Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Kordian: motywy literackie

Motywy

Poświęcenie za ojczyznę
Na Mont Blanc Kordian odnajduje cel życia w haśle „Polska Winkelriedem narodów”: jak szwajcarski rycerz, który zebrał dzidy wrogów we własną pierś, naród ma cierpieć za innych. W podziemiach katedry chce sam zabić cara i godzi się zginąć bez imienia. Doktor w szpitalu wariatów podważa sens takiej ofiary. (Akt II; Akt III, Scena 4; Akt III, Scena 6)
Młodość, nuda i samobójstwo
Piętnastoletni Kordian rozmyśla o młodym samobójcy i czuje, że jego życie jest puste. Prosi Boga o jedną wielką myśl. Odrzucony przez Laurę przykłada pistolet do czoła i odchodzi do lasu. Grzegorz donosi, że panicz się zastrzelił, ale w akcie II Kordian żyje. (Akt I, Scena 1; Akt I, Scena 2; Akt I, Scena 3)
Wędrówka i rozczarowanie światem
Podróż w akcie II to droga od złudzeń do pustki. Londyn pokazuje władzę pieniądza, Wioletta kocha majątek, a papież potępia walczących Polaków. Kordian podsumowuje to na szczycie: wiara dziecinna padła na papieskich progach. (Akt II; Akt II; Akt II)
Papież i polityka
Papież wita Kordiana jako potomka Sobieskich, ale radzi Polakom modlić się i czcić cara. Odmawia błogosławieństwa dla garści ziemi, na której zginęli Polacy, i rzuca klątwę na pobitych. Rozmowę przerywa papuga, co ośmiesza całą scenę. (Akt II; Akt II; Akt II)
Spisek i wahanie
Spiskowcy w podziemiach kościoła św. Jana mają hasło „Winkelried”, ale nie chcą zabić cara. Prezes straszy zbrodnią i umywa ręce, Ksiądz przechodzi na jego stronę. Za zamachem głosuje tylko pięciu. (Akt III, Scena 4; Akt III, Scena 4)
Strach i wyobraźnia
W zamku Kordiana pokonuje nie straż, tylko on sam. Strach i Imaginacja pokazują mu ożywające ściany, diabła przy koronie i orszak zmarłych królów. Kordian pada bez czucia u drzwi sypialni cara. (Akt III, Scena 5)
Szaleństwo
Car każe rozstrzelać Kordiana, jeśli żołnierz nie oszalał. Kordian trafia do szpitala wariatów, gdzie Doktor pokazuje mu dwóch obłąkanych: jeden mówi, że jest krzyżem, drugi, że podtrzymuje niebo. Ich szaleństwo przypomina marzenie Kordiana o ofierze. (Akt III, Scena 5; Akt III, Scena 6)
Siły diabelskie w historii
W Przygotowaniu diabły warzą w kotle przywódców przyszłego powstania. Diabeł wraca w zamku, gdzie czyści krew z podłogi, i w postaci Doktora, który zapala cygaro od dukata. Siły piekielne wpływają na losy Polaków od początku do końca dramatu. (Przygotowanie; Akt III, Scena 6)
Lud wobec władzy
Lud na placu przed zamkiem drwi z koronacji, przekręca hymn na „Boże, pochowaj nam króla” i rozrywa sukno z estrady. Nieznajomy w czarnym płaszczu śpiewa, że wino trzeba zmienić w krew. Lud widzi więcej niż spiskowcy. (Akt III, Scena 1; Akt III, Scena 3)
Wierność sługi
Grzegorz wychowuje Kordiana, opowiada mu o Kazimierzu i znajduje go rannego w lesie. W celi przed egzekucją płacze przy nim. Kordian prosi, by jego wnuk dostał imię Kordian, i żegna go słowami „mój wierny ojcze”. (Akt I, Scena 1; Akt III, Scena 8)

Konteksty

Koronacja cara na króla Polski
Akt III nawiązuje do prawdziwej koronacji cara Mikołaja I na króla Polski w Warszawie 24 maja 1829 roku. W dramacie car nie ma imienia, ale lud na placu i spiskowcy mówią o tej koronacji.
Powstanie listopadowe
Słowacki pisał „Kordiana” po upadku powstania listopadowego (1830–1831). Przywódcy, których diabły tworzą w Przygotowaniu, to aluzje do wodzów powstania, m.in. Chłopickiego, Czartoryskiego, Skrzyneckiego, Niemcewicza, Lelewela i Krukowieckiego. Dramat pokazuje, że powstanie przegrało przez słabość przywódców.
Arnold Winkelried
Szwajcarski bohater z legendy, który w bitwie zebrał dzidy wrogów we własną pierś i otworzył drogę swoim. Kordian wyjaśnia spiskowcom, kim był, i czyni z niego wzór dla Polski: naród ma cierpieć za inne narody.
Spór z „Dziadami”
Hasło „Polska Winkelriedem narodów” to inna wersja polskiego losu niż w III części „Dziadów” Adama Mickiewicza, gdzie Polska jest Chrystusem narodów. U Słowackiego Polska nie zbawia świata cierpieniem, tylko walczy i ginie, otwierając drogę innym.
Dramat romantyczny
„Kordian” ma cechy dramatu romantycznego: łamie zasadę trzech jedności, miesza sceny realistyczne z fantastycznymi (diabły, Strach i Imaginacja), ma budowę luźną, z wieloma miejscami akcji, i bohatera, który przechodzi przemianę.
Prezes i Niemcewicz
Pierwowzorem Prezesa był Julian Ursyn Niemcewicz, poeta i działacz polityczny, który w czasie powstania listopadowego był starcem.
Szekspir
W Dover Kordian czyta „Króla Leara” Williama Szekspira. Dramat Słowackiego naśladuje Szekspira w budowie i w monologu „żyć? alboli nie żyć?”, który przypomina monolog Hamleta.