- Poświęcenie za ojczyznę
- Na Mont Blanc Kordian odnajduje cel życia w haśle „Polska Winkelriedem narodów”: jak szwajcarski rycerz, który zebrał dzidy wrogów we własną pierś, naród ma cierpieć za innych. W podziemiach katedry chce sam zabić cara i godzi się zginąć bez imienia. Doktor w szpitalu wariatów podważa sens takiej ofiary. (Akt II; Akt III, Scena 4; Akt III, Scena 6)
- Młodość, nuda i samobójstwo
- Piętnastoletni Kordian rozmyśla o młodym samobójcy i czuje, że jego życie jest puste. Prosi Boga o jedną wielką myśl. Odrzucony przez Laurę przykłada pistolet do czoła i odchodzi do lasu. Grzegorz donosi, że panicz się zastrzelił, ale w akcie II Kordian żyje. (Akt I, Scena 1; Akt I, Scena 2; Akt I, Scena 3)
- Wędrówka i rozczarowanie światem
- Podróż w akcie II to droga od złudzeń do pustki. Londyn pokazuje władzę pieniądza, Wioletta kocha majątek, a papież potępia walczących Polaków. Kordian podsumowuje to na szczycie: wiara dziecinna padła na papieskich progach. (Akt II; Akt II; Akt II)
- Papież i polityka
- Papież wita Kordiana jako potomka Sobieskich, ale radzi Polakom modlić się i czcić cara. Odmawia błogosławieństwa dla garści ziemi, na której zginęli Polacy, i rzuca klątwę na pobitych. Rozmowę przerywa papuga, co ośmiesza całą scenę. (Akt II; Akt II; Akt II)
- Spisek i wahanie
- Spiskowcy w podziemiach kościoła św. Jana mają hasło „Winkelried”, ale nie chcą zabić cara. Prezes straszy zbrodnią i umywa ręce, Ksiądz przechodzi na jego stronę. Za zamachem głosuje tylko pięciu. (Akt III, Scena 4; Akt III, Scena 4)
- Strach i wyobraźnia
- W zamku Kordiana pokonuje nie straż, tylko on sam. Strach i Imaginacja pokazują mu ożywające ściany, diabła przy koronie i orszak zmarłych królów. Kordian pada bez czucia u drzwi sypialni cara. (Akt III, Scena 5)
- Szaleństwo
- Car każe rozstrzelać Kordiana, jeśli żołnierz nie oszalał. Kordian trafia do szpitala wariatów, gdzie Doktor pokazuje mu dwóch obłąkanych: jeden mówi, że jest krzyżem, drugi, że podtrzymuje niebo. Ich szaleństwo przypomina marzenie Kordiana o ofierze. (Akt III, Scena 5; Akt III, Scena 6)
- Siły diabelskie w historii
- W Przygotowaniu diabły warzą w kotle przywódców przyszłego powstania. Diabeł wraca w zamku, gdzie czyści krew z podłogi, i w postaci Doktora, który zapala cygaro od dukata. Siły piekielne wpływają na losy Polaków od początku do końca dramatu. (Przygotowanie; Akt III, Scena 6)
- Lud wobec władzy
- Lud na placu przed zamkiem drwi z koronacji, przekręca hymn na „Boże, pochowaj nam króla” i rozrywa sukno z estrady. Nieznajomy w czarnym płaszczu śpiewa, że wino trzeba zmienić w krew. Lud widzi więcej niż spiskowcy. (Akt III, Scena 1; Akt III, Scena 3)
- Wierność sługi
- Grzegorz wychowuje Kordiana, opowiada mu o Kazimierzu i znajduje go rannego w lesie. W celi przed egzekucją płacze przy nim. Kordian prosi, by jego wnuk dostał imię Kordian, i żegna go słowami „mój wierny ojcze”. (Akt I, Scena 1; Akt III, Scena 8)