Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Syzyfowe prace: streszczenie szczegółowe

Streszczenie szczegółowe

Ośmioletni Marcin Borowicz z Gawronek trafia do wiejskiej szkoły w Owczarach, do nauczyciela Ferdynanda Wiechowskiego. Tęskni za matką, a w szkole uczy się przede wszystkim rosyjskiego. Podczas wizyty dyrektora Jaczmieniewa okazuje się, że szkoła ludowa ma przede wszystkim uczyć dzieci po rosyjsku.

Marcin zdaje egzamin do gimnazjum w Klerykowie. Mieszka na stancji u pani Przepiórkowskiej, zwanej „starą Przepiórzycą”. W klasie wstępnej boi się nauczycieli, a pan Majewski wyśmiewa słabszych uczniów, na przykład biednego Gumowicza. W wakacje po klasie wstępnej umiera matka Marcina. W pierwszej klasie chłopiec zaniedbuje naukę. Ksiądz Wargulski broni prawa uczniów do śpiewania hymnu carskiego po polsku w kościele. Za strzelanie z pistoletu w parku Marcinowi grozi wydalenie, kończy się na karcerze.

Do gimnazjum przychodzą nowy dyrektor Kriestoobriadnikow i inspektor Zabielskij. Marcin idzie do rosyjskiego teatru i staje się częstym gościem inspektora. Rok później do Klerykowa przychodzi pieszo Andrzej Radek, syn fornala z Pajęczyna Dolnego, który uczył się dzięki pomocy Paluszkiewicza. Zostaje korepetytorem u Płoniewiczów i uczniem klasy piątej. Gdy bije kolegę, który z niego drwi, dyrektor chce go wyrzucić. Ratuje go Marcin, który prosi o pomoc inspektora.

W klasie szóstej uczniowie czytają Buckle'a i chwalą się niewiarą. W klasie siódmej Walecki protestuje przeciw oszczerstwom Kostriulewa na lekcji historii, a Marcin zrzuca całą winę na kolegę. Po Bożym Narodzeniu do klasy przychodzi Bernard Zygier. Na lekcji pana Sztettera recytuje po polsku „Redutę Ordona”, a Marcin rozpoznaje w wierszu historię, którą kiedyś opowiedział mu strzelec Noga.

Od tej chwili Marcin z kolegami spotyka się u Gontali na „górce” i czyta zakazane polskie książki. Któregoś wieczoru zatrzymuje Majewskiego, który tropi uczniów, i obrzuca go błotem. Przy końcu zimy zakochuje się w Annie Stogowskiej, zwanej „Birutą”. Wiosną spotykają się bez słów przy źródle w parku. Po maturze Marcin wraca do Klerykowa, ale Stogowscy już wyjechali w głąb Rosji. Przy źródle płacze, a pociesza go Radek, wtedy uczeń klasy ósmej.

Rozdział po rozdziale

  1. rozdział I: Odjazd do Owczar

    Rodzice wiozą ośmioletniego Marcina do szkoły w Owczarach. Zostaje u nauczyciela Wiechowskiego i jego żony. Wieczorem i w nocy tęskni za matką. Na lekcjach dzieci uczą się czytać po rosyjsku.

  2. rozdział II: Wizyta dyrektora Jaczmieniewa

    Nauczyciel przygotowuje szkołę na przyjazd dyrektora Jaczmieniewa. Dyrektor odpytuje dzieci, a Wiechowskiego strofuje, bo uczniowie za słabo mówią po rosyjsku. Wiechowski upija się z radości, że inspekcja dobrze się skończyła.

  3. rozdział III: Egzamin w Klerykowie

    Matka przywozi Marcina na egzamin do gimnazjum. Na korytarzu woźny zakazuje mówić po polsku. O trzydzieści kilka miejsc stara się około stu kandydatów. Pani Borowiczowa szuka pomocy u pana Majewskiego.

  4. rozdział IV: Przyjęcie i stancja

    Marcin zostaje przyjęty. Zamieszkuje u pani Przepiórkowskiej w Wygwizdowie. Przy stole stary Somonowicz opowiada o czasach powstania listopadowego.

