Narrator, młody Polak, po klęsce wrześniowej próbuje przejść przez granicę sowiecko-litewską, żeby walczyć z Niemcami. Zatrzymuje go NKWD. W śledztwie w Grodnie podejrzewają go o szpiegostwo, bo nosi wysokie buty, a jego nazwisko brzmi jak nazwisko niemieckiego marszałka. W końcu w akcie oskarżenia stoi, że chciał walczyć ze Związkiem Sowieckim. W Witebsku słyszy wyrok: pięć lat obozu. W celi spotyka starego szewca, którego syn jest kapitanem Armii Czerwonej, a w Leningradzie pułkownika Szkłowskiego, potomka zesłańców z 1863 roku. Przez Wołogdę trafia do Jercewa, jednego z obozów kargopolskich pod Archangielskiem.
W Jercewie narrator poznaje historię obozu, w którym przez pewien czas rządzili sami więźniowie. Sprzedaje oficerki za chleb i dostaje się do 42. brygady tragarzy w bazie żywnościowej, gdzie można czasem ukraść trochę jedzenia. Widzi, jak złodzieje z brygady gwałcą Marusię, a potem ona sama wraca do ich przywódcy. Opisuje zwykły dzień: pobudkę przed szóstą, kolejki po zupę, „kotły” według wyrobionej normy i jedenaście godzin pracy. Dawny śledczy Gorcew zostaje rozpoznany przez więźniów. Dostaje najcięższą pracę w lesie i umiera. Więzień chory na kurzą ślepotę spada z kładki z workiem mąki, a potem w obłędzie krzyczy, że zabił Stalina.
Narrator poznaje trzech niemieckich komunistów, których Rosjanie zatrzymali w łagrze, choć innych odesłali do Niemiec. Zaprzyjaźnia się z Michaiłem Kostylewem, dawnym komunistą i czytelnikiem francuskich powieści. Kostylew wkłada rękę w ogień, żeby nie wrócić do pracy. Wezwany na transport na Kołymę oblewa się wrzątkiem w łaźni i umiera w szpitalu. Jego matka przyjeżdża na widzenie, gdy syn już nie żyje. Narrator opisuje też Dom Swidanij, czyli dom widzeń z rodzinami, i swój pobyt w szpitalu, gdzie widzi miłość pielęgniarki Jewgienii Fiodorowny do więźnia Jarosława R.
W dzień wolny od pracy więźniowie piszą listy i odpoczywają. Kozak Pamfiłow czyta listy od syna Saszy, oficera, który pochwala aresztowanie ojca, a potem sam trafia do obozu i godzi się z ojcem. Fin Rusto Karinen opowiada o swojej ucieczce: po siedmiu dniach w lesie doszedł do wsi niedaleko obozu. Narrator opisuje głód, który przychodzi wiosną 1941 roku, upadek kobiet w obozie i nocny lęk przed śmiercią. Natalia Lwowna pożycza mu „Zapiski z martwego domu” Dostojewskiego i mówi o nadziei w samobójstwie. Wkrótce potem tnie sobie żyły, ale zostaje odratowana.
W czerwcu 1941 roku wybucha wojna rosyjsko-niemiecka, a po układzie Sikorski-Majski przychodzi amnestia dla Polaków. Narrator pracuje w brygadzie 57. przy sianokosach i przyjaźni się ze starym bolszewikiem Sadowskim. W baraku technicznym po nocnym komunikacie z frontu pijany technik zostaje zabrany przez Trzeci Oddział. Jesienią narrator choruje na cyngę. Stary szewc ormiański mówi mu, że donosił na niego Machapetian, przyjaciel bliższy niż brat.
Pod koniec listopada w Jercewie zostaje sześcioro Polaków. Pięcioro z nich, bez chorego na serce inżyniera M., ogłasza głodówkę z żądaniem zwolnienia albo kontaktu z polskim przedstawicielstwem. Narrator siedzi w izolatorze, słyszy obok kobiety, które cierpią za wiarę. Po ośmiu dniach podpisuje depeszę do ambasadora i trafia do szpitalika, gdzie doktor Zabielski ratuje mu życie. Zimę spędza w Trupiarni, baraku najsłabszych, obok Dimki i Sadowskiego. Na Boże Narodzenie Polacy łamią się chlebem, a B. opowiada, co przeżył w innym obozie po wybuchu wojny.
