Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Zbrodnia i kara: streszczenie szczegółowe

Streszczenie szczegółowe

Część pierwsza. Jest upalny lipiec w Petersburgu. Rodion Raskolnikow, dwudziestotrzyletni były student prawa, od miesięcy żyje w nędzy w izdebce pod dachem, zalega z czynszem i nie wychodzi z domu. Dojrzewa w nim zamiar zabicia starej lichwiarki Alony Iwanowny. Idzie do niej z zegarkiem ojca, niby po pożyczkę, a naprawdę na próbę. W szynku poznaje pijanego urzędnika Marmieładowa, który opowiada, że jego córka Sonia z głodu musiała zacząć sprzedawać się na ulicy. Nazajutrz Raskolnikow dostaje list od matki. Jego siostra Dunia była guwernantką u Swidrygajłowów, gdzie pan domu napastował ją, a teraz przyjęła oświadczyny zamożnego Łużyna, żeby pomóc bratu. Raskolnikow postanawia nie dopuścić do tej ofiary. Śni mu się zakatowana szkapa, a potem przypadkiem słyszy, że Lizawieta, siostra lichwiarki, wyjdzie z domu o siódmej. Następnego wieczoru zabija lichwiarkę siekierą. Gdy niespodziewanie wraca Lizawieta, zabija i ją. Ucieka w ostatniej chwili, kiedy do drzwi dobijają się klienci staruchy.

Część druga. Rano Raskolnikow dostaje wezwanie na policję w sprawie długu. Gdy urzędnicy rozmawiają o zabójstwie, mdleje. Łup chowa pod kamieniem na obcym podwórzu, nawet nie sprawdziwszy, ile ukradł. Potem kilka dni leży w gorączce, a opiekuje się nim przyjaciel Razumichin. Policja aresztuje malarza Mikołaja, który znalazł pudełko z kolczykami. Raskolnikowa odwiedza Łużyn, którego on obraża i wyrzuca. Chory wychodzi na miasto, prowokuje urzędnika Zamiotowa i wraca na miejsce zbrodni. Widzi, jak powóz tratuje Marmieładowa, i pomaga zanieść go do domu. Marmieładow umiera przy Soni, a Raskolnikow oddaje wdowie, Katarzynie Iwanownie, wszystkie pieniądze od matki.

Część trzecia. Do Petersburga przyjeżdżają matka, Pulcheria Aleksandrowna, i Dunia. Raskolnikow żąda, by siostra zerwała z Łużynem. Razumichin zakochuje się w Duni. Sonia przychodzi zaprosić Raskolnikowa na stypę. Raskolnikow idzie do sędziego śledczego Porfirego Pietrowicza, który zna jego artykuł o zbrodni. Bohater wykłada teorię: ludzie dzielą się na zwykłych, którzy muszą słuchać prawa, i niezwykłych, którzy mogą je przekroczyć dla nowej idei. Porfiry zastawia na niego pułapkę pytaniem o malarzy. Na ulicy obcy mieszczanin nazywa go mordercą. Po śnie, w którym zabita lichwiarka się śmieje, Raskolnikow budzi się i widzi Swidrygajłowa.

Część czwarta. Swidrygajłow, którego żona Marfa Pietrowna niedawno zmarła, chce zobaczyć się z Dunią i ofiaruje jej dziesięć tysięcy rubli. Wieczorem Łużyn obraża rodzinę i Dunia zrywa zaręczyny. Raskolnikow odchodzi od matki i siostry i idzie do Soni. Ona czyta mu Ewangelię o wskrzeszeniu Łazarza, a on obiecuje, że powie jej, kto zabił Lizawietę. Za ścianą podsłuchuje Swidrygajłow. Następnego dnia Porfiry męczy Raskolnikowa w biurze, ale przerywa mu niespodziewane przyznanie się Mikołaja.