  5. rozdział V: Klasa wstępna

    Marcin boi się szkoły i Majewskiego. Korepetytorem na stancji jest Pigwański, a kolegą Szwarc, zwany „Bułą”. Majewski poniża biednego Gumowicza, a Marcin pierwszy raz mu współczuje.

  6. rozdział VI: Zielone Świątki

    Matka zabiera Marcina na Zielone Świątki do Gawronek. W drodze do domu prosi go, by zawsze ją kochał.

  7. rozdział VII: Śmierć matki i hymn

    W wakacje po klasie wstępnej umiera pani Borowiczowa. W pierwszej klasie Marcin przyjaźni się z łobuzem Wilczkiem i zaniedbuje naukę. Ksiądz Wargulski nie pozwala inspektorowi zmusić uczniów do śpiewania hymnu carskiego w kościele po rosyjsku.

  8. rozdział VIII: Nauczyciele

    Narrator przedstawia nauczycieli: surowego łacinnika Leima, bezradnego Ozierskiego i zastraszonego polonistę Sztettera. Marcin trafia do kozy za mówienie po polsku.

  9. rozdział IX: Strzelanie w parku

    Chłopcy strzelają w parku z pistoletu. Żandarm łapie Marcina i Szwarca. Dyrektor grozi wydaleniem, ale Marcin kończy z karą kozy o chlebie i wodzie.

  10. rozdział X: Wakacje w Gawronkach

    Folwark podupada po śmierci matki. Marcin poluje ze strzelcem Nogą. Noga opowiada mu o Kosturze, który bronił pojmanego powstańca, i o grobie powstańca pod świerkiem. Marcina ta historia wtedy mało obchodzi.

  11. rozdział XI: Nowe władze i teatr

    Do gimnazjum przychodzą nowy dyrektor i inspektor. Rewidują stancje i zachęcają uczniów do rosyjskiego teatru. Marcin idzie na przedstawienie i odtąd bywa u inspektora Zabielskiego.

  12. rozdział XII: Andrzej Radek

    Radek, syn fornala, idzie pieszo do Klerykowa. Uczył go Paluszkiewicz, zwany Kawką, który zmarł. Radek zostaje korepetytorem Władzia Płoniewicza. Gdy bije Tymkiewicza, dyrektor chce go wyrzucić, a Marcin wyprasza dla niego przebaczenie.

  13. rozdział XIII: Buckle i bezbożnicy

    W klasie szóstej uczniowie czytają rosyjskie książki i zachwycają się Bucklem. Marcin uważa się za ateistę i myśli o sobie jak o człowieku wyższym.

  14. rozdział XIV: Protest Waleckiego

    Walecki protestuje przeciw kłamstwom Kostriulewa o katolikach. Dyrektor mówi o buncie. Marcin zrzuca całą winę na Waleckiego, a klasa powtarza jego słowa.

  15. rozdział XV: Zygier i Reduta

    Do klasy siódmej przychodzi Bernard Zygier. Na lekcji Sztettera recytuje po polsku wiersz Mickiewicza. Marcin przypomina sobie opowieść Nogi i płacze.

  16. rozdział XVI: Górka u Gontali

    Uczniowie spotykają się u Gontali i czytają zakazane polskie książki. Marcin zatrzymuje Majewskiego na drodze, obrzuca go błotem i ostrzega kolegów.

  17. rozdział XVII: Biruta

    Marcin zakochuje się w Annie Stogowskiej, zwanej „Birutą”. Kradnie ze sztambucha kartkę z wierszem Mieczysława Romanowskiego, który Biruta wpisała własną ręką. Spotykają się przy źródle w parku i patrzą na siebie bez słów.

  18. rozdział XVIII: Po maturze

    Marcin wraca do Klerykowa po wakacjach. Rozmawia z Somonowiczem i panią Przepiórkowską. Stogowscy wyjechali w głąb Rosji. Przy źródle Marcin płacze, a podaje mu rękę Radek.

Sprawdź, ile pamiętasz: Syzyfowe prace: sprawdzian z lektury