Black Weeks −30% na wszystkie kursy
Dopasuj kurs −30% →

Satyry: motywy literackie

Motywy

Władza i król
W „Do króla” mówiący udaje, że zarzuca królowi wady. Wymienia jednak zalety: łagodność, młodość, miłość do nauki. Rada „Zdzieraj, a będziesz możnym” pokazuje, jak myślą krytycy króla. Satyra broni władcy, wyśmiewając jego przeciwników. (tom I, Całość)
Ironia
Krasicki mówi często coś innego, niż myśli. W „Do króla” przywary to zalety, a obietnica pochwały za zło kończy żart. W „Pijaństwie” ironię niesie puenta: po kazaniu o trzeźwości pijak idzie po wódkę. (tom I, Całość; tom III, Całość)
Upadek obyczajów
„Świat zepsuty” wylicza, co zniknęło: cnota, prawda, wstyd. Synowie szydzą z prostoty ojców, małżeństwa kojarzy zysk, krewni rwą łup sierocy. Mówiący pyta przodków, czy poznaliby w nas swoje dzieci. (tom II, Całość)
Ojczyzna i jej los
W „Świecie zepsutym” zepsucie obyczajów prowadzi do upadku państwa, jak upadł Rzym. Ratunkiem jest zgoda: okręt nie zatonie, jeśli majtkowie staną z żeglarzem. W „Pijaństwie” o ojczyźnie mówią pijani, a ich zapał kończy się bójką. (tom II, Całość; tom III, Całość)
Pijaństwo
Narrator pije z każdego powodu: z okazji imienin, na ból głowy, z gośćmi, na trawienie. Każda butelka ma wymówkę. Przyjaciel pokazuje skutki: kłótnie, utratę rozumu i zdrowia. Puenta mówi, że kazanie nic nie zmienia. (tom III, Całość)
Małżeństwo dla majątku
Pan Piotr wiedział, że dama nim gardzi, ale skusiły go cztery wsie w posagu. Intercyza jest jak umowa handlowa. W „Świecie zepsutym” mówiący narzeka, że zysk kojarzy małżeństwa, a przysięga jest żartem. (tom IV, Całość; tom II, Całość)
Moda i cudzoziemszczyzna
Żona modna chce francuskiej lekarki, angielskiej karety, kucharzy cudzoziemców i francuskich książek. Ogród z bukszpanu nazywa niemczyzną. Wszystko polskie i stare uważa za prostactwo. (tom IV, Całość)
Wieś i miasto
Piotr woła: „Bogdaj to żonka ze wsi!”, bo jego zdaniem miasto psuje. Wiejski dwór z izbą jadalną i parkanem zderza się z miejskim gustem żony. Na końcu wygrywa miasto. (tom IV, Całość)
Zbytek i rozrzutność
Żona modna urządza bale, buduje buduar ze złotem, sprowadza porcelanę. Gdy Piotr mówi o kosztach, żona przypomina swoje cztery wsie, a on odpowiada, że i osiem by nie wystarczyło. W „Świecie zepsutym” zbytki gubią kraje. (tom IV, Całość; tom II, Całość)

Konteksty

Oświecenie i biskup poeta
Ignacy Krasicki żył w latach 1735–1801. Był biskupem warmińskim, a potem arcybiskupem gnieźnieńskim. Pisał do „Monitora”, czasopisma oświeceniowego. Satyry, podobnie jak jego bajki, miały uczyć przez śmiech.
Satyra jako gatunek
Satyra ośmiesza wady ludzi i obyczajów, pokazuje świat w krzywym zwierciadle. Satyry Krasickiego wydano w Warszawie w 1779 roku. Zbiór nazywa się dziś Satyr częścią pierwszą.
Stanisław August Poniatowski
Stanisław August urodził się w 1732 roku, a królem wybrano go w 1764 roku. Wcześniej był stolnikiem litewskim. Stąd w satyrze „pan stolnik”. Mówiący wypomina królowi „lat tylko trzydzieści”, choć naprawdę król miał przy wyborze 32 lata: satyra zaokrągla.
Królowie Michał i Jan
Michał Korybut Wiśniowiecki był królem w latach 1669–1673. Mówiący w „Do króla” twierdzi, że spisek przeciw niemu wziął się z tego, że był swój, nie obcy. W „Pijaństwie” pan Jędrzej płacze nad królem Janem i żórawińskimi klęskami. Rozejm w Żurawnie z Turcją zawarto w 1676 roku.
Sumy neapolitańskie
To pieniądze należne Rzeczypospolitej po królowej Bonie, których nie odzyskano. Pijani goście w „Pijaństwie” liczą je przy stole, tak jak odbijają Inflanty. Krasicki pokazuje, że plany ratowania kraju rodzą się przy butelce i przy niej umierają.
Pierwszy rozbiór
Pierwszy rozbiór Polski nastąpił w 1772 roku, siedem lat przed wydaniem satyr. Słowa „Świata zepsutego” o dniu, który zniszczył dzieło wieków, i o kraju oddanym w łup cudzym można czytać w tym świetle.