Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Wybrane opowiadania ze Sklepów cynamonowych: motywy literackie

Motywy

Ojciec jako twórca i demiurg
Ojciec wylęga ptaki „z nicości”, a w traktacie mówi, że Demiurgos nie ma monopolu na tworzenie. Chce stworzyć człowieka po raz drugi, na podobieństwo manekina. Zastrzega jednak, że nie chce konkurować ze Stwórcą, tylko tworzyć w niższej sferze. Jego zamysł jest kruchy: wystarczy palec Adeli, by go przerwać. (tom II, Całość; tom IV, Całość; tom IV, Całość)
Materia i manekin
Według ojca nie ma materii martwej, a każdy przedmiot kryje nieznane formy życia. Manekin z kłaków i płótna staje się panią sytuacji w jadalni. Figury panoptikum cierpią, bo materię zgwałcono dla żartu. (tom III, Całość; tom IV, Całość; tom V, Całość)
Ptaki i fantazja
Ptaki sprowadzone z daleka zmieniają nudny dom w arkę Noego. Ojciec sam upodabnia się do ptaka: maleje, trzepie rękami i pieje. Gdy Adela je przegania, ojciec traci królestwo i staje się królem-banitą. (tom II, Całość; tom II, Całość; tom II, Całość)
Nuda i zima
Zimowe dni są żółte i pełne nudy. Ojciec sam jeden wydaje wojnę nudzie, która drętwi miasto. Jego pomysły to obrona straconej sprawy poezji. (tom II, Całość; tom III, Całość)
Mityzacja rzeczywistości
Narrator zamienia zwykłe sprawy w mit. Adela to Pomona i Menada, rynek to biblijna pustynia, przechodnie noszą złotą maskę bractwa słonecznego. Patrzy oczami dziecka, ale opowiada po latach. (tom I, 1; tom I, 1; tom I, 1; tom II, Całość)
Czas
Czas u Schulza nie płynie równo. W izbie Maryśki wychodzi z jej duszy i chodzi samopas, a noc w „Sklepach cynamonowych” nie chce się skończyć. Narrator dopiero „dziś” rozumie ojca. (tom I, 2; tom III, Całość; tom VII, Całość)
Miasto-labirynt
Nocą ulice zmieniają układ, sklepy cynamonowe znikają, a szkoła ma nieznaną tylną stronę. Miasto ma swoją podszewkę, ciemne ulice za rynkiem. Na mapie ojca dzielnica Krokodyli świeci pustą bielą. (tom VII, Całość; tom VII, Całość; tom VIII, Całość)
Tandeta i pozór
Ojciec daje pierwszeństwo tandecie, a ulica Krokodyli jest z niej zbudowana: tramwaje z papier-mâché, dorożki bez woźniców, sklepy, w których nic nie dochodzi do skutku. Rzeczywistość jest cienka jak papier. (tom IV, Całość; tom VIII, Całość; tom VIII, Całość)
Kobieca władza nad ojcem
Matka nie ma na ojca wpływu, ale Adela rządzi nim jednym gestem: łaskotaniem, prztyczkiem, wysuniętą stopą. Szwaczki ziewają i uśmiechają się do siebie, a manekin nadzoruje ich pracę. (tom II, Całość; tom III, Całość; tom IV, Całość; tom VI, Całość)

Konteksty

Bruno Schulz
Bruno Schulz (1892–1942) urodził się w Drohobyczu i tam zginął w czasie okupacji niemieckiej. Od 1924 roku uczył rysunku w drohobyckim gimnazjum. Był pisarzem i grafikiem.
Wydanie zbioru
„Sklepy cynamonowe” ukazały się w grudniu 1933 roku z datą 1934, nakładem warszawskiego wydawnictwa „Rój”. Zbiór ma piętnaście opowiadań. Drugi zbiór Schulza, „Sanatorium pod Klepsydrą”, wyszedł w 1937 roku.
Miasto z opowiadań
W tekście miasto nie ma nazwy. Badacze zauważają jego podobieństwo do Drohobycza, rodzinnego miasta autora, a w tekście padają nazwy ulic Stryjskiej, Leszniańskiej i Podwala oraz dolina Tyśmienicy.
Mityzacja i dzieciństwo
Opowiadania zamieniają dom, rodzinę i miasto w mit. Ojciec staje się demiurgiem i bohaterem, Adela boginią, codzienność obrazem z Biblii i mitologii. Patrzymy oczami dziecka, ale słowami dorosłego.
Biblia i mitologia
Tytuł „Wtóra Księga Rodzaju” nawiązuje do biblijnej Księgi Rodzaju, a dach z ptakami do arki Noego. Z mitologii pochodzą Pomona, Menada i Niobidy.
Filmy
Na motywach prozy Schulza powstały filmy „Sanatorium pod Klepsydrą” (1973) i „Ulica krokodyli” (1986).
Dwudziestolecie międzywojenne
Zbiór ukazał się w dwudziestoleciu międzywojennym. Schulz pisze prozą poetycką, w której fabuła ustępuje miejsca obrazom i rozważaniom.