Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Zdążyć przed Panem Bogiem: streszczenie szczegółowe

Streszczenie szczegółowe

Książka zaczyna się od dziewiętnastego kwietnia 1943 roku, pierwszego dnia powstania w getcie. Marek Edelman opowiada reporterce, jak wtedy wyglądał: czerwony sweter z angory, dwa skórzane pasy na krzyż, latarka i dwa rewolwery. Mówi o sztabie pięciu ludzi, w którym był jednym z zastępców Mordechaja Anielewicza. Opowiada o walkach w rejonie fabryki szczotek i o tym, że w Żydowskiej Organizacji Bojowej było ich tylko dwustu dwudziestu.

Edelman nie lubi wielkich słów. Mówi, że strzelali, bo świat uważa strzelanie za największe bohaterstwo. Opowiada o śmierci Anielewicza i jego dziewczyny Miry w bunkrze na Miłej 18, gdzie ósmego maja bojowcy popełnili samobójstwo. Uważa, że nie należało tego robić, bo nie poświęca się życia dla symboli.

Duża część rozmowy wraca do lata 1942 roku. Edelman był wtedy gońcem w szpitalu i stał przy bramie Umschlagplatzu, placu, z którego Niemcy wywozili ludzi do Treblinki. Wyprowadzał stamtąd tych, których podziemie chciało ocalić. Opowiada o numerkach życia, o chlebie i marmoladzie, za które ludzie zgłaszali się do wagonów, i o samobójstwie prezesa Gminy, Adama Czerniakowa. Uważa, że ci, którzy szli spokojnie na śmierć, okazali więcej odwagi niż ci, którzy strzelali.

Reporterka opisuje też, jak przyjęto pierwszy wywiad z Edelmanem i jak on sam po wojnie złożył partiom sprawozdanie, a potem milczał trzydzieści lat. Przywołuje badania lekarzy z getta nad chorobą głodową.

Drugi wątek dzieje się w szpitalu współcześnie. Profesor Jan Moll, kardiochirurg, operuje serca, a Edelman z doktor Elżbietą Chętkowską i doktor Agą Żuchowską przekonują go do zabiegów, których nikt wcześniej nie robił. Pacjenci to między innymi Wacław Rudny, Mania Bubnerowa i Rzewuski. Bubnerowej odwrócono kierunek biegu krwi w sercu, a Profesor opowiedział o tej metodzie na zjeździe w Bad Nauheim.

Edelman wyjaśnia, dlaczego został lekarzem. Jego zadanie to zdążyć przed Panem Bogiem: osłonić płomień świecy, który Bóg chce zgasić, i dać człowiekowi choć trochę więcej życia. Kto dobrze zna śmierć, czuje większą odpowiedzialność za życie.

W ostatnich częściach Edelman wspomina, jak przeżył: esesman spudłował, a Mietek Dąb zdjął go z wozu jadącego na Umschlagplatz. Opowiada o wyjściu kanałami na ulicę Prostą dziesiątego maja 1943 roku. Książka kończy się myślą, że w porównaniu z czterystoma tysiącami jedno ocalone życie wydaje się mało, ale każde życie jest dla człowieka całym stu procentami.

Rozdział po rozdziale

  1. 2: Wywiad o dniu dziewiętnastego kwietnia

    Edelman opowiada reporterce o powstaniu: sztab pięciu, walki w fabryce szczotek, śmierć Anielewicza na Miłej, Umschlagplatz latem 1942 roku. Mówi, że chodziło tylko o wybór sposobu umierania.

  2. 3: Jak przyjęto wywiad

    Pierwsza rozmowa wywołuje oburzenie. Ludzie spierają się o liczbę powstańców i o to, czy wolno było mówić o matce Anielewicza i farbowanych rybach.

  3. 4: Sprawozdanie i trzydzieści lat milczenia

    Po wyjściu z getta Edelman składa sprawozdanie przedstawicielom partii. Słyszy, że to strzęp człowieka, i milknie na trzydzieści lat.

  4. 5: Głód w getcie

    Reporterka opisuje życie głodujących i badania lekarzy z getta nad chorobą głodową. Wszystko, co stało się w kwietniu 1943 roku, nazywa tęsknotą za pięknym umieraniem.

  5. 6: Profesor i nowe operacje

    Profesor Jan Moll waha się przed nowymi operacjami serca. Edelman i jego lekarki przekonują go; czternasta osoba, Bubnerowa, przeżywa zabieg z odwróconym biegiem krwi.

  6. 7: Szli spokojnie i godnie

    Edelman tłumaczy, że łatwiej umierać, strzelając, niż iść spokojnie do wagonu.

  7. 8: Beczka, numerki i akcja likwidacyjna

    Edelman wspomina Żyda na beczce, rozdawanie numerków życia, Polę Lifszyc, samobójstwo Czerniakowa i wyroki na policjantów.

  8. 9: Sobota pacjentów

    Rudny, Bubnerowa i Wilczkowski po zawale leżą w szpitalu i myślą o swoim życiu.

  9. 10: Czekanie na operację

    Pacjenci rozważają swoje szanse, a Bubnerowa w końcu zgadza się na operację.

  10. 11: Rocznica operacji Rudnego

    Rudny co roku przynosi trzy bukiety: dla Profesora, dla Edelmana i na grób doktor Chętkowskiej.

  11. 12: Dwadzieścia dni powstania

    Edelman opowiada o styczniowej akcji, o broni, o ucieczce z płonącej fabryki szczotek, o śmierci Anielewicza i o wyjściu kanałami dziesiątego maja.

  12. 13: Cmentarz i pamięć

    Na cmentarzu Edelman pokazuje groby towarzyszy. Odmawia opowiadania do kamery: opowiedział wszystko jeden raz.

  13. 14: Dlaczego został lekarzem

    Po wojnie Edelman szuka, kogo jeszcze ratować. Jako lekarz chce osłonić płomień życia przed Panem Bogiem.

  14. 15: Spory o historię

    Reporterka zestawia liczby, raporty i wspomnienia innych ludzi. Okazuje się, że porządek historyczny to porządek umierania.

  15. 16: Jak przeżył

    Edelmana ocalił przypadek: chybiony strzał esesmana i Mietek Dąb, który zdjął go z wozu.

  16. 17: Wyścig z Panem Bogiem

    Lekarze wygrywają i przegrywają z Bogiem. Edelman zestawia jedno ocalone życie z czterystoma tysiącami.

  17. 18: Przypis

    Przypis prostuje wiek Anielewicza podany przez Edelmana.

Sprawdź, ile pamiętasz: Zdążyć przed Panem Bogiem: sprawdzian z lektury