- Rewolucja
- W „Szewcach” są trzy przewroty: faszystowski Scurvy’ego i Dziarskich Chłopców, szewski i na końcu technokratyczny Hiper-Robociarza. Każdy obiecuje wyzwolenie, a kończy się nową władzą nad ludźmi. Ostatnie słowo mają dygnitarze, dla których wszyscy pozostali są tylko dekoracją. (Akt I; Akt II; Akt III)
- Praca
- Scurvy szydzi, że wyzwolenie jest tylko przez pracę, a potem karze szewców przymusowym bezrobociem. Właśnie praca staje się bronią: szewcy szyją jak w transie i zarażają nią pachołków Gnębona. Po zwycięstwie praca bez idei okazuje się nudna, a Sajetan narzeka na pracę czystotwórczo społeczną. (Akt I; Akt II; Akt II)
- Nuda i pustka
- Nuda pojawia się w didaskaliach na końcu aktu I, a w akcie III wisi nad sceną jako tablica z napisem „NUDA”. Czeladnicy po zwycięstwie czują zupełną pustkę, a Księżna mówi im, że są „po tamtej stronie”. Dla Witkacego to znak, że świat bez głębszych przeżyć staje się mechaniczny. (Akt I; Akt III; Akt III)
- Władza i kukły
- Ci, którzy wydają się rządzić, są kukłami. Scurvy zostaje ministrem przez telefon, czeladnicy dostają władzę dekoracyjną, Gnębon pilnuje widowisk propagandowych. Prawdziwa władza wchodzi na końcu w angielskich garniturach i nawet nie patrzy na leżących. (Akt I; Akt III; Akt III)
- Pożądanie i kobieta-modliszka
- Księżna uwodzi i dręczy mężczyzn. Scurvy cały czas pragnie jej i umiera z niespełnionej żądzy, przykuty łańcuchem. Na końcu Księżna z piedestału każe wszystkim pełznąć przed babą, a potem trafia do klatki. Pożądanie jest tu siłą równie niszczącą jak polityka. (Akt I; Akt III; Akt III)
- Groteska
- Witkacy łączy rzeczy, które do siebie nie pasują: filozofię z wulgarnym językiem szewców, prokuratora na łańcuchu, bombę, która jest termosem, serce na tacy z mechanizmem zegarowym. Śmierć Sajetana nie kończy jego gadania, a postaci mówią o autorze sztuki. Groteska śmieszy i przeraża zarazem. (Akt III; Akt III; Akt II)
- But
- But jest narzędziem pracy szewców i znakiem ich klasy. W akcie I Drugi Czeladnik szyje olbrzymi but oficerski, w akcie II szewcy wołają, że but jest absolutem. Scurvy przegrywa wszystko, bo nie umie uszyć jednego buta. (Akt I; Akt II; Akt III)
- Chochoł i polskie mity
- Chłopi przynoszą chochoła Wyspiańskiego, a Hiper-Robociarz mówi, że to „zaraza czysta z tym Wyspiańskim”. Chochoł okazuje się Bubkiem we fraku, który zaprasza na dancing. Witkacy kpi z narodowych symboli, z których każda władza robi sobie dekorację. (Akt III; Akt III; Akt III)