Konrad to dawny Gustaw, uwięziony przez Rosjan w Wilnie. W prologu pisze na ścianie, że Gustaw umarł, a narodził się Konrad. W Wigilię śpiewa więźniom pieśń zemsty. Sam w celi wygłasza Wielką Improwizację: mówi, że kocha naród i cierpi za miliony, i żąda od Boga władzy nad duszami. Gdy Bóg milczy, oskarża Go o brak miłości i jest bliski nazwania Go carem. Mdleje, a ratuje go modlitwa księdza Piotra i egzorcyzm. Potem spotyka Piotra, gdy żołnierze prowadzą go na śledztwo, i słyszy przepowiednię o podróży. W ostatniej scenie można go rozpoznać w człowieku jadącym kibitką na północ.
Ksiądz Piotr przychodzi do celi zemdlonego Konrada i odprawia nad nim egzorcyzm. Leży krzyżem i ofiaruje się przyjąć kary za jego winy. W swojej celi ma widzenie: Polska cierpi jak Chrystus i zmartwychwstaje, a jej wskrzesicielem będzie mąż o imieniu „czterdzieści i cztery”. U Senatora dostaje policzek i przepowiada śmierć Doktorowi. Pociesza Panią Rollison i mówi jej, że syn żyje. Na koniec spotyka Konrada i daje mu przestrogę przed podróżą. Jest przeciwieństwem dumnego Konrada: pokorą osiąga to, czego Konrad nie zdobył pychą.
Senator to Nikołaj Nowosilcow, carski urzędnik, który prowadzi śledztwo przeciw polskiej młodzieży w Wilnie. Uważa, że spisek zwiąże go z łaską cara. We śnie widzi, że cesarz się od niego odwraca, a dwór się z niego śmieje. U siebie prowadzi przesłuchania, a jednocześnie wydaje bal. Pani Rollison zbywa obietnicami i każe ją potajemnie zamknąć. Po śmierci Doktora jest niespokojny, a pod koniec sceny odchodzi do swoich pokojów.
Pani Rollison to ślepa matka, której syna więzi i torturuje Senator. Przychodzi do niego z prośbą o widzenie z synem. Prosi, żeby przynajmniej posłał mu księdza. Senator udaje litość, a po cichu każe ją zamknąć. Później wpada na bal z wieścią, że syna wyrzucono oknem. Rzuca się na Senatora i mdleje. Ksiądz Piotr mówi jej, że syn żyje.
Ewa mieszka w domu wiejskim pod Lwowem. Modli się za ojczyznę, za rodziców i za więzionego poetę, którego piosenki czytała. We śnie widzi kwiaty, którymi uwieńczyła obraz Matki Boskiej. Róża mówi do niej: „Weź mnie na serce”. Jest przeciwieństwem Konrada: modli się z pokorą i zostaje nagrodzona widzeniem.
Kapral to stary żołnierz, który służył w legionach, zanim wzięto go w rekruty. Pozwala więźniom zebrać się w Wigilię w celi Konrada. Gdy słyszy hałas, sprowadza księdza Piotra, którego nazywa kmotrem. Opowiada, że widział wielu konających i umie poznać po twarzy, czy człowiek jest święty, czy przeklęty.