Akt I. Eliza i Walery dali sobie słowo, ale ukrywają to przed ojcem dziewczyny. Walery uratował ją kiedyś z fal. Teraz, by być blisko niej, ukrywa swój stan i nazwisko i służy Harpagonowi jako rządca. Zjednuje go pochlebstwem. Kleant zwierza się siostrze, że kocha Mariannę, ubogą dziewczynę z chorą matką. Harpagon wygania z domu Strzałkę, służącego syna, i obszukuje go. Zakopał w ogrodzie dziesięć tysięcy talarów w złocie. Gdy przez przypadek mówi o nich na głos, przed dziećmi zaprzecza, że jest bogaty. Potem ogłasza, że sam poślubi Mariannę. Synowi przeznacza pewną wdowę, a Elizę jeszcze tego wieczoru chce wydać za Anzelma. Walery ma rozsądzić spór. Na każdy argument słyszy od Harpagona: bez posagu.
Akt II. Kleant szuka piętnastu tysięcy franków u nieznanego lichwiarza przez faktora Simona. Warunki są zdzierskie: wysoki procent i stare rupiecie zamiast części gotówki. Przy spotkaniu wychodzi na jaw, że lichwiarzem jest Harpagon, a dłużnikiem jego syn. Ojciec i syn obrzucają się wyrzutami. Swatka Frozyna pochlebia Harpagonowi. Mówi mu, że Marianna wniesie mu w posagu oszczędność i woli starców od młodych. O pieniądze na swój proces prosi jednak na próżno.
Akt III. Harpagon wydaje rozkazy służbie przed wieczerzą dla Anzelma. Jakub, kucharz i stangret, opowiada mu, jak całe miasto drwi z jego skąpstwa, i dostaje kije. Potem bije go jeszcze Walery. Przychodzi Marianna i rozpoznaje w Kleancie swojego wielbiciela. Kleant pod pozorem grzeczności wyznaje jej miłość, częstuje gości na koszt ojca i każe jej zatrzymać diament z palca Harpagona.
Akt IV. Zakochani radzą, jak zrazić Harpagona do Marianny. Harpagon widzi, że syn całuje ją w rękę, i podstępem wyciąga z niego wyznanie miłości. Jakub godzi ich na chwilę, przekręcając słowa obu, ale kłótnia wraca: ojciec wydziedzicza i przeklina syna. Wtedy Strzałka wynosi z ogrodu szkatułkę ze złotem i ucieka z Kleantem. Harpagon wpada w rozpacz i chce powiesić cały świat.
Akt V. Komisarz prowadzi śledztwo. Jakub mści się na rządcy i oskarża Walerego. Walery myśli, że chodzi o jego zaręczyny, więc przyznaje się do „skarbu”, czyli do Elizy. Harpagon grozi mu szubienicą. Wtedy zjawia się Anzelm. Walery mówi, że jest synem don Tomasza d'Alburci z Neapolu, który zginął podobno na morzu. Marianna rozpoznaje w nim brata. Anzelm wyznaje, że to on jest don Tomaszem i ich ojcem. Kleant oddaje szkatułkę za zgodę na ślub z Marianną. Anzelm płaci za oba wesela i za komisarza, a Harpagon idzie do swojej szkatułki.
Eliza i Walery dali sobie słowo. Eliza boi się gniewu ojca i sądu świata. Przypomina, że Walery uratował ją z fal, a potem ukrył swój stan i nazwisko, by jako domownik służyć Harpagonowi. Walery tłumaczy, że zjednuje sobie skąpca pochlebstwem.
Kleant wyznaje siostrze, że kocha Mariannę, ubogą dziewczynę, która mieszka z chorą matką. Skarży się na skąpstwo ojca, przez które zadłuża się u kupców. Gotów jest uciec z ukochaną, jeśli ojciec się sprzeciwi.
Harpagon wygania z domu Strzałkę, służącego Kleanta, bo boi się szpiegów. Każe mu pokazać ręce, obmacuje jego spodnie i przetrząsa kieszenie. Strzałka po cichu przeklina skąpców.
