twierdzi, że zemsta to nie zdrada. Tiery odpowiada, że kto zdradził służbę cesarzowi, jest zdrajcą. Utwór kończy jego historię przestrogą: kto zdradza, gubi innych z sobą. (rozdział XLVI; rozdział CCLXXIII; rozdział CCLXXVII; rozdział CCLXXXVIII)
- Śmierć rycerza
- Roland umiera według średniowiecznego wzoru dobrej śmierci. Wchodzi na wzgórze, kładzie pod sobą miecz i róg, obraca twarz ku wrogom, spowiada się i podaje Bogu rękawicę. Anioły niosą jego duszę do raju. Także Oliwier i Turpin umierają z modlitwą. (rozdział CL; rozdział CLXVI; rozdział CLXXIV; rozdział CLXXVI)
- Wiara i wojna z poganami
- Francuzi walczą za chrześcijaństwo, a pogan pokazano jako czcicieli Mahometa, Apollina i Terwaganta. Turpin obiecuje poległym raj jak męczennikom. Po zwycięstwie Karol każe niszczyć meczety i chrzcić pogan, a opornych zabijać. Tylko Bramimonda przyjmuje chrzest z własnej woli. (rozdział I; rozdział LXXXIX; rozdział CCLXVI; rozdział CCXC)
- Miecz
- Miecze mają imiona: Durendal Rolanda, Hauteclaire Oliwiera, Almas Turpina, Radosny Karola, Murglej Ganelona i Szacowny Baliganta. Durendal ma w gałce relikwie. Roland próbuje go rozbić, by nie dostał się poganom. Na relikwiach miecza Ganelon przysięga zdradę. (rozdział XLVI; rozdział LXXXVIII; rozdział CLXXIII; rozdział CLXXXIII)
- Róg
- Róg to znak wezwania pomocy. Roland przez długi czas odmawia zadęcia, a gdy dmie, pęka mu skroń. Karol słyszy go z daleka, ale Ganelon mówi, że to zabawa. Róg staje się znakiem spóźnionej decyzji. (rozdział LXXXIII; rozdział CXXXIII; rozdział CXXXIV; rozdział CXXXV)
- Słodka Francja
- Bohaterowie wciąż mówią o „słodkiej Francji”. Roland w ostatnich chwilach wspomina ją razem z zdobytymi ziemiami i swoim panem. Burza nad Francją w czasie bitwy zapowiada jego śmierć: narrator mówi, że to wielka żałoba po Rolandzie. (rozdział CX; rozdział CXXVIII; rozdział CLXXVI)
- Władca
- Karol to cesarz o białej brodzie, potężny i sprawiedliwy, ale też samotny i płaczący. Bóg dba o niego: anioł z nim rozmawia, słońce staje dla niego w miejscu. Mimo władzy na sądzie musi szukać obrońcy swojej racji. Na końcu skarży się, że jego życie to męka. (rozdział VIII; rozdział CLXXIX; rozdział CCLXXVII; rozdział CCXCI)
- Sąd boży
- O winie Ganelona rozstrzyga pojedynek Tierego z Pinabelem. Wątły Tiery pokonuje silnego Pinabela, a Frankowie krzyczą, że Bóg sprawił cud. Zwycięstwo w walce jest dla nich dowodem racji. (rozdział CCLXXVII; rozdział CCLXXXVI)