Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Potop: streszczenie szczegółowe

Streszczenie szczegółowe

Tom I zaczyna się w styczniu 1655 roku na Żmudzi. Zmarły pułkownik Herakliusz Billewicz zapisał w testamencie wnuczkę Aleksandrę, czyli Oleńkę, synowi przyjaciela, Andrzejowi Kmicicowi, chorążemu orszańskiemu. Opiekę nad sierotą powierzył szlachcie laudańskiej. Kmicic przyjeżdża do Wodoktów i zakochuje się w Oleńce od pierwszego wejrzenia. Jego kompania, czyli zawadiacy w rodzaju Kokosińskiego, hula w Lubiczu i w Upicie. Oleńka żąda, by ich odprawił. Butrymowie wycinają kompanię, a Kmicic w nocy pali w odwecie ich zaścianek Wołmontowicze. Oleńka ukrywa go przed pogonią, ale odpędza go od siebie i przeklina. Kmicic wraca z oddziałem i porywa ją do Lubicza. Szlachtę prowadzi pan Michał Wołodyjowski. Kmicic grozi, że wysadzi dom prochem, w końcu staje do pojedynku i pada ciężko ranny. Wołodyjowski nie każe go dobić i sam oświadcza się Oleńce, ale dostaje odmowę.

Latem Szwedzi wchodzą do Wielkopolski, a hetman wielki litewski Janusz Radziwiłł gromadzi wojsko w Kiejdanach. Kmicic, zachwycony księciem, przysięga mu na krucyfiks, że go nie opuści. Na uczcie hetman ogłasza ugodę ze Szwedami. Pułkownicy rzucają buławy pod nogi księcia, a Zagłoba krzyczy „zdrajca”. Hetman więzi opornych, a Kmicic zostaje przy nim, przekonany, że książę ratuje kraj. Oleńka nazywa go zdrajcą. Wołodyjowski, Zagłoba i Skrzetuscy wydostają się z niewoli. W Billewiczach łapią Kmicica i mają go rozstrzelać. Ratuje go list hetmana, który Zagłoba znajduje przy nim: wynika z niego, że Kmicic wcześniej wyprosił życie dla pułkowników.

Hetman wysyła Kmicica z listami na zachód. W Pilwiszkach Kmicic spotyka księcia Bogusława, kuzyna hetmana. Bogusław szczerze mówi mu, że Radziwiłłom chodzi o koronę i o własny kawałek kraju, który rozrywają sąsiedzi. Kmicic porywa księcia, ale ten w drodze wyrywa mu pistolet, strzela mu w twarz i ucieka. Ranny Kmicic, wieziony przez wachmistrza Sorokę, ślubuje Bogu walkę ze zdrajcami. Pisze do hetmana list, w którym wypowiada mu służbę, i przyjmuje nazwisko Babinicz.

W tomie II Kmicic jedzie z Kiemliczami przez kraj zajęty przez Szwedów. W Kruszynie słyszy, jak hrabia Wrzeszczowicz chwali się posłowi cesarskiemu Lisoli, że to on namówił Karola Gustawa do zajęcia klasztoru jasnogórskiego. Kmicic ostrzega przeora, księdza Kordeckiego. W czasie oblężenia walczy na murach, a w końcu nocą wysadza prochem największą szwedzką kolubrynę. Sam wpada w ręce Szwedów. Generał Miller oddaje go zdrajcy Kuklinowskiemu, który przypala go ogniem w stodole. Kiemlicze uwalniają Kmicica. Ten przypala Kuklinowskiego i zostawia go przywiązanego do belki. Na Śląsku, w Głogowej, Kmicic przynosi królowi Janowi Kazimierzowi wieść, że Jasna Góra się broni. W czasie powrotu króla przez góry Szwedzi zastawiają zasadzkę. Kmicic z Kiemliczami rzuca się na cały oddział i ratuje króla. Ciężko ranny wyznaje królowi, że naprawdę nazywa się Kmicic. Janusz Radziwiłł umiera w ostatni dzień roku w oblężonym Tykocinie. We Lwowie król ślubuje oddać kraj w opiekę Matce Bożej.

Kmicic dostaje oddział Tatarów i walczy pod komendą Sapiehy. Dowiaduje się, że Bogusław wywiózł Oleńkę do Taurogów. W tomie III wojska Czarnieckiego i Sapiehy biją Szwedów, a Polacy odbijają Warszawę. Kmicic z Tatarami pustoszy Prusy elektora, sprzymierzonego ze Szwedami. Pod Prostkami Kmicic rozbija wojsko Bogusława, dopada księcia i bierze go do niewoli. Ciężko ranny wraca do Lubicza. W kościele w Upicie ksiądz odczytuje list króla, który wylicza zasługi Babinicza i mówi, że to Kmicic. Oleńka całuje mu rękę, a w Wodoktach pada przed nim na kolana. W Wodoktach odbywa się uczta, na której Zagłoba wznosi toast za przyszłe pokolenia. Ślub Kmicica z Oleńką narrator wspomina już tylko krótko.

Rozdział po rozdziale

  1. tom I, Wstęp: Testament Billewicza

    Narrator przedstawia ród Billewiczów i szlachtę laudańską. Stary pułkownik Herakliusz Billewicz zostawia wnuczkę Aleksandrę pod opieką Laudy, a w testamencie przeznacza ją na żonę Andrzejowi Kmicicowi. Kmicicowi zapisuje też wieś Lubicz.

  2. tom I, Rozdział I: Kmicic w Wodoktach

    Styczeń 1655 roku. Oleńka czeka na nieznanego narzeczonego. Kmicic przyjeżdża, od razu się w niej zakochuje i opowiada o wojnie i swoich kompanach.