Harpagon, sam na scenie, skarży się, jak trudno trzymać w domu dużą sumę. Nie ufa skrzyniom ani zamkom, bo w nich złodzieje szukają najpierw.
Harpagon zdradza się na głos, że zakopał w ogrodzie dziesięć tysięcy talarów, i zaraz zaprzecza przed dziećmi, że jest bogaty. Wyrzuca Kleantowi stroje i peruki. Potem wypytuje syna o Mariannę i ogłasza, że sam się z nią ożeni. Kleantowi robi się słabo.
Harpagon przeznacza dla syna pewną wdowę, a Elizę chce wydać jeszcze tego wieczoru za pana Anzelma. Eliza odmawia, ojciec ją przedrzeźnia. Oboje zgadzają się, by spór rozsądził Walery.
Walery przyznaje rację Harpagonowi, ale ostrożnie podsuwa racje Elizy. Harpagon na każdą odpowiada dwoma słowami: bez posagu. Anzelm weźmie Elizę bez posagu, więc ojciec oszczędzi.
Walery tłumaczy Elizie, że upartego człowieka trzeba zwodzić pozorną zgodą. Radzi jej udać chorobę, żeby odwlec ślub.
Walery mówi Elizie o ucieczce, ale widząc wracającego Harpagona, zaczyna głośno pouczać ją o posłuszeństwie. Zachwycony skąpiec oddaje mu władzę nad córką.
Harpagon wychodzi do miasta. Walery, udając, że mówi do Elizy, wygłasza pochwałę słów bez posagu, które mają starczyć za młodość, piękność i rozum.
Strzałka przynosi Kleantowi warunki pożyczki od nieznanego lichwiarza przez faktora Simona. Procent jest ogromny, a z piętnastu tysięcy franków Kleant dostanie dwanaście w gotówce, resztę w starych rupieciach. Kleant musi się zgodzić.
Simon przyprowadza Harpagonowi dłużnika i wskazuje Kleanta. Ojciec i syn poznają się nawzajem: jeden jako lichwiarz, drugi jako rozrzutny dłużnik. Simon ucieka, Strzałka się chowa.
Harpagon i Kleant obrzucają się wyrzutami. Syn pyta, kto jest większym zbrodniarzem: ten, kto drogo kupuje pieniądze, czy ten, kto kradnie je, nie mając ich na co wydać. Ojciec przepędza go.
Przychodzi Frozyna. Harpagon każe jej zaczekać, bo musi zajrzeć do swoich pieniędzy.
Frozyna chwali się Strzałce, że żyje z pośrednictwa. Strzałka ostrzega ją, że od Harpagona nie wydobędzie ani grosza, bo pieniądze kocha on bardziej niż honor i cnotę.
Frozyna wmawia Harpagonowi, że wygląda młodo i dożyje stu dwudziestu lat. Wylicza, że skromna Marianna wniesie mu dwanaście tysięcy franków rocznie samą oszczędnością, i zapewnia, że dziewczyna kocha tylko starców. Gdy prosi o pieniądze na proces, Harpagon udaje, że nie słyszy.
Harpagon zbiera służbę przed wieczerzą. Pani Claude ma sprzątać, ale nie ścierać za mocno, i odpowiada za butelki.
Harpagon przydziela Szczygiełkowi i Ździebełkowi obsługę gości przy stole. Jeden ma poplamiony kaftan, drugi podarte spodnie, więc Harpagon uczy ich, jak zasłonić dziury.
Eliza ma pilnować, by przy sprzątaniu ze stołu nic nie przepadło, i przyjąć narzeczoną ojca.
Harpagon każe synowi grzecznie przyjąć przyszłą macochę. Kleant szczerze mówi, że nie cieszy się z tego małżeństwa, ale obiecuje uprzejmość.
Jakub, kucharz i stangret w jednej osobie, chce na kolację pieniędzy. Walery głosi, że je się po to, by żyć. Jakub broni zagłodzonych koni i na prośbę pana mówi, że całe miasto śmieje się z jego skąpstwa. Harpagon go bije.
Jakub próbuje nastraszyć Walerego, ale rządca okłada go kijem. Jakub wyrzeka się szczerości i obiecuje zemstę.