19 stycznia 1942 roku narrator dowiaduje się, że jest wolny. Przez Wołogdę i Swierdłowsk dociera do Czelabińska, gdzie spotyka polską misję wojskową. 12 marca wstępuje do 10. pułku artylerii lekkiej w Ługowoje. Na początku kwietnia jego dywizja przypływa do Persji. W epilogu, w czerwcu 1945 roku w Rzymie, odwiedza go Żyd z Grodna, dawny towarzysz celi witebskiej. Opowiada, że w obozie nad Peczorą złożył fałszywe zeznanie przeciw czterem Niemcom, których potem rozstrzelano. Prosi, by narrator powiedział, że go rozumie. Narrator nie odpowiada, a gość wychodzi.
Narrator opowiada o śledztwie, wyroku pięciu lat obozu i drodze przez więzienia. W celi w Witebsku poznaje starego szewca żydowskiego, w Leningradzie pułkownika Szkłowskiego. Etapem jedzie przez Wołogdę do Jercewa.
Historia obozu kargopolskiego i czasów, gdy rządzili w nim sami więźniowie. Narrator trafia do brygady tragarzy. Złodzieje gwałcą Marusię, a ona wraca potem do ich przywódcy Kowala.
Opis zwykłego dnia w łagrze: pobudka, zupa według normy, praca w lesie i w bazie. Więźniowie mszczą się na dawnym śledczym Gorcewie. Chory na kurzą ślepotę więzień spada z kładki z workiem mąki i w obłędzie krzyczy, że zabił Stalina.
Trzej niemieccy komuniści, Hans, Otto i Stefan, uciekli kiedyś do Związku Sowieckiego. Po pakcie z Niemcami Rosjanie odesłali wielu takich ludzi do Niemiec, a ich trzech zatrzymali w łagrze.
Michaił Kostylew, dawny komunista, wkłada rękę w ogień, żeby nie pracować dla systemu, który go oszukał. Gdy ma jechać na Kołymę, oblewa się wrzątkiem i umiera. Narrator na próżno zgłasza się na transport zamiast niego.
Opis domu widzeń, w którym więźniowie spotykają się z żonami i matkami na dzień, dwa albo trzy. Narrator jako cudzoziemiec nie czeka na nikogo.
Pobyt narratora w szpitalu obozowym. Pielęgniarka Jewgienija Fiodorowna, związana z wolnym lekarzem Jegorowem, zakochuje się w więźniu Jarosławie R. Jarosław trafia na transport, a ona umiera przy porodzie.
Dzień wolny od pracy. Kozak Pamfiłow godzi się z synem Saszą, który wcześniej pochwalił jego aresztowanie. Fin Rusto Karinen opowiada o swojej ucieczce.
O kobietach w obozie, o profesorze Borysie Lazarowiczu N., który umiera z głodu, i o tym, jak głód zmienia ludzi.
Wieczory i noce w baraku. Stary Czeczen modli się o śmierć, a więźniowie boją się umrzeć bezimiennie.
Przedstawienie w baraku kulturalno-wychowawczym. Natalia Lwowna pożycza narratorowi książkę Dostojewskiego i mówi mu o wolności w wyborze śmierci. Wkrótce potem próbuje się zabić.
Wybuch wojny rosyjsko-niemieckiej i amnestia dla Polaków. W baraku technicznym pijany technik zostaje zabrany przez Trzeci Oddział. Przy sianokosach narrator przyjaźni się z Sadowskim, a jesienią dowiaduje się, że donosił na niego Machapetian.
Głodówka pięciorga Polaków. Narrator w izolatorze słyszy kobiety, które cierpią za wiarę. Po ośmiu dniach podpisuje depeszę do ambasadora, a doktor Zabielski ratuje mu życie.
Zima w baraku umierających. Dimka opowiada narratorowi historię swojego życia. Polacy obchodzą Boże Narodzenie, a B. opowiada, co przeżył po wybuchu wojny.
Zwolnienie z obozu i droga przez Rosję do wojska polskiego. Narrator wstępuje do pułku artylerii w Ługowoje, a potem jego dywizja wyjeżdża do Persji.
W Rzymie w 1945 roku narratora odwiedza Żyd z Grodna, dawny towarzysz celi. Wyznaje, że w obozie złożył fałszywe zeznanie i czterech Niemców rozstrzelano. Prosi o zrozumienie, ale narrator milczy.
Sprawdź, ile pamiętasz: Inny świat: sprawdzian z lektury