W celi więzienia w klasztorze Bazylianów w Wilnie śpi więzień. Anioł Stróż mówi mu, że będzie wolny, a duchy walczą o jego myśli. Więzień pisze na ścianie, że Gustaw umarł, a urodził się Konrad. W Wigilię więźniowie spotykają się w celi Konrada. Opowiadają o śledztwie Nowosilcowa i o wywiezieniu młodzieży na Sybir, a Konrad śpiewa pieśń zemsty. Sam w celi wygłasza Wielką Improwizację: kocha naród, żąda od Boga władzy nad duszami, a gdy Bóg milczy, jest bliski nazwania Go carem. Mdleje. Ksiądz Piotr odprawia egzorcyzm. Ewa pod Lwowem modli się za poetę i śni o różach. Potem ksiądz Piotr widzi w widzeniu Polskę ukrzyżowaną jak Chrystus i zapowiedź wskrzesiciela „czterdzieści i cztery”. Senator Nowosilcow ma we śnie wizję utraty łaski cara. W salonie warszawskim patrioci słuchają opowieści Adolfa o Cichowskim, a urzędnicy i literaci są obojętni. U senatora w Wilnie trwa śledztwo i bal; matka torturowanego Rollisona błaga o litość, a piorun zabija Doktora. Ksiądz Piotr spotyka Konrada prowadzonego na śledztwo i przepowiada mu podróż. W noc dziadów Kobieta z Guślarzem widzą na cmentarzu kibitki jadące na północ, a w jednej z nich człowieka z wieloma ranami.
Sprawdź, ile pamiętasz: Dziady część III: sprawdzian z lektury