Marianna i Frozyna pytają Jakuba, czy pan jest w domu.
Marianna boi się spotkania z Harpagonem i przyznaje, że myśli o młodym nieznajomym, który ją odwiedzał. Frozyna radzi wybrać starego bogacza, bo szybko umrze.
Harpagon wita Mariannę w okularach i porównuje ją do gwiazdy. Marianna milczy, co Frozyna tłumaczy wstydem.
Eliza wita Mariannę. Harpagon mówi o córce, że złe zielsko prędko rośnie. Marianna po cichu nazywa go wstrętnym człowiekiem.
Marianna rozpoznaje w Kleancie swojego wielbiciela. Kleant otwarcie mówi, że nie chce jej za macochę, a potem, niby w imieniu ojca, wyznaje jej miłość. Harpagon mu przerywa.
Kleant w imieniu ojca częstuje gości owocami i konfiturami, a potem zdejmuje ojcu z palca diament i każe Mariannie go zatrzymać. Harpagon po cichu złorzeczy synowi.
Ździebełko oznajmia, że ktoś przyniósł panu pieniądze. Harpagon na chwilę opuszcza gości.
Szczygiełek wbiega i przewraca pana. Przynosi wieść, że konie nie są podkute. Kleant prowadzi Mariannę do ogrodu na podwieczorek.
Harpagon każe Waleremu ocalić z poczęstunku, ile się da, i odesłać do sklepu. Sam nazywa syna wyrodnym.
Kleant, Marianna, Eliza i Frozyna szukają ratunku. Marianna nie zrobi nic wbrew matce. Frozyna wymyśla podstawioną bogatą markizę, która miałaby zrazić Harpagona do Marianny.
Harpagon widzi, że syn całuje Mariannę w rękę, i zaczyna coś podejrzewać. Odsyła panie na jarmark bez Kleanta.
Harpagon udaje, że odstąpi Mariannę synowi. Kleant wyznaje mu miłość do niej. Ojciec każe mu wybić ją sobie z głowy, a gdy syn odmawia, woła o kij.
Jakub godzi ojca z synem, przekręcając słowa każdego z nich. Każdy myśli, że drugi ustąpił. Harpagon zamiast nagrody wyjmuje z kieszeni chustkę.
Pojednanie trwa chwilę. Gdy wychodzi na jaw, że żaden nie ustąpił, Harpagon wyrzeka się syna, wydziedzicza go i przeklina.
Strzałka wybiega z ogrodu ze szkatułką Harpagona i ucieka z Kleantem.
Harpagon odkrywa kradzież. Chwyta sam siebie za ramię, nazywa złoto przyjacielem, chce wziąć na tortury cały dom, siebie też, i grozi, że się powiesi.
Komisarz zaczyna śledztwo. Harpagon podaje, że w szkatułce było dziesięć tysięcy talarów, i chce aresztować całe miasto.
Jakub mści się za kije i oskarża Walerego. O szkatułce wie tylko tyle, ile podpowiada mu Harpagon.
Walery myśli, że wyszły na jaw jego zaręczyny z Elizą. Harpagon mówi o szkatułce, Walery o córce. W końcu wychodzi na jaw, że Eliza podpisała przyrzeczenie małżeństwa.
Harpagon grozi córce kłódką, a Waleremu szubienicą i kołem. Eliza przypomina, że Walery uratował jej życie. Ojciec mówi, że wolałby, by ją pozwolił utopić.
Przybywa Anzelm. Walery mówi, że jest synem don Tomasza d'Alburci z Neapolu, który ocalał z rozbicia statku. Marianna rozpoznaje w nim brata, a Anzelm wyjawia, że on sam jest don Tomaszem, ich ojcem.
Kleant oddaje ojcu szkatułkę w zamian za zgodę na ślub z Marianną. Anzelm płaci za oba wesela, za komisarza i za nowe ubranie dla Harpagona. Skąpiec idzie uściskać swoją szkatułkę.
Sprawdź, ile pamiętasz: Skąpiec: sprawdzian z lektury