  3. tom I, Rozdział IV: Oleńka odprawia kompanów

    Kompanionowie Kmicica proszą Oleńkę o wsparcie w drodze do Upity. Ona odmawia i mówi, że dla Kmicica najgorsza jest ich kompania.

  4. tom I, Rozdział V: Pożar Wołmontowicz

    Kmicic znajduje w Lubiczu ciała zabitych towarzyszy. W nocy pali w odwecie zaścianek Butrymów. Oleńka ukrywa go przed pogonią, a potem przegania i przeklina.

  5. tom I, Rozdział VII: Porwanie i pojedynek

    Kmicic porywa Oleńkę do Lubicza. Szlachta z Wołodyjowskim otacza dwór, Kmicic grozi, że wysadzi go prochem. Na koniec staje do pojedynku z Wołodyjowskim i pada.

  6. tom I, Rozdział IX: Kmicic w gorączce

    Wołodyjowski zaczyna zbierać wojsko. Kmicic leży ciężko ranny i pierwszy raz zastanawia się nad swoimi winami.

  7. tom I, Rozdział XIII: Uczta w Kiejdanach

    Kmicic przysięga Radziwiłłowi na krucyfiks, że go nie opuści. Na uczcie hetman ogłasza ugodę ze Szwedami, pułkownicy rzucają buławy, a Zagłoba krzyczy „zdrajca”.

  8. tom I, Rozdział XIV: Rozmowa z hetmanem

    Radziwiłł tłumaczy Kmicicowi, że ugoda ze Szwedami ma ocalić Litwę, i przypomina mu przysięgę. Kmicic zostaje przy hetmanie.

  9. tom I, Rozdział XVI: Kmicic wyprasza życie więźniów

    Kmicic prosi księcia o życie Wołodyjowskiego i innych pułkowników. Opowiada też, że Oleńka nazwała go zdrajcą.

  10. tom I, Rozdział XX: W Billewiczach

    Kmicic przyjeżdża po miecznika i Oleńkę. Wołodyjowski i jego towarzysze łapią go i każą rozstrzelać. Zagłoba wraca, by przeszukać skazanego.

  11. tom I, Rozdział XXV: Wyznanie Bogusława

    W Pilwiszkach książę Bogusław mówi Kmicicowi wprost, że Radziwiłłom chodzi o władzę i część rozpadającej się Rzeczypospolitej. Kmicic postanawia porwać księcia.

  12. tom I, Rozdział XXVI: Strzał w twarz

    W drodze Kmicic wygarnia Bogusławowi całą prawdę o zdradzie. Książę wyrywa mu pistolet, strzela mu w twarz i ucieka.

  13. tom II, Rozdział I: Ślubowanie Kmicica

    Soroka wiezie rannego Kmicica przez lasy. Kmicic ślubuje Chrystusowi, że będzie ścigał zdrajców do końca życia.

  14. tom II, Rozdział II: Babinicz

    Kmicic pisze własną krwią list, w którym wypowiada hetmanowi służbę. Ostrzega Wołodyjowskiego listem podpisanym nazwiskiem Babinicz.

  15. tom II, Rozdział IV: U Kiemliczów

    Kmicic jedzie z Kiemliczami przez Prusy i Podlasie. Gdy w karczmie pod Wąsoszą Józwa Butrym poznaje Kmicica, Kosma Kiemlicz pyta ojca „Ociec, prać?”, a stary odpowiada „Prać!”.

  16. tom II, Rozdział XII: Ostrzeżenie dla przeora

    Kmicic przyjeżdża na Jasną Górę i mówi przeorowi Kordeckiemu, że Szwedzi idą na klasztor. Ojcowie i szlachta naradzają się nad obroną.

  17. tom II, Rozdział XVII: Plan przeciw kolubrynie

    Oblężenie trwa, a jedna olbrzymia kolubryna kruszy mury. Kmicic wymyśla, jak wysadzić ją prochem.

  18. tom II, Rozdział XVIII: Wybuch i stodoła Kuklinowskiego

    Kmicic nocą rozsadza działo, ale wpada w ręce Szwedów. Miller oddaje go Kuklinowskiemu, który przypala go w stodole. Kiemlicze go ratują.

  19. tom II, Rozdział XXI: U króla w Głogowej

    Kmicic przynosi królowi wieść o obronie klasztoru. Król wita go jak złotego gościa i słucha jego opowieści.

  20. tom II, Rozdział XXII: Zemsta Bogusława

    Do króla dochodzi list Bogusława, który oskarża Kmicica, że chciał porwać króla dla Szwedów. Kmicic szaleje z bólu i wstydu.

  21. tom II, Rozdział XXIV: Ocalenie króla

    W górskim przejściu Szwedzi atakują orszak. Kmicic z Kiemliczami rzuca się na cały oddział i osłania króla. Ranny wyznaje, że jest Kmicicem.

  22. tom II, Rozdział XXIX: Śmierć hetmana

    Janusz Radziwiłł, opuszczony przez wszystkich, umiera w oblężonym Tykocinie w ostatni dzień roku.

  23. tom II, Rozdział XXX: Śluby lwowskie

    We Lwowie król w czasie mszy obiera Matkę Bożą za Królową swojego państwa i obiecuje poprawić los ludu.

  24. tom III, Rozdział XXV: Prostki

    Kmicic z Tatarami rozbija wojsko Bogusława, goni księcia i bierze go do niewoli.

  25. tom III, Rozdział XXX: List króla i zgoda

    W kościele w Upicie ksiądz czyta list króla o zasługach Kmicica. Oleńka pada mu do kolan, a Lauda wiwatuje na cześć młodej pary.

Sprawdź, ile pamiętasz: Potop: sprawdzian z lektury