Kordian to młody szlachcic, syn matki wdowy, wychowany na wsi pod okiem starego sługi Grzegorza. W wieku piętnastu lat nudzi się, kocha bez wzajemności Laurę i prosi Boga o jedną wielką myśl, dla której mógłby żyć. Odrzucony przez Laurę strzela do siebie, ale przeżywa. Potem podróżuje po Europie i traci złudzenia: w Londynie widzi, że wszystko kosztuje, we Włoszech kochanka odchodzi od niego, gdy traci majątek, a papież potępia walczących Polaków. Na Mont Blanc odnajduje cel, czyli poświęcenie się za ojczyznę. W Warszawie, jako Podchorąży w masce, namawia spiskowców do zabicia cara. Gdy większość jest przeciw, postanawia działać sam, ale w zamku pokonują go Strach i Imaginacja. Car uznaje go za szalonego albo za zamachowca i skazuje na śmierć. Dramat nie mówi, czy Kordian przeżył.
Grzegorz to stary sługa w domu Kordiana. Był żołnierzem: walczył w Egipcie i dostał się do niewoli rosyjskiej w 1812 roku. Opowiada Kordianowi bajkę o Janku i historię Kazimierza, który zginął w niewoli, bo nie chciał służyć w obcym wojsku. To on przynosi Laurze wiadomość, że panicz się zastrzelił, a później znajduje go rannego w lesie. Na końcu towarzyszy Kordianowi w celi przed egzekucją. Kordian prosi go, by jego wnuk dostał imię Kordian, potem się waha, ale Grzegorz obiecuje, że tak nazwie wnuka. Kordian żegna go słowami „mój wierny ojcze”.
Laura to pierwsza miłość Kordiana. W ogrodzie słucha jego wyznań z uśmiechem na pół szyderczym, radzi mu spokój i odjeżdża. W nocy niepokoi się, że zraniła go szyderstwem, i czyta jego wiersz w swoim sztambuchu. Widzi przez okno konia bez jeźdźca, a chwilę później Grzegorz mówi jej, że panicz się zastrzelił.
Prezes przewodniczy spotkaniu spiskowców w podziemiach kościoła św. Jana. Wspomina, że w młodości walczył za wolność. Uważa, że zabicie cara byłoby zbrodnią, która splami naród, i straszy spiskowców jej skutkami. Gdy Podchorąży porywa zebranych, Prezes umywa ręce od krwi. W głosowaniu zwycięża jego stanowisko. Gdy zostaje z Kordianem sam, klęka przed nim i wyznaje, że walczy z własnym sumieniem.
Car koronuje się na króla Polski i przysięga na konstytucję. W nocy budzi go hałas: znajduje Kordiana z bagnetem przy drzwiach sypialni, rani go szpadą w rękę i każe rozstrzelać, jeśli żołnierz nie oszalał. Podejrzewa, że zamach przygotował jego brat. Na placu Saskim, gdy Konstanty obiecuje Kordianowi życie, car po cichu każe złożyć sąd wojenny. W ostatniej rozmowie wypomina bratu zbrodnie i dopiero gdy Konstanty oddaje mu szpadę, podpisuje ułaskawienie.
Wielki książę Konstanty to brat cara. Po koronacji uderza starą kobietę z dzieckiem. W szpitalu wariatów każe zabrać Kordiana na plac Saski. Tam znęca się nad nim i każe mu przeskoczyć na koniu piramidę z bagnetów, a gdy Kordian to robi, ściska go i obiecuje mu życie. Kiedy dowiaduje się o wyroku, wymusza na carze ułaskawienie. Car drwi z niego, że zrzekł się tronu, a bracia wypominają sobie dawne zbrodnie rodu. Na końcu car mówi o nim: „Mój brat... już Polakiem”.