Część piąta. Łużyn mści się: na stypie u Katarzyny Iwanowny oskarża Sonię o kradzież stu rubli, które sam wsunął jej do kieszeni. Ratuje ją świadectwo Lebieziatnikowa i Raskolnikowa. Gospodyni wyrzuca wdowę z mieszkania. Raskolnikow wyznaje Soni, że to on zabił, bo chciał sprawdzić, czy jest Napoleonem, czy zwykłym człowiekiem. Sonia każe mu przyznać się przed ludźmi i przyjąć cierpienie. Katarzyna Iwanowna wychodzi z dziećmi na ulicę żebrać śpiewem i umiera. Swidrygajłow opłaca pogrzeb i daje znać Raskolnikowowi, że zna jego tajemnicę.

Część szósta. Porfiry odwiedza Raskolnikowa i mówi mu, że wie, kto zabił. Radzi mu przyznać się, bo to złagodzi karę. Swidrygajłow zwabia Dunię do swojego mieszkania i grozi jej, ale Dunia strzela do niego z rewolweru. Gdy Swidrygajłow pojmuje, że ona go nigdy nie pokocha, wypuszcza ją. W nocy rozdaje pieniądze, a rano zastrzela się na ulicy. Raskolnikow żegna się z matką i siostrą, bierze od Soni krzyżyk, całuje ziemię na placu Siennym i przyznaje się na policji.

Epilog. Sąd skazuje Raskolnikowa na osiem lat katorgi, łagodnie, bo sam się przyznał, a świadkowie opowiedzieli o jego dobrych uczynkach. Matka umiera, Dunia wychodzi za Razumichina, a Sonia jedzie za skazańcem na Syberię. Raskolnikow długo jest dumny i chłodny i żałuje tylko tego, że nie wytrzymał. Po chorobie, w której śni o zarazie odbierającej ludziom rozum, pada Soni do nóg nad rzeką. Rozumie, że ją kocha, i zaczyna się jego odrodzenie.

Rozdział po rozdziale

  1. tom I, rozdział I: Próba u lichwiarki

    Raskolnikow, ubogi były student, wychodzi ze swojej izdebki pod dachem i idzie do starej lichwiarki Alony Iwanowny. Zastawia srebrny zegarek po ojcu i ogląda mieszkanie, jakby robił próbę przed czymś, o czym boi się pomyśleć wprost.

  2. tom I, rozdział II: Marmieładow w szynku

    W szynku pijany urzędnik Marmieładow opowiada mu o swoim życiu. Jego córka Sonia z głodu wyrobiła sobie żółty bilet, żeby utrzymać macochę Katarzynę Iwanownę i jej troje dzieci. Raskolnikow odprowadza go do domu i zostawia na oknie trochę miedziaków.

  3. tom I, rozdział III: List od matki

    Służąca Nastazja przynosi list od matki. Matka pisze, że Dunia straciła posadę u Swidrygajłowów, bo pan domu się do niej zalecał, i że ma wyjść za starszego, zamożnego radcę dworu Łużyna. Obie wkrótce przyjadą do Petersburga.

  4. tom I, rozdział IV: Bulwar i pijana dziewczyna

    Raskolnikow uznaje, że Dunia sprzedaje się dla niego, i postanawia nie dopuścić do ślubu. Na bulwarze ratuje przed natrętem pijaną, młodziutką dziewczynę i daje policjantowi dwadzieścia kopiejek na dorożkę, ale zaraz tego żałuje.

  5. tom I, rozdział V: Sen o zakatowanej szkapie

    Raskolnikow śni o dzieciństwie: pijany chłop Mikołka na oczach tłumu katuje na śmierć swoją szkapę, a mały Rodia rzuca się, by ją ratować. Po przebudzeniu wydaje mu się, że rezygnuje z zamiaru, ale na placu Siennym słyszy, że następnego dnia o siódmej Lizawiety nie będzie w domu.

  6. tom I, rozdział VI: Przygotowania

    Raskolnikow przypomina sobie rozmowę studenta z oficerem w traktierni: student mówił, że zabicie wrednej lichwiarki i rozdanie jej pieniędzy byłoby dobrym uczynkiem. Szyje pętlę pod płaszczem, robi fałszywy zastaw i bierze siekierę ze stróżówki.

  7. tom I, rozdział VII: Zabójstwo

    Raskolnikow zabija lichwiarkę uderzeniem obucha siekiery. Gdy przeszukuje mieszkanie, wraca Lizawieta, więc zabija i ją. Do drzwi dobijają się Koch i młody człowiek, a on wymyka się, chowając się w pustym mieszkaniu, gdzie wcześniej pracowali malarze.

  8. tom II, rozdział I: Wezwanie do cyrkułu

    Rano Raskolnikow dostaje wezwanie na policję. Okazuje się, że chodzi o niezapłacony weksel dla gospodyni. Gdy w biurze zaczyna się rozmowa o zabójstwie lichwiarki, Raskolnikow mdleje, co budzi pierwsze podejrzenia.

  9. tom II, rozdział II: Kamień na podwórzu

    Raskolnikow chce wyrzucić łup do kanału, ale w końcu chowa go pod dużym kamieniem na pustym podwórzu, nawet nie zaglądając do sakiewki. Idzie do Razumichina, ale odrzuca jego pomoc. Nad Newą ktoś daje mu dwadzieścia kopiejek jałmużny, a on wrzuca monetę do wody.

  10. tom II, rozdział III: Choroba

    Raskolnikow kilka dni leży w gorączce i majaczy. Opiekuje się nim przyjaciel Razumichin. Od matki przychodzi trzydzieści pięć rubli, za które Razumichin kupuje mu ubranie.

  11. tom II, rozdział IV: Doktor Zosimow i sprawa malarza

    Zosimow i Razumichin rozmawiają o śledztwie. Aresztowano malarza Mikołaja, który znalazł w pustym mieszkaniu pudełko z kolczykami. Razumichin dowodzi, że malarz jest niewinny.

  12. tom II, rozdział V: Wizyta Łużyna

    Odwiedza go narzeczony Duni, Łużyn, wymuskany i zadowolony z siebie. Raskolnikow wypomina mu, że chce żony biednej, żeby była mu wdzięczna, i wyrzuca go. Potem prosi, żeby wszyscy zostawili go w spokoju.

  13. tom II, rozdział VI: Zamiotow i powrót na miejsce zbrodni

    Raskolnikow wychodzi na miasto. W traktierni prowokuje urzędnika policji Zamiotowa, mówiąc, co by zrobił, gdyby to on zabił. Potem idzie do mieszkania lichwiarki, gdzie trwa remont, szarpie dzwonek i pyta robotników o krew.

  14. tom II, rozdział VII: Śmierć Marmieładowa

    Na ulicy Raskolnikow widzi Marmieładowa stratowanego przez powóz. Każe zanieść go do domu, gdzie ranny umiera w ramionach córki Soni. Raskolnikow oddaje wdowie wszystkie pieniądze od matki na pogrzeb, a mała Polinka dziękuje mu i obiecuje się za niego modlić.

  15. tom III, rozdział I: Przyjazd matki i Duni

    W izdebce czekają na niego matka i Dunia. Raskolnikow przyjmuje je chłodno i żąda, by Dunia zerwała z Łużynem. Podpity Razumichin odprowadza panie do ich pokojów i zakochuje się w Duni.

  16. tom III, rozdział II: Ranek po przyjeździe

    Razumichin wstydzi się swojego zachowania. Pulcheria Aleksandrowna i Dunia pokazują mu list od Łużyna, który nie życzy sobie obecności Raskolnikowa na wieczornym spotkaniu.

  17. tom III, rozdział III: Rozmowa w rodzinie

    Raskolnikow opowiada matce i siostrze, że oddał pieniądze na pogrzeb Marmieładowa. Matka mówi mu o śmierci Marfy Pietrowny, żony Swidrygajłowa. Dunia prosi brata, by przyszedł wieczorem na spotkanie z Łużynem.

  18. tom III, rozdział IV: Zaproszenie od Soni

    Do Raskolnikowa przychodzi nieśmiało Sonia i zaprasza go na stypę po ojcu. Raskolnikow przedstawia ją matce i siostrze. Razem z Razumichinem idzie do sędziego śledczego Porfirego Pietrowicza.

  19. tom III, rozdział V: Porfiry i artykuł

    Porfiry wspomina artykuł Raskolnikowa o zbrodni. Raskolnikow wyjaśnia swoją teorię o ludziach zwykłych i niezwykłych. Porfiry podchwytliwie pyta, czy podczas wizyty w kamienicy widział malarzy, i dzięki temu sprawdza, czy Raskolnikow zna przebieg wydarzeń z dnia zbrodni.

  20. tom III, rozdział VI: Mieszczanin nazywa go mordercą; sen o śmiejącej się staruszce

    Nieznajomy mieszczanin mówi mu na ulicy prosto w twarz, że jest mordercą. W domu Raskolnikow śni, że znów uderza staruchę, a ona się śmieje. Po przebudzeniu widzi w drzwiach obcego człowieka: to Swidrygajłow.

  21. tom IV, rozdział I: Swidrygajłow

    Swidrygajłow opowiada o sobie, mówi o duchach i o zmarłej żonie. Chce spotkać się z Dunią i ofiaruje jej dziesięć tysięcy rubli. Zdradza też, że Marfa Pietrowna zapisała Duni w testamencie trzy tysiące.

  22. tom IV, rozdział II: Zerwanie z Łużynem

    Wieczorem u matki i siostry Łużyn obraża się i wypomina rodzinie, co dla niej zrobił. Dunia stawia brata na równi z narzeczonym, a w końcu każe Łużynowi wyjść.

  23. tom IV, rozdział III: Plany i rozstanie

    Rodzina cieszy się, a Razumichin snuje plany wspólnego wydawnictwa. Raskolnikow nagle żegna się z nimi i prosi, żeby go nie szukali. Razumichin zaczyna rozumieć, co przyjaciel ukrywa.

  24. tom IV, rozdział IV: U Soni: Łazarz

    Raskolnikow odwiedza Sonię w jej pokoju u krawca Kapernaumowa. Pyta ją o Boga i o przyszłość. Sonia czyta mu Ewangelię o wskrzeszeniu Łazarza. Raskolnikow obiecuje, że powie jej, kto zabił Lizawietę. Za ścianą wszystko podsłuchuje Swidrygajłow.

  25. tom IV, rozdział V: Porfiry gra w kotka i myszkę

    W biurze Porfiry krąży wokół tematu, mówi o psychologii przestępcy i zapowiada niespodziankę. Raskolnikow traci panowanie nad sobą i żąda, by sędzia go oskarżył albo puścił.

  26. tom IV, rozdział VI: Przyznanie Mikołaja

    Nagle wprowadzają malarza Mikołaja, który pada na kolana i przyznaje się do zabójstwa. W domu Raskolnikowa odwiedza mieszczanin, który nazwał go mordercą, i przeprasza za oszczerstwo.

  27. tom V, rozdział I: Łużyn i Lebieziatnikow

    Łużyn, wściekły na zerwanie, mieszka u młodego postępowca Lebieziatnikowa. Wzywa do siebie Sonię, daje jej dziesięć rubli dla rodziny, a ukradkiem wsuwa jej do kieszeni banknot sturublowy.

  28. tom V, rozdział II: Stypa

    Katarzyna Iwanowna urządza stypę za pieniądze od Raskolnikowa. Kłóci się z gośćmi i gospodynią Amalią Iwanowną. W środku awantury wchodzi Łużyn.

  29. tom V, rozdział III: Oskarżenie Soni

    Łużyn oskarża Sonię o kradzież stu rubli i banknot znajduje się w jej kieszeni. Lebieziatnikow świadczy, że widział, jak Łużyn sam go podłożył. Raskolnikow wyjaśnia, że Łużyn chciał w ten sposób skłócić go z rodziną. Łużyn odchodzi skompromitowany, a gospodyni wyrzuca Katarzynę Iwanownę z mieszkania.

  30. tom V, rozdział IV: Wyznanie

    Raskolnikow przychodzi do Soni i w końcu mówi jej, kto zabił lichwiarkę i Lizawietę. Tłumaczy, że chciał sprawdzić, czy jest Napoleonem, a nie zwykłą wszą, i przyznaje, że zabił przede wszystkim siebie. Sonia każe mu iść na rozdroże, ucałować ziemię i przyznać się przed ludźmi. Za ścianą rozmowy słucha Swidrygajłow.

  31. tom V, rozdział V: Śmierć Katarzyny Iwanowny

    Wyrzucona Katarzyna Iwanowna wychodzi z dziećmi na ulicę śpiewać i tańczyć dla pieniędzy. Upada, zaczyna krwawić i umiera w pokoju Soni. Swidrygajłow obiecuje opłacić pogrzeb i umieścić dzieci w sierocińcach, a Raskolnikowowi daje do zrozumienia, że podsłuchał jego wyznanie.

  32. tom VI, rozdział I: Dni zamętu

    Raskolnikow błąka się w niepewności. Razumichin mówi mu, że Dunia dostała jakiś list, i wyznaje, że wszystko rozumie. Raskolnikow prosi go, żeby opiekował się matką i siostrą.

  33. tom VI, rozdział II: Porfiry odkrywa karty

    Porfiry przychodzi do jego izdebki i mówi wprost, że to Raskolnikow zabił, a Mikołaj tylko chce cierpieć. Radzi mu przyznać się, bo to złagodzi wyrok, i daje mu kilka dni.

  34. tom VI, rozdział III: Spotkanie ze Swidrygajłowem

    Raskolnikow szuka Swidrygajłowa i znajduje go w traktierni. Chce się dowiedzieć, co ten zamierza wobec Duni. Swidrygajłow mówi cynicznie o swoich przyjemnościach.

  35. tom VI, rozdział IV: Opowieści Swidrygajłowa

    Swidrygajłow opowiada o małżeństwie z Marfą Pietrowną, o swojej namiętności do Duni i o niespełna szesnastoletniej narzeczonej. Raskolnikow śledzi go, bo boi się o siostrę.

  36. tom VI, rozdział V: Dunia i rewolwer

    Swidrygajłow wabi Dunię do pokoju obok mieszkania Soni, obiecując dowody winy brata, i zamyka drzwi. Dunia strzela do niego z rewolweru: pierwsza kula drasnęła go w skroń, przy drugim strzale jest niewypał. Gdy Swidrygajłow pojmuje, że go nie pokocha, oddaje jej klucz i pozwala odejść.

  37. tom VI, rozdział VI: Ostatnia noc Swidrygajłowa

    Swidrygajłow zostawia Soni pieniądze, a narzeczonej, przy jej rodzicach, piętnaście tysięcy. Noc spędza w podłym hoteliku, gdzie dręczą go koszmary, także o pięcioletniej dziewczynce. O świcie zastrzela się na ulicy na oczach strażnika.

  38. tom VI, rozdział VII: Pożegnanie z matką i siostrą

    Raskolnikow żegna się z matką, która czuje, że go traci. Potem rozmawia z Dunią. Mówi, że nie uważa swojego czynu za zbrodnię, ale idzie się zgłosić.

  39. tom VI, rozdział VIII: Plac Sienny i przyznanie się

    Raskolnikow zabiera od Soni krzyżyk, klęka na placu Siennym i całuje ziemię. W cyrkule dowiaduje się o samobójstwie Swidrygajłowa i wychodzi. Na podwórzu widzi Sonię, wraca i przyznaje się do zabójstwa.

  40. tom VII, rozdział I: Wyrok i Syberia

    Raskolnikow odbywa karę w więzieniu w syberyjskiej twierdzy. Sąd skazał go na osiem lat katorgi, bo sam się przyznał i ujawniono jego dobre uczynki. Matka umiera, Dunia wychodzi za Razumichina, a Sonia jedzie za Raskolnikowem i pisze o nim listy.

  41. tom VII, rozdział II: Zmartwychwstanie

    Raskolnikow długo nie czuje skruchy i tylko wstydzi się, że się złamał. Po chorobie i śnie o zarazie, która odbiera ludziom rozum, spotyka Sonię nad rzeką i pada jej do nóg. Odkrywa, że ją kocha, i oboje czekają siedmiu lat, które mu zostały.

Sprawdź, ile pamiętasz: Zbrodnia i kara: sprawdzian z lektury