Epos zaczyna się prośbą do Muzy o pieśń o mężu, który zburzył Troję i długo błądził. Na radzie bogów Atene prosi Zeusa o powrót Odysa, którego od lat trzyma nimfa Kalypso. Przebrana za Mentesa bogini przybywa do Itaki. Dom Odysa zajęli zalotnicy Penelopy: ucztują, piją i czekają, aż królowa wybierze jednego z nich. Telemach zwołuje zgromadzenie, ale niczego nie wskóra. Z pomocą Atene w postaci Mentora płynie do Nestora w Pylos, a potem jedzie do Menelaja w Sparcie. Menelaj słyszał, że Odys żyje u Kalypso. Zalotnicy zastawiają na Telemacha zasadzkę.
Hermes przynosi Kalypso rozkaz Zeusa. Odys buduje tratwę, ale Posejdon rozbija ją burzą, a rozbitka ratuje zasłona bogini Ino. Na wyspie Feaków budzi go królewna Nausykaa. Król Alkinoj przyjmuje gościa, a śpiewak Demodok śpiewa o Troi i drewnianym koniu. Odys płacze i w końcu wyjawia, kim jest.
Odys opowiada swoje przygody. Po napadzie na Kikonów trafia do lotofagów, a potem do jaskini Polyfema. Przedstawia się jako Nikt, oślepia olbrzyma i ucieka, ale chwali się prawdziwym imieniem i ściąga na siebie gniew Posejdona. Ajol daje mu miech z wiatrami, który towarzysze otwierają tuż przed Itaką. Lajstrygoni niszczą wszystkie okręty poza okrętem Odysa. Kirka zmienia ludzi w świnie, ale Odys z pomocą Hermesa ją pokonuje. W krainie zmarłych rozmawia z Tejresjaszem, matką i Achillesem. Potem mija Syreny, traci sześciu ludzi przez Skyllę, a na Trinakii towarzysze zabijają woły Heliosa. Zeus rozbija okręt i ginie cała załoga. Sam Odys dopływa do Kalypso.
Feakowie odwożą Odysa do Itaki. Atene zmienia go w starego żebraka. Odys mieszka u wiernego pasterza Eumajosa, tam spotyka powracającego Telemacha i wyjawia mu, kim jest. W domu sprawdza ludzi: pies Argos go poznaje, Melantios i zalotnicy go poniżają, żebrak Iros przegrywa z nim walkę na pięści. Penelopa rozmawia z przybyszem, a stara Eurykleja poznaje go po bliźnie. Następnego dnia Penelopa wyznacza próbę łuku. Żaden zalotnik nie napina łuku, a żebrak przestrzeliwuje topory. Odys z synem, Eumajosem i Filojtiosem zabija zalotników. Penelopa sprawdza męża tajemnicą łoża zbudowanego na pniu oliwki i dopiero wtedy go przyjmuje. Odys odwiedza ojca Laertesa. Rodziny zabitych chcą zemsty, ale Atene z woli Zeusa kończy walkę i przywraca pokój.
Bogowie radzą o Odysie, którego Kalypso trzyma na swojej wyspie, a Posejdon ściga za oślepienie Polyfema. Atene, przebrana za Mentesa, przybywa do Itaki. W domu Odysa ucztują zalotnicy Penelopy. Bogini radzi Telemachowi, by zwołał zgromadzenie i popłynął szukać wieści o ojcu.
Telemach skarży się ludowi na zalotników, którzy przejadają jego majątek. Antinoj zrzuca winę na Penelopę i opowiada o jej podstępie z całunem dla Laertesa. Zgromadzenie nic nie postanawia. Atene w postaci Mentora zdobywa okręt i nocą odpływa z Telemachem.
W Pylos stary Nestor opowiada o powrotach Greków spod Troi i o śmierci Agamemnona. O Odysie nic nie wie. Daje Telemachowi konie i syna Pejsistrata, z którym Telemach jedzie lądem do Sparty.
Menelaj i Helena przyjmują Telemacha w Sparcie. Menelaj opowiada, że według morskiego starca Odys żyje, zatrzymany przez nimfę Kalypso. W Itace zalotnicy dowiadują się o wyprawie i zastawiają na Telemacha zasadzkę przy skale Asteris. Penelopa, przerażona, dostaje we śnie pocieszenie od zjawy siostry.
Hermes przynosi Kalypso rozkaz Zeusa: musi uwolnić Odysa. Odys buduje tratwę i płynie siedemnaście dni. Posejdon rozbija ją burzą. Ino, bogini morska, daje Odysowi zasłonę, dzięki której dopływa do ziemi Feaków. Wyczerpany zasypia w liściach.
Atene we śnie posyła Nausykę nad rzekę z praniem. Dziewczęta grają w piłkę i budzą Odysa. Służące uciekają, a królewna zostaje. Daje rozbitkowi szaty i jedzenie i radzi mu, by w pałacu prosił o pomoc jej matkę, królową Arete.
Odys, okryty mgłą przez Atene, dochodzi do pałacu i ogrodów Alkinoja. Klęka przed Arete. Król obiecuje mu odwiezienie do domu. Odys opowiada, jak trafił od Kalypso, która trzymała go siedem lat, na Scherię.
Feakowie urządzają ucztę i zawody. Odys, zaczepiony przez młodzieńca, rzuca ciężkim krążkiem dalej niż wszyscy. Niewidomy śpiewak Demodok śpiewa o sporze Odysa z Achillesem, a potem, na prośbę gościa, o drewnianym koniu. Odys płacze, a król pyta go, kim jest.
Odys wyjawia imię i zaczyna opowieść. Po łupieżczym najeździe na Kikonów w Ismarze traci ludzi. U lotofagów towarzysze jedzą słodki owoc i zapominają o powrocie. Na wyspie Kyklopów Polyfem więzi ich w jaskini i pożera. Odys przedstawia się jako Nikt, upija olbrzyma winem Marona, oślepia go palem i ucieka z ludźmi uczepieni pod brzuchami owiec i tryków. Odpływając, chwali się prawdziwym imieniem, a Polyfem prosi ojca, Posejdona, o zemstę.
Ajol daje Odysowi miech z zamkniętymi wiatrami. Gdy Itaka jest już blisko, towarzysze otwierają go, myśląc, że to złoto, i burza zawraca okręty. Ludożercy Lajstrygoni niszczą wszystkie statki poza okrętem Odysa. Na wyspie Ajai Kirka zmienia zwiadowców w świnie. Odys z zielem od Hermesa zmusza ją, by przywróciła im ludzką postać, i zostaje u niej rok. Elpenor ginie, spadając z dachu.
Na krańcu ziemi Odys składa ofiarę i przyzywa dusze. Pierwszy przychodzi Elpenor z prośbą o pogrzeb. Tejresjasz przepowiada trudny powrót i ostrzega przed zabiciem wołów Heliosa. Matka Antikleja mówi, że umarła z tęsknoty. Achilles wyznaje, że wolałby być parobkiem na ziemi niż królem wśród zmarłych. Dusza Ajasa milczy, wciąż urażona o zbroję Achillesa.
Odys grzebie Elpenora. Kirka ostrzega go przed dalszą drogą. Towarzysze z uszami zalepionymi woskiem przepływają obok Syren, a przywiązany do masztu Odys słucha ich śpiewu. Skylla porywa sześciu ludzi. Na Trinakii głodni towarzysze zabijają woły Heliosa. Zeus piorunem rozbija okręt. Ocalały Odys przechodzi obok Charybdy i dopływa do wyspy Kalypso.
Feakowie odwożą śpiącego Odysa do Itaki i zostawiają go na brzegu z darami. Posejdon zamienia ich okręt w skałę. Atene ukazuje się Odysowi, ukrywa skarby w grocie i zmienia go w starego żebraka, żeby nikt go nie poznał. Każe mu iść do pasterza Eumajosa.
Eumajos przyjmuje żebraka w swojej zagrodzie, choć go nie zna. Opowiada o panu, za którym tęskni, i o zalotnikach. Odys snuje zmyśloną historię o sobie i zapewnia, że Odys wróci, ale pasterz nie chce w to wierzyć.
Atene budzi Telemacha w Sparcie i każe mu wracać, omijając zasadzkę. Telemach żegna Menelaja i odpływa z Pylos. Eumajos opowiada gościowi swoje dzieje. Telemach ląduje na Itace i idzie do zagrody pasterza.
W chacie Eumajosa Atene przywraca Odysowi młody wygląd. Telemach bierze go za boga, a Odys mówi mu, że jest jego ojcem. Płaczą obaj. Razem planują zemstę na zalotnikach. Zalotnicy, którym zasadzka się nie udała, radzą, co dalej.
Odys z Eumajosem idzie do miasta. Kozopas Melantios kopie go po drodze. Pod bramą stary pies Argos poznaje pana i macha ogonem. W sali zalotnicy szydzą z żebraka, a Antinoj go obraża. Penelopa chce porozmawiać z przybyszem.
Żebrak Iros chce wygnać Odysa, a zalotnicy dla zabawy szczują ich do walki na pięści. Odys powala Irosa. Atene skłania Penelopę, by pokazała się zalotnikom. Odys znosi kolejne obelgi.
Odys z synem wynosi broń z sali. Penelopa rozmawia z żebrakiem i opowiada o całunie oraz o śnie o orle i gęsiach. Stara Eurykleja, myjąc mu nogi, poznaje bliznę po dziku z polowania na Parnasie. Odys każe jej milczeć. Penelopa postanawia wyznaczyć próbę łuku.
Odys nie może zasnąć i widzi, jak niewierne służące idą do zalotników. Bogowie zsyłają mu znaki. Następnego dnia zalotnik Ktesippos rzuca w niego krowią racicą, a Telemach grozi mu dzidą.
Penelopa przynosi łuk, który Odys dostał od Ifita, i obiecuje wyjść za tego, kto go napnie i przestrzeli rząd toporów. Zalotnicy nie potrafią napiąć łuku. Odys wyjawia się Eumajosowi i Filojtiosowi. Potem bierze łuk, napina go bez trudu i strzałą przechodzi przez wszystkie topory.
Odys zabija Antinoja strzałą w gardło i wyjawia, kim jest. Eurymach prosi o litość i zrzuca winę na Antinoja, ale ginie. Melantios przynosi zalotnikom broń ze skarbca. Atene pomaga Odysowi. Giną wszyscy zalotnicy. Odys oszczędza śpiewaka Femiosa i herolda Medona. Niewierne służące zostają powieszone, Melantios okrutnie ukarany.
Eurykleja budzi Penelopę, ale ta nie wierzy, że mąż wrócił. Sprawdza go, każąc wynieść łoże z sypialni. Odys z gniewem mówi, że łoża nie da się ruszyć, bo zbudował je na pniu oliwki. Penelopa rzuca mu się w objęcia. Atene przedłuża dla nich noc.
Hermes prowadzi dusze zalotników do Hadesu, gdzie spotykają Achillesa i Agamemnona. Odys odnajduje ojca w sadzie i odsłania się mu. Eupejtes, ojciec Antinoja, prowadzi rodziny zabitych na Odysa. Laertes zabija go oszczepem. Atene w postaci Mentora, z wolą Zeusa, przerywa walkę i godzi Itakę.
Sprawdź, ile pamiętasz: Odyseja: sprawdzian z